I SA/Kr 275/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 stycznia 2013r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 8 lutego 2013r. T.S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie swej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 stycznia 2013r. wydaną w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia wymaganych kosztów. Wskazuje, iż obecnie zamieszkuje z ciężarną żoną oraz córką w wynajmowanym mieszkaniu, a miesięczne koszty utrzymania określa na kwotę 1250 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w kwocie 1850 zł, renty w wysokości 420 zł oraz wynagrodzenia za prace małżonki strony w kwocie 1500 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 3 770 zł. Koszty utrzymania skarżący szacuje na kwotę 1250 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie posiada na własność żadnych nieruchomości lokalowych. Zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości, natomiast oświadcza, iż posiada oszczędności w kwocie 3000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych stałych i pewnych dochodów rodziny z tytułu zarobków obu małżonków oraz renty skarżącego, zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania, posiadane oszczędności - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść kosztów sądowych w formie aktualnie wymaganego wpisu sądowego od złożonej skargi. Odnosząc się zatem do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych, a także wniosku o ustanowienie pełnomocnika, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rodzina wnioskodawcy dysponuje bowiem stałym, pewnym dochodem z tytułu wynagrodzeń za prace obydwojga małżonków, dodatkowo renty skarżącego. Skarżący nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy jak np. spłata kredytu czy koszty specjalistycznego leczenia. Ponadto skarżący posiada oszczędności – jak deklaruje 3000 zł. Jak wynika ponadto z akt sprawy, skarżący nabył tytułem zachowku kwotę 55 000,00 zł. Nie określił, na jaki cel przeznaczył te pieniądze, czy nadal je ma w formie oszczędności itd. Skarżący podniósł, iż ponosi duże koszty związane z aktualną ciążą małżonki natomiast twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób szczególnych wydatków związanych z zakupem leków etc. czy innymi wydatkami z tym związanymi, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym należy uznać za niezasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu należy jednakże zaznaczyć, iż wyłożenie kosztów – choćby częściowe – przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W tym miejscu orzekający pragnie również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający przy ocenie przesłanek skutkujących przyznaniem ewentualnego pełnomocnika z urzędu kieruje się jedynie stanem majątkowym wnioskodawcy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, nie zaś charakterem czy skomplikowaniem sprawy - a sytuacja finansowa strony - jak uznano – pozwala na zaoszczędzenie stosownych środków finansowych dla zarówno poniesienia kosztów sądowych, jak i ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego pełnomocnika byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym poniesieniu aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).