I SA/Kr 324/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2007r. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2007r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanego pisma A. S. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A. S. ur. w 1949r, z którą od 2005r. pozostaje w rozdzielności majątkowej, w związku z czym ta nie udostępnia mu informacji dotyczących swej sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych ani