I SA/Kr 237/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 grudnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 18 stycznia 2012r. skarżąca M. P., działając przez swego pełnomocnika, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 grudnia 2011r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania. Jak wskazano – sytuacja materialna małżonków nie pozwala na opłacenie wysokich kosztów wpisu sądowego od skargi. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i małoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest jej wynagrodzenie za pracę w kwocie 1386 zł oraz dochód osiągany przez małżonka z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej pod nazwą "J." w wysokości 1 192,42 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 2 578,42 zł. Skarżąca przedstawia zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów oraz bilans przychodów i kosztów firmy męża za 2011r ( przychód w 2011r. 70 705,69 zł, koszty 56 396,550 zł, dochód – 14 309,19 zł ). Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada ona na własność żadnych nieruchomości lokalowych ani gruntowych. Oświadcza, iż wraz z rodziną zamieszkuje grzecznościowo w mieszkaniu rodziców. Skarżąca nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Natomiast podaje, iż posiada samochód pomoc drogową IVECO na zasadach współwłasności z bankiem. Małżonek obciążony jest w związku z tym ratą kredytową w wysokości 2466,59 zł ( umowa kredytowa w załączeniu ). Sama umowa opiewa na kwotę 88 797,24 zł. Jak wynika z oświadczeń, skarżąca wspomagana jest okresowo przez rodziców – pomoc tę szacuje na kwotę około 500 zł miesięcznie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego oraz innych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim i swoich najbliższych utrzymaniu. Nie widzi się bowiem podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia, małżonek prowadzi własną działalność gospodarczą, wykazuje zysk za ostatni rok bilansowy, a zatem na bieżąco obraca znacznymi środkami finansowymi, umożliwiającymi zapewnienie bieżącej egzystencji rodziny. Również z zestawienia wydatków i dochodów rodziny wynika, iż sama rata kredytu ( 2 466,59 zł ) pokrywa zadeklarowane przez stronę miesięczne dochody ( 2 578,42 zł ), co budzi wątpliwości czy wnioskodawca nie osiąga dodatkowych, a nie ujawnionych we wniosku środków finansowych. Należy również wskazać, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Ponadto rodzina korzysta z pomocy rodziców, co też ma wpływ na jej sytuację bytową – korzysta z tej pomocy, jak oświadcza, zarówno w formie mieszkania w lokalu rodziców, jak też otrzymywania od nich pomocy finansowej. Skarżąca również korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, pomimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Udział kwalifikowanego pełnomocnika sam w sobie nie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, ale w kontekście oceny sytuacji materialnej strony, okoliczność ta nie pozostaje bez wpływu na te ocenę. Skoro bowiem skarżącą stać jest aktualnie na wynajęcie pełnomocnika z wyboru to należy uznać, iż będzie ona również w stanie ponieść należne koszty sądowe. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, na podstawie przedstawionych przez nią informacji i dokumentów, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie wymaganych kosztów nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).