I SA/Kr 248/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków J. K. i S.K. o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skarg J. K. i S.K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 grudnia 2008 r., nr: [...],[...], [...],[...], [...],[...], w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2002 r., 2003 r. i 2004 r. postanawia : - odmówić skarżącym zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski S. i J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2012 r. w kwocie 2 424 zł, z uwagi na brak środków finansowych. Jak wynika z uzasadnień wniosków, zawartego w nich "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" J.K. (ur. w 1967r.) oraz S.K. (ur. w 1967r.) wraz z córkami: M.K. (ur. w 1991r.) oraz B.K.(ur. w 1992r.) prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Córki uczą się i pozostają na utrzymaniu rodziców. S.K. prowadzi działalność rolniczą i z tego tytułu osiąga miesięcznie dochód w wysokości ok. 2000 zł. W 2011r. jej dochód wyniósł 742 zł. J.K. do dnia 3 października 2012r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej a w 2011 r. osiągnął dochód w wysokości 350 zł. Strona skarżąca jest właścicielem domów o pow. 80 m2 i 150 m2, nieruchomości rolnej o pow. 0,53 ha i o pow. 3,2 ha. Nieruchomość gruntowa o pow. 0,8765 ha, objęta księgą wieczystą nr [...]prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. obciążona jest hipoteką przymusową zwykłą na rzecz Skarbu Państwa w kwocie 207 892 zł, nieruchomość o pow. 1,1023 ha objęta księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. obciążona jest hipoteką przymusową zwykłą na rzecz Skarbu Państwa w kwocie 206 640 zł. Również nieruchomość o pow. 0,53 ha objęta księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. obciążona jest licznymi hipotekami. Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wnioski oddalił. W uzasadnieniu wskazał, że podane w nich informacje nie były wystarczające dla oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących. Reprezentujący podatników pełnomocnik został wezwany do przesłania określonych dokumentów, jednak nie wywiązał się z nałożonego obowiązku. Referendarz sądowy nie miał więc wystarczającego materiału aby przeprowadzić rzetelną analizę sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych skarżących. W sprzeciwie od w/w postanowienia pełnomocnik skarżących podkreślił, że skarżący wykazali wszelkie dostępne im informacje w zakresie stanu majątkowego. We wnioskach zaznaczyli, że nie posiadają środków finansowych, a jedynym źródłem utrzymania są dochody z działalności rolniczej, które w całości są zużytkowane na bieżące potrzeby. Złożona dokumentacja pozwala na weryfikację stanu finansowego skarżących. Według oświadczenia małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych i lokat. Przychody miesięczne czteroosobowej rodziny są wykorzystywane na bieżące potrzeby w całości. Skarżący J. K. nie prowadzi działalności gospodarczej, która została zawieszona. Pozostałe dochody skarżących nie pozwalają na wygospodarowanie wpisu w wysokości wyznaczonej. Strona wykazała więc, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Do sprzeciwu zostało załączone oświadczenie skarżących o nieposiadaniu konta bankowego, jak również wykaz miesięcznych wydatków. Z wykazu tego wynika, że miesięcznie skarżący ponoszą wydatki na: prąd i gaz - około 450 zł; żywność – około 500 zł; ubezpieczenie zdrowotne – 200 zł; edukację dzieci – 500 zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu o wyjaśnienie różnic pomiędzy wnioskami o przyznanie prawa pomocy złożonymi w kwietniu 2009 r. a złożonymi aktualnie w zakresie posiadanych domów, skarżący podali, że w związku z pośpiechem w składaniu dokumentów nastąpiło błędne podanie powierzchni domów. Podano 80 m2, a powinno być 100 m2, oraz 150 m2, a powinno być 100 m2. Natomiast co do domu położonego w Krakowie o powierzchni 200 m2 to jest on nadal w posiadaniu skarżących, a został on we wniosku omyłkowo pominięty, gdyż nikt tam nie mieszka a dom jest niewykończony i nieużytkowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Sąd podkreśla, że skarżący korzystają już z prawa pomocy w postaci zwolnienia ich od ponoszenia kosztów sądowych w ½ części (postanowienie z dnia 14 lipca 2009 r.). A zatem wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wartości wpisu, do którego uiszczenia zobowiązana byłaby strona niekorzystająca z prawa pomocy. Z art. 245§3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, LEX nr 1115944). Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Z powyższych uwag wynika zatem, że przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246§1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12, Lex nr 1120549). Skarżący we wnioskach o przyznanie prawa pomocy wskazali na niski dochód osiągany z prowadzonej przez S.K. działalności rolniczej w wysokości 2000 brutto miesięcznie, z którego utrzymywana jest czteroosobowa rodzina. Miesięczne wydatki rodziny kształtują się na poziomie około 1650 zł. Zauważyć jednak należy, że z całokształtu przepisów dotyczących prawa pomocy wynika, że oceniający spełnienie przesłanek jej przyznania Sąd powinien zbadać nie tylko dochody skarżących, ale również ich stan majątkowy. Z wniosków oraz przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący są właścicielami trzech domów oraz dwóch nieruchomości rolnych. Nawet obciążenie części nieruchomości hipotekami pozwala Sądowi na uznanie, że skarżący posiadają znaczny, ponadprzeciętny majątek. Sąd podkreśla, że jeden z domów o pow. 200 m2 (niewykończony i nieużytkowany), położony jest w K. Nieruchomość ta nie służy więc zaspokajaniu potrzeb życiowych skarżących, zamieszkujących w B. Nie ulega wątpliwości, że nieruchomość położona w Krakowie stanowi znaczne zabezpieczenie majątkowe skarżących. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, posiadanie przez skarżącego nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10, LEX nr 743094). Nie można w takiej sytuacji uznać skarżących za osoby ubogie, niemogące ponieść niezbędnych kosztów postępowania wywołanych wniesioną skargą kasacyjną. Jeżeli faktycznie skarżący znajdują się w tak trudnej sytuacji materialnej na jaką wskazują we wnioskach o przyznania prawa pomocy, to przecież nic nie stało na przeszkodzie, aby nieruchomość położoną w Krakowie sprzedać, ewentualnie mogła ona posłużyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu. Byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, aby w sytuacji gdy skarżący posiadają szereg nieruchomości, przenosić ciężar kosztów postępowania na innych współobywateli, podatników, których wpłaty tworzą budżet Państwa, i z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.