I SA/Kr 2735/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Gach Sędziowie: NSA Grażyna Jarmasz (spr.) SO (del.) Ewa Rojek Protokolant: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] 2004r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] 2001r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie [...],- zł ([...] złotych). Pismem z dnia [...] 2001 r. D. M. zwróciła się do Urzędu Skarbowego w [...] z wnioskiem o rozłożenie na raty zaległości podatkowych za lata 1992 i 1993 oraz umorzenie odsetek za zwłokę od tychże zaległości. Zaległości dotyczyły podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1992 i 1993 oraz podatku od towarów i usług za miesiące od [...] do [...] 1993r. Wniosek uzasadniono tym, że w chwili jego składania rodzina zobowiązała się pomóc w uregulowaniu dawnych zadłużeń, co umożliwi ich spłatę w ratach po [...] zł miesięcznie. Opisana została sytuacja rodzinna wnoszącej, choroba córki, pozostawanie bez pracy syna i synowej oraz pozostawanie bez dachu nad głową z powodu egzekucji z nieruchomości przy ul. [...] i 1/2 ul. [...] w [...]. Jako uzasadnienie umorzenia odsetek podano wprowadzenie w błąd przez komornika Rewiru [...] przy egzekucji [...]1996 r., którą to egzekucją był objęty podatek dla Urzędu Skarbowego [...]. Z akt sprawy wiadomo, że chodzi o Urząd Skarbowy [...], który pismem z [...] 2001 r. , działając na podstawie art. 170 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm./, przesłał wniosek D. M. do Urzędu Skarbowego w [...] zgodnie z właściwością miejscową wynikającą z miejsca zamieszkania wnioskodawczyni. Decyzją z dnia [...] 2001r. nr [...] Urząd Skarbowy w [...] odmówił rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 i 1993 rok. rok uzasadniając, iż przyznanie takiej ulgi na podstawie art. 48 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) może nastąpić tylko w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika, to jest wówczas, gdy sytuacja podatnika jest wynikiem nadzwyczajnych losowych przypadków co uniemożliwia zapłatę należności jednorazowo. Podkreślono, że decyzja w przedmiocie rozłożenia na raty jest rozstrzygnięciem o charakterze uznaniowym. W przypadku D. M. nie dopatrzono się w prowadzonym postępowaniu takich okoliczności, tym bardziej, że chodzi o podatek od towarów i usług, który wliczany jest w cenę towarów i płacony przez nabywcę. Od decyzji tej D. M. wniosła odwołanie. Przedstawiła w szerokim opisie swoją, jak to sama określiła, krzywdę i niszczenie ośmioosobowej rodziny, będącej obecnie na bruku. Zakwestionowała wysokość określonych jej decyzjami zobowiązań podatkowych. Wywodziła, iż zlicytowane nieruchomości z nadwyżką pokryły zobowiązania podatkowe. Sformułowano także inne zarzuty w stosunku do osób prywatnych i instytucji i organów. Załączono obszerny zbiór dokumentów obrazujących działania wnioskodawczyni, aby zapobiec bezprawnym, jej zdaniem, działaniom skierowanym przeciwko niej. W wyniku rozpatrzenia tego odwołania Izba Skarbowa w [...] decyzją z [...] 2001 r. nr [...] utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Przedstawiono stan rodzinny i majątkowy skarżącej i oceniono, że nie uzasadnia on przyznania ulg w spłacie zaległości. W odniesieniu do kwestii egzekucji stwierdzono, że tak jak i w odniesieniu do wysokości należności, zarzuty należało podnosić odpowiednio: w postępowaniu podatkowym, a następnie w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Na tę decyzję Izby Skarbowej została wniesiona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której skarżąca powtórzyła okoliczności i argumenty odwołania. Nadal podtrzymano zarzut wystąpienia przedawnienia, powołując się przy tym na 3 letni termin z Kodeksu cywilnego, jak również pomijanie przez organ faktu dwóch licytacji nieruchomości w 1996 roku bez nakazu zapłaty i klauzuli wykonalności. Wniesiono, w związku z szeroko przedstawianymi nieprawidłowościami w działaniu organów, o rozłożenie na raty oraz zaniechanie odsetek za 10 lat do tyłu, skoro przedawniają się one po 5 latach, jak również o zawieszenie sprawy w ogóle wobec wystąpienia o odszkodowanie do sądu cywilnego należne od Urzędu Skarbowego w [...]. Podkreślono desperację rodziny z powodu przedawnionego podatku i znieczulicy urzędów oraz całkowitego bezprawia. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Odniesiono się do każdego z zarzutów skarżącej. Co do zarzutu przedawnienia zauważono, że powoływanie się w tej materii na Kodeks cywilny wynika z nieznajomości przepisów podatkowych. Przywołano art. 68 do art. 71 w/w ustawy Ordynacja podatkowa stwierdzając, że w przypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego następuje jego wygaśnięcie i umorzenie, czy też rozłożenie na raty wygasłego zobowiązania jest zbędne. Jednakże zauważono, że w niniejszej sprawie zobowiązanie podatkowe jest nadal wymagalne, gdyż przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło na skutek prowadzenia egzekucji. Pismem z dnia [...] 2004r. skarżąca poinformowała Sąd o objęciu jej zaległości restrukturyzacją, załączyła m.in. decyzję Urzędu Skarbowego w [...] z [...] 2004r. nr [...] o umorzeniu odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł naliczonymi od zaległości w podatku od towarów i usług za 1993 rok wnosząc o uzasadnione wygranie skargi. Zaś w piśmie z [...] 2004r., informując, że stan zdrowia nie pozwala jej przybyć na rozprawę, stwierdziła, że dokumenty dołączone poprzednio mówią o tym, że podatek bezpodstawnie naliczony za lata 1992 i 1993 został zapłacony, odsetki zrestrukturyzowano, a resztę umorzono. Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednak wobec wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ oraz ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz.1270/, w związku z art. 97 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ została ona rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zgodnie z tymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem zgodnie z przepisem art. 1 w/cyt. ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych stwierdzić należy, że skarga na uwzględnienie zasługuje. Decyzja w przedmiocie zastosowania ulg w zakresie zapłaty zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę tj. umorzenia lub odmowie umorzenia zaległości podatkowej, czy odsetek, rozłożeniu na raty, czy odmowie rozłożenia na raty w trybie odpowiednio art. 67 § l i art.48 § 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) rzeczywiście podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że od oceny organu zależy, czy w konkretnej sprawie uzna on całkowite lub częściowe umorzenie zaległości za uzasadnione w myśl tego przepisu. Organ podatkowy może, lecz nie musi uwzględnić wniosku o umorzenie, rozłożenie na raty zaległości podatkowej. Jednakże decyzja ta musi być podjęta po przeprowadzeniu stosownego postępowania, prowadzącego do ustalenia okoliczności faktycznych tej konkretnej sprawy oraz ich analizy w celu ustalenia, czy zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, dający podstawę do udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Tak więc przede wszystkim, w przypadku złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, czy rozłożenie na raty, niezbędnym i koniecznym do rozpatrzenia tego wniosku jest ustalenie istnienia i wielkości tej zaległości. Z akt niniejszej sprawy jak i spraw rozpatrywanych równocześnie w przedmiocie rozłożenia na raty, tj. przede wszystkim z wyjaśnień skarżącej zawartych w środkach odwoławczych i zaskarżenia, pismach procesowych oraz z dokumentów załączanych do tych wyjaśnień, wynika, że w stosunku do zaległości podatkowych będących przedmiotem sprawy zostało w 1996 roku wszczęte postępowanie egzekucyjne, które prowadzone było przez komornika sądowego wyznaczonego do prowadzenia tej egzekucji. Skarżąca podaje datę [...] 1996 roku. Do zarzutu przedawnienia organ odwoławczy odnosi się w ten sposób, że przytaczając przepis art.59 ustawy Ordynacja podatkowa podaje, iż w przypadku wystąpienia przedawnienia zobowiązanie podatkowe wygasa, a więc rozpatrywanie wniosku skarżącej o rozłożenie na raty, czy umorzenie odsetek za zwłokę, stałoby się zbędne i jednocześnie ogranicza się tylko do stwierdzenia, iż w sprawie przedawnienie nie nastąpiło na skutek prowadzenia egzekucji. Nie podaje się z jaką datą wiąże organ przerwanie biegu przedawnienia, co pozwoliłoby na konkretne stwierdzenie, czy w dacie rozstrzygania sprawy przez organ I instancji, a także organ II instancji, zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym za rok 1992 i rok 1993, czy w podatku od towarów i usług za miesiące od [...] do [...] 1993 r. uległo przedawnieniu, czy też nie. Należało zatem dojść do wniosku, iż naruszono jedną z podstawowych zasad postępowania podatkowego, wyrażoną w art. 122 Ordynacji podatkowej, zobowiązującą organy do podjęcia niezbędnych działań w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy. Naruszenie tego fundamentalnego przepisu miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, jako że istnienie, czy wielkość zaległości podatkowej jest kwestią podstawową dla podjęcia decyzji o umorzeniu, bądź nie, o rozłożeniu na raty, bądź nie, zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę jako dzielących byt należności głównej w postaci tejże zaległości podatkowej. Zauważyć także należy, że zgodnie z art.30 ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t. jedn. Dz.U. Nr 108 z 1993r., póz. 486 ze zm./ mającym zastosowanie w sprawie, jeśli przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło w 1996 roku, przerwanie to następowało przez m.in. czynność egzekucyjną, o której zobowiązany został powiadomiony / ust.2 tego artykułu/. Po tymże przerwaniu przedawnienie biegło na nowo, jednakże nie mogło być większe niż dalszych pięć lat / ust.3 tego artykułu/. Tak więc obowiązkiem organów było ustalenie daty czynności egzekucyjnej, na którą organy same się powołują, a o której skarżąca została powiadomiona oraz wyliczenie następnego okresu pięcioletniego, po upływie którego zobowiązanie podatkowe przedawnia się, a tym samym wygasa z konsekwencjami opisanymi przez Izbę Skarbową. Wobec nie istnienia przepisów przejściowych w zakresie biegu terminu przedawnienia we wchodzącej w życie z dniem 1 stycznia 1998 roku w/w ustawie Ordynacja podatkowa należy przyjąć, że skoro w odniesieniu do zaległości podatkowych skarżącej przerwany, najprawdopodobniej w 1996 roku, bieg przedawnienia w tym czasie rozpoczął już swój nowy, ostatni okres 5 lat, to liczony zgodnie z art. 30 ustawy o zobowiązaniach podatkowych powinien zakończyć się po upływie 5 lat od czynności egzekucyjnej, o której skarżąca została powiadomiona. Co do wysokości tychże zaległości podatkowych uzasadnione wątpliwości budzi fakt, że pomimo dwukrotnie prowadzonej egzekucji w wyniku której doszło, jak wynika ze stwierdzeń skarżącej, do zajęcia nieruchomości, jak też egzekwowania z pobieranego przez skarżącą świadczenia rentowego, stan zaległości nie zmniejszył się od czasu decyzji określających ich wysokość w 1995 roku. Z pewnością dotyczy to podatku dochodowego, gdyż decyzje wymiarowe za rok 1992 i 1993 znajdują się w aktach spraw. W związku z powyższym, stwierdzając naruszenia prawa procesowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 tej ustawy.