I SA/Kr 237/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: Sędziowie: Protokolant: WSA Ewa Długosz - Ślusarczyk NSA Grażyna Jarmasz (spr) NSA Józef Michaldo Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2005r sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. na postanowienie Izby Skarbowej w Krakowie Ośrodek Zamiejscowy w Nowym Sączu z dnia 8 stycznia 2003r Nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego -skargę oddala- I SA/Kr 237/03 Uzasadnienie Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 12 listopada 2002r. numer [...] orzekł o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do R. S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N.. Na postanowienie to R.S. wniósł zażalenie. W wyniku jego rozpatrzenia postanowieniem z dnia [...]stycznia 2003r. numerDyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie egzekucyjne pierwszej instancji z uwagi na jego niedopuszczalność. Powołano jako podstawę rozstrzygnięcia art.138 § l pkt 2 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /1. jedn. Dz.U. 110 z 2002r., póz. 968 ze zm./. W uzasadnieniu podano, iż dnia 10 września 2001 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w wszczął w stosunku do R. S. postępowanie egzekucyjne do zaległości składek ZUS poprzez doręczenie tytułów wykonawczych od numeru [...] do [...], [...] do [...], [...] do [...], [...] wraz z zajęciem samochodu osobowego F. Rozpoznając w/w zażalenie zdaniem organu przedmiotowe postępowanie egzekucyjne było niedopuszczalne, bowiem egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki określone w art. 2, art. 3, art. 3a i art. 4 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeżeli składka na ubezpieczenie społeczne wynika z deklaracji rozliczeniowej płatnika składek, a w deklaracji tej zostało umieszczone pouczenie, że stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, stosuje się egzekucję administracyjną na podstawie art. 3a § l pkt 3 tejże ustawy. Natomiast jeżeli brak jest takiej deklaracji egzekucje administracyjną stosuje się do obowiązków, które wynikają z decyzji lub postanowień właściwych organów - art. 3 tej ustawy. Każdy tytuł wykonawczy musi zawierać zgodnie z art. 27 § l pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazanie podstawy prawnej obowiązku prowadzenia egzekucji. Z tytułów wykonawczych ZUS w póz. 31 tytułów brak jest prawidłowej podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku. Wierzyciel w tytułach [...] powołał się na art. 23 ust. l ustawy z 18 grudnia 1976r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin /Dz. U. Nr 46 z 1989r., póz. 250 ze zm./, obowiązującej w dacie powstania obowiązku składkowego, który stwierdza tylko, że osoby prowadzące działalność obowiązane są opłacać składki na ubezpieczenie za każdy miesiąc ubezpieczenia. W tytułach wykonawczych od numeru [...] do [...] wierzyciel powołał się na art. 15-23 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które określają zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu II instancji, biorąc pod uwagę art. 68 ust. l oraz art. 83 ust. l ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wynika, że w przypadku braku realizacji przez płatnika składek obowiązkiem ZUS było wydać decyzję wymierzającą składki. W sprawie w/w tytuły wykonawcze nie wskazuj ą decyzji, z których wynikałby obowiązek w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek za zwłokę. Wierzyciel wezwany pismem z dnia [...] grudnia 2002r. do wyjaśnienia podstawy egzekucyjnej uchylił się od wskazania decyzji wymierzającej składki, a jedynie wskazał, że zobowiązanie egzekwowane jest na podstawie art. 25 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą. Zaś w piśmie z dnia [...] października 2002r. skierowanym do R. S. ZUS oświadczył, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie opiera się na którejkolwiek decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tj. decyzjach z [...] lutego 2002r. i [...]marca 2002r.. Na postępowanie egzekucyjne nie ma żadnego wpływu wydanie tych decyzji, ani złożenie odwołania do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdzono także, że przepis art. 2 ustawy egzekucyjnej został zmieniony, lecz nawet w starym brzmieniu nie uprawniał on do przekazania postępowania egzekucyjnego naczelnikowi urzędu skarbowego , gdyż należność pieniężna organu nie wynika z decyzji lub postanowienia, a tylko w takim przypadku, zgodnie z dyspozycją art. 3 do tych obowiązków stosuje się egzekucję administracyjną. Z powyżej przedstawionych względów stwierdzono, że egzekucja administracyjna w przedmiotowej sprawie była od samego początku niedopuszczalna i wszczęte postępowanie wymagało umorzenia na podstawie art. 59 § l pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na to postanowienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, zwany dalej Zakładem Ubezpieczeń, wniósł skargę ze sformułowanym wnioskiem uchylenia tego postanowienia jako niezgodnego z przepisami prawa materialnego. Zdaniem skargi obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne , ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jako należności, których obowiązek opłacania wynika wprost z przepisów ustawy, posiada charakter publicznoprawny. W związku z tym uznanie przez Dyrektora Izby Skarbowej, iż nie podlegają one egzekucji administracyjnej, naruszyło art. 2 § l pkt 2 w związku z art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z dotychczasową treścią art. 2 § l egzekucji administracyjnej podlegają także - zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu - m.in. wpłaty na rzecz funduszy celowych utworzonych na podstawie odrębnych przepisów. Bez względu na to jakim podmiotom /organom/ należności te przypadają traktuje się je tak, jak