I SA/Kr 3/10

Sygn. akt I SA/Kr 3/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka (spr.), Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010r., sprawy ze skargi S. B., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 20 listopada 2009r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - s k a r g ę o d d a l a - Skarżący S. B. prowadząc działalność gospodarczą w zakresie przewozu osób, nie dopełnił obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w okresie od maja 1999r. do grudnia 1999 r. oraz od marca 2000r. do grudnia 2000 r. Spowodowało to powstanie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 21 112,38 zł wraz z odsetkami. Wnioskiem z dnia 30 lipca 2009 r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie powstałego zadłużenia. Skarżący motywował swój wniosek trudną sytuacją rodzinną, wskazał, że uległ wypadkowi samochodowemu i wymaga stałego leczenia ambulatoryjnego oraz zabiegów rehabilitacyjnych. Podał, że pozostaje w separacji z żoną, ma córkę, na którą płaci 150 zł alimentów miesięcznie, a ponoszone koszty z tytułu rachunków to 200 zł miesięcznie. Wskazał, że otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 676, 90 zł miesięcznie. Nadto Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie uregulować istniejącego zadłużenia oraz przedłożył zaświadczenie o stanie zdrowia, które wskazuje jakiego rodzaju urazów doznał w skutek wypadku. Decyzją z dnia 16 września 2009 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami. W uzasadnieniu stwierdzono, że nie istnieją żadne z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 07 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 03 r., Nr 141, poz. 1365). Uznano, że skoro skarżący pobiera świadczenie rehabilitacyjne to nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Podkreślono też, że nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, co ewentualnie mogłoby uzasadnić podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności. Stwierdzono, że nie zachodzi sytuacja, w której stan zdrowia pozbawiałby skarżącego możliwości uzyskania dochodu. Skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz umorzenie należności wraz z odsetkami, powtarzając argumenty zawarte we wniosku. Skarżący podniósł, że część kwoty zadłużenia została wyegzekwowana w drodze egzekucji, a część uiścił sam w 2008 r. Skarżący przedłożył także szczegółową dokumentację medyczną dotyczącą swojego stanu zdrowia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją ostateczną z dnia 20 listopada 2009 r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, organ drugiej instancji podzielił stanowisko i powtórzył argumentację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania pierwszoinstancyjnego oraz dane zgromadzone na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Prezes ZUS ustosunkował się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznania sprawy uznając je za bezzasadne. Dodatkowo stwierdzono, że wobec skarżącego nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. W toku tego postępowania nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Stwierdzono, że skarżący nie udokumentował okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę swoją lub najbliższego członka rodziny, a co za tym idzie konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Zdaniem organu dokumentacja medyczna skarżącego nie uzasadnia podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu należności albowiem wskazuje ona, że stan skarżącego jest przejściowy, a ponadto skarżący otrzymał prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Organ zaznaczył, że jako wierzyciel zmniejszył wielkość dokonywanych potrąceń z wypłacanego świadczenia rehabilitacyjnego. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwestionując ją w całości. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ rentowy nie wziął pod uwagę okoliczności, że w stosunku do skarżącego toczyło się postępowanie egzekucyjne, które zostało umorzone w 2002 r. z powodu bezskuteczności (skarżący przedłożył postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia 4.11.2002 r.). Skarżący podniósł, że decyzja organu nie może mieć charakteru dowolnego i powinna być oparta na dowodach i ustaleniach faktycznych. Tymczasem w ocenie skarżącego zaskarżona decyzja została wydana na podstawie błędnych twierdzeń i niewłaściwych wniosków. Zdaniem skarżącego w toku postępowania dowiódł on, że uiszczenie zaległych należności pociągnęłoby dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016). Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 07 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Charakter decyzji uznaniowej wskazuje, że sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Jak wynika z ustaleń organów, które Sąd uznał za prawdziwe, skarżący ma obecnie stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rehabilitacyjnego. Ponadto w toku prowadzonego względem skarżącego postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji, załączone przez skarżącego w skardze, nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie albowiem dotyczy stanu istniejącego w 2002 r., natomiast organy badają istnienie przesłanek umorzenia zaległości na dzień wydania decyzji. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Ustawodawca, używając - w powołanych przepisach zarówno ustawy, jak i rozporządzenia - zwrotu "może" przesądził, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla wnioskodawcy sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. Uznanie administracyjne nie wyraża się zatem w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zawartych w przepisach. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ administracji, a zatem bada się, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych, oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów. W uzasadnieniu decyzji Prezesa ZUS szczegółowo wymieniono okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, bytowej i zdrowotnej skarżącej. Ustalony w ten sposób stan faktyczny dał podstawę do wydania decyzji przez Prezesa ZUS w granicach uznania administracyjnego. Organy obu instancji dokonały oceny zgromadzonych materiałów zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia w granicach swobody ocen, a nie dowolności ocen. W tym miejscu zaznaczyć należy, że orzekający Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 22.12.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, zgodnie z którym "umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, (...) to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne". Sąd uznał za prawidłowo poczynione ustalenia organu, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, a jego problemy zdrowotne mają charakter przejściowy. Słusznie przyjęto, że skarżący nie wykazał przewlekłej choroby, czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W przypadku skarżącego nie ma zastosowania także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, mówiący o poniesieniu strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia co mogłoby uzasadnić umorzenie zaległości . Mając powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu przez organ odwoławczy wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poddano ocenie racje, na które powołał się skarżący. Sąd doszedł więc do przekonania, że rozstrzygnięcie mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. W sytuacji zaś, gdy organy administracji wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia jej niezgodności z prawem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.