I SA/Kr 2811/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr) Sędziowie: NSA Grażyna Jarmasz Asesor WSA Anna Znamiec Protokolant: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 15 listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ([...] złote [...] groszy) Decyzją z dnia [...].2001 r. Urząd Skarbowy w M. przeniósł na E. M. odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe męża W. M. powstałe w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za rok 1997 w kwocie [...] zł , w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej. Przesłanką do wydania decyzji były zaległości podatkowe W. M. w zryczałtowanym podatku dochodowym za 1997 r. w kwocie [...] zł . Ponadto za lata 1998-2000r zalega on z zapłatę tego podatku na kwotę [...] zł. Na wezwania Urzędu Skarbowego nie odpowiadał i brak było możliwości wyegzekwowania należności od podatnika. Wydając decyzję uznano, że W. M. składając dokumenty do Urzędu Skarbowego w M. jako adres firmy podawał K. ul. [...]. Pod wskazanym adresem mieszka natomiast E. M. Wzięto także pod uwagę, że małżonkowie w dniu [...].2000 r. wyłączyli aktem notarialnym wspólność majątkową małżeńską co do całego majątku , zastrzegając, że dochód każdego z małżonków będzie stanowił jego majątek odrębny. Uznano jednak, że czynność ta została dokonana tylko w celu uniknięcia przez skarżącą odpowiedzialności za zobowiązania męża. Na powyższą decyzję E. M. złożyła odwołanie zarzucając naruszenie art. 40 ustawy o zobowiązaniach podatkowych . Podkreśliła przy tym iż organ nie przeprowadził postępowania dowodowego. W uzupełnieniu odwołania zawnioskowała przesłuchanie 3 świadków. Urząd Skarbowy przesłuchał ich , a zeznania omówił w piśmie przewodnim do Izby Skarbowej . Dnia [...].2001 r. po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym Izba Skarbowa wydała decyzję, którą utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie organu I instancji. Przed wydaniem decyzji wezwano odwołującą się do wypowiedzenia się w terminie 3 dni na temat zgromadzonego materiału dowodowego i na tą okoliczność sporządzono protokół. W uzasadnieniu powołano się na art. 40 § 2 i art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Uznano przy tym, że odwołująca nie wykazała iż nie zamieszkuje wspólnie z mężem , oraz, że nie łoży on na utrzymanie rodziny. Okoliczności tych nie potwierdzili także świadkowie . Na powyższą decyzje Izby Skarbowej E. M. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzuciła w niej naruszenie prawa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art.40 ust.2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, przez przyjęcie , iż ustalony stan faktyczny nie spełnia warunków do odstąpienia od orzeczenia o odpowiedzialności. Podniosła . że nie utrzymuje z mężem kontaktów od 1996 r., kiedy to definitywnie opuścił rodzinę pozostawiając na jej utrzymaniu dwie córki . Od tego czasu nie prowadzą wspólnego gospodarstwa, a mąż nie przyczynia się do zaspokajania potrzeb rodziny. Nic nie wie o zaległościach męża, nie czerpała z jego działalności gospodarczej korzyści. Obciążenie jej odpowiedzialnością za długi męża spowoduje pogorszenie sytuacji ekonomicznej rodziny, bowiem utrzymuje się tylko z pracy w Przedsiębiorstwie H. i otrzymuje z tego tytułu [...] zł brutto . Z pieniędzy tych utrzymuje obie studiujące córki . Izba Skarbowa wniosła o oddalenie odwołania i podtrzymała w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie W uzasadnieniu podkreśliła, że nie znaleziono podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i odstąpienia od orzekania o odpowiedzialności podatkowej E. M. za zaległości podatkowe męża W. M. Odpowiedzialność orzeczono na podstawie ustawy o zobowiązaniach podatkowych, zgodnie z dyspozycją art. 332 ustawy Ordynacja podatkowa, bowiem zaległość powstała w 1997 roku. Zastosowano zatem z art. 40 § 2 i art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, rozważono pryz tym zasady współżycia społecznego oraz inne ważne względy społeczno- gospodarcze. Przy czym zarówno organ orzekający I instancji, jak i Izba Skarbowa starały się wyjaśnić występujące w sprawie wątpliwości, a mianowicie fakt, iż Pani M. nie podjęła żadnych czynności zmieniających jej status prawny wobec męża, nadal jest jego małżonką, ponadto ani skarżąca ,ani jej pełnoletnie, studiujące córki nie wystąpiła z roszczeniami alimentacyjnymi, a umowa wyłączająca wspólność majątkową- małżeńską została dopiero zawarta w dniu [...].2000 r. Fakty te w kontekście trudnej sytuacji materialnej skarżącej, oraz borykania się z trudnościami natury finansowej uznano za dziwne i wskazujące na chęć uniknięcia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe męża. Ponadto przesłuchani świadkowie nie odpowiedzieli jednoznacznie na pytanie, kto ponosił czy ponosi koszty utrzymania rodziny. Izba Skarbowa nie negowała przy tym trudnej sytuacji materialnej E. M., uważa jednak iż sytuację tę sama stworzyła nie dochodząc od swojego męża żadnych roszczeń finansowych. Kłopoty materialne skarżącej zostały uwzględnione przez Urząd Skarbowy w M., który decyzjami z dnia [...].2002 r. rozłożył na raty zaległość podatkowa męża W. M., a decyzją z dnia [...].2002 r. umorzył odsetki od zaległości podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje . Skarga zasługuje na uwzględnienie . Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych ( tekst jednolity Dz. U. z 1993 r. Nr 108 poz. 486 z późniejszymi zmianami ) małżonek podatnika odpowiada solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe powstałe w czasie trwania małżeństwa. Przy czym zaległości te podlegają zaspokojeniu z majątku wspólnego małżonków. Z tym że zgodnie z art. 40 ust 2 powołanej wyżej ustawy organ podatkowy odstąpi od orzeczenia odpowiedzialności podatkowej ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy społeczno-gospodarcze. Użycie sformułowania "odstąpi" , a nie "może odstąpić" powoduje, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej obowiązkiem organu podatkowego jest rozważenie, czy nie zachodzą okoliczności wymienione w tym przepisie ( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 1996 r. wydany w sprawie sygn. akt III SA 874/95 ONSA 1997/2/98 ). Warunkiem prawidłowości przeprowadzenia tego rozważenia jest przede wszystkim zebranie właściwego materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena . Przy czym powinny jej podlegać przede wszystkim fakty podane przez samego podatnika na obronę przed przeniesieniem odpowiedzialności. ( Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 stycznia 1998 r wydanym w sprawie I SA/Gd 134/96 LEX nr 32716 , oraz w wyroku z dnia 18 października 1996 r. wydanym w sprawie I SA/Gd 133/96 LEX nr 27341 , oraz w wyroku z dnia 13 września 2000 r. wydanym w sprawie SA/Bk 1024/99 LEX nr 44725 ). Omawiane przepisy zostały co prawda uchylone przez art. 343 § l ust 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U Nr 137 poz. 926 z późniejszymi zmianami ) jednakże zgodnie z art. 332 tej ustawy do odpowiedzialności osób trzecich, o których mowa w ustawie o zobowiązaniach podatkowych, z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Z tego też względu w rozpoznawanej sprawie zachodziła konieczność zebrania i wnikliwej oceny wszelkich danych pozwalających ocenić sytuację skarżącej z punktu widzenia zasad współżycia społecznego lub innych ważnych względów społeczno - gospodarczych. Z obowiązku tego organy podatkowe nie wywiązały się w sposób prawidłowy . Nie uznały bowiem za prawdziwe twierdzeń skarżącej iż nie czerpała korzyści z działalności gospodarczej męża, powołując się na składane przez podatnika dokumenty . Nie wynika z nich jednak aby małżonkowie mieli wspólne miejsce zamieszkania , lub by siedziba firmy miesiła się w mieszkaniu skarżącej . W szczególności na druku PIT 27 złożonym w Urzędzie Skarbowym w dniu [...].1999 r. jako adres zamieszkania wpisano początkowo K. ul. [...], a później zmieniono to na M. ul. [...] , nie wyjaśniono przy tym kto i kiedy dokonał tej zmiany . Ponadto za zawiadomieniu z dnia [...].2000 r. jako adres zamieszkania podatnika podawano M. ul. [...], a adres firmy K. ul. [...], z tym , że dokumenty były przechowywane w M . Natomiast na druku PIT 28A złożonym w dniu [...].2000 r. jako miejsce prowadzenia działalności podano M. ul. [...]. Ten adres prowadzenia działalności gospodarczej jest także podawany na późniejszych dokumentach Istotne jest także , że organy podatkowe nie zgromadziły żadnych dokumentów potwierdzających miejsce prowadzenia działalności gospodarczej przez podatnika w 1997 r. tj. wtedy gdy powstawały zaległości. Natomiast przesłuchując zawnioskowanych świadków ograniczono się do kwestii czy podatnik przebywa w miejscu zamieszkania swojej rodziny , oraz czy pomaga rodzime finansowo. Nie ustalono natomiast jakie są dochody skarżącej , czy posiada majątek, czy jest właścicielem nieruchomości lub wartościowych ruchomości, z kim prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe , oraz jakie z tego tytułu ponosi wydatki. Należy także zaznaczyć iż bezpodstawny jest zarzut, że skoro skarżąca nie wystąpiła z żądaniem zasądzenia alimentów , to jest odpowiedzialna za sytuację materialną rodziny . Z roszczeniem takim mogła bowiem wystąpić tylko wtedy gdy dzieci pozostawały pod jej władzą rodzicielską, tzn. do momentu osiągnięcia pełnoletniości. Natomiast w dacie wydania zaskarżonej decyzji obie córki były już pełnoletnie i same decydowały o tym czy wystąpić o to świadczenie czy nie. W związku z powyższym konieczne jest ustalenie gdzie podatnik w 1997 r. i później prowadził działalność gospodarczą, gdzie w tym czasie mieszkał, oraz jaka jest sytuacja finansowa skarżącej, jaki posiada majątek, ile wynoszą jej dochody, jaki jest dochód w prowadzonym przez nią gospodarstwie domowym, z kim go prowadzi , czy córki mają własne źródła dochodu . Konieczne jest także ustalenie ile wynoszą wydatki skarżącej. Na te okoliczności należy zebrać materiał dowodowy obejmujący zarówno dokumenty jaki przesłuchanie wszystkich zawnioskowanych przez skarżącą świadków . W związku z powyższym na podstawie art. 145 § l pkt l lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ) orzeczono jak w sentencji . Rozpoznając sprawę oparto się na art. 97 par l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami ) stanowiącym , że sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.