obciążenia publicznoprawne / np. podatki/. Każdy zaś z poszczególnych funduszy jest wprost wskazany w przepisie właściwej ustawy regulującej zakres jego działania, a ustawy te, przywołane przez autora skargi, ściśle określa wysokość, zasady oraz tryb obowiązkowych wpłat składek na poszczególne fundusze. Wskazany został art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako podstawa prawna dopuszczająca do egzekwowania wymienionych należności nie zapłaconych w terminie składek, jak też odsetek, kosztów egzekucyjnych w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie zaś z art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucję tę stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji /.../ lub, w zakresie administracji rządowej, bezpośrednio z przepisów prawa. Powołano się na uprzednio obowiązujące przepisy m.in. rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne , zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego /Dz. U. Nr 68 z 1993r., póz. 330 ze zm./ a to § 33 ust. l postanawiający, że obowiązek ubezpieczenia ustala Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie danych zawartych w zgłoszeniu do ubezpieczenia. Zakład wydaje decyzje jedynie w ustawowo określonym przypadku dotyczącym podlegania ubezpieczeniu, o którym mowa w ust. 4 powołanego paragrafu, a także w sprawach innych niż określone w ust. 3 i 4 na wniosek osoby, której decyzja bezpośrednio dotyczy -zgodnie z § 33 ust. 5. Zgłoszenie bowiem do ubezpieczenia przez pracodawcę oznacza jednocześnie, iż zgłaszający jest świadomy ponoszenia w związku z prowadzoną działalnością określonych obowiązków, w tym opłacania składek, których zasady, wysokość oraz tryb są wyraźnie określone przepisem prawa. Potwierdzeniem powyższego obowiązku jest zasada obliczania kwoty należnych składek i bez uprzedniego wezwania ich opłacania wyrażona w § 35 ust. 2 tego rozporządzenia. Analogiczne zasady wyrażają przepisy obecnie obowiązującej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdzie zgodnie z art. 46 ust. l płatnik składek ma je opłacać w terminie i wysokości przez ustawę przewidzianych. Natomiast decyzje w indywidualnych sprawach Zakład wydaje w szczególności, gdy tak stanowi przepis prawa materialnego np. art. 83 tej ustawy lub w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych. W związku z zajętym stanowiskiem, iż dany obowiązek ciąży na osobie z mocy samego prawa, w szerokim wywodzie z powołaniem się na orzecznictwo z tego zakresu, stwierdzono, że postępowanie organu i wydana przez niego decyzja nakładająca na podmiot obowiązek wynikający z przepisu prawa, byłaby bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § l Kpa. W szczegółowo uzasadnianej części skargi Zakład wykazywał, że zaskarżone rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej wynika z nie wzięcia pod uwagę różnic pomiędzy obowiązkiem wydania decyzji w przypadku zobowiązania podatkowego powstającego z mocy prawa, a brakiem takiego obowiązku jak chodzi o składki na ubezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe rozstrzygnięcie i argumentację je uzasadniającą. Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednak wobec wejścia w życie z dniem l stycznia 2004r. ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, póz. 12697 oraz ustawy 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, póz. 1270,7 w związku z art. 97 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, póz. 12717 została ona rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zgodnie z tymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga na uwzględnienie nie zasługuje. Zgodnie z przepisem art. l w/w ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych rolą tego sądu jest badanie decyzji administracyjnej, a więc także podatkowej, pod względem jej zgodności z prawem. Rozstrzygającym kwestię sporną pomiędzy stronami jest przepis art. 3 § l w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiący, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego -bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Brzmienie to zostało wprowadzone w życie z dniem 27 maja 1990r. przez art.19 ustawy z 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. Nr34zl990r. póz. 1987. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem administracji rządowej, ani jednostką samorządu terytorialnego. A więc podstawą do prowadzenia egzekucji z zakresie składek na ubezpieczenie społeczne winna być decyzja określająca wysokość tych należności. Przepis art. 3 a dodany przez art. l pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, póz. 1368) zmieniającej nin. ustawę z dniem 30 listopada 2001 r. spowodował, że wskazano wymienione w § l dokumenty mogące także stanowić podstawę wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia egzekucji i to tylko w sytuacji, gdy zobowiązany nie przekazał należności w wysokości obliczonej przez siebie i podanej w dokumencie. Natomiast w sytuacji kwestionowania przez wierzyciela prawidłowości obliczenia należności, tak jak i w sytuacji, gdy dłużnik w ogóle swoich obowiązków w zakresie samoobliczenia należności i złożenia właściwego dokumentu nie wypełnia, podstawą wszczęcia i prowadzenia egzekucji może być jedynie decyzja o ustaleniu wysokości należności. Tak więc nie stanowiło naruszenia przepisów obowiązującego w rozważanej kwestii prawa rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej podyktowane zastosowaniem art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z którego, jak wskazano wyżej, wynika, że postawą tytułu wykonawczego mogła być decyzja wierzyciela tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział . W świetle powyższego, na podstawie przepisu art. 151 w/cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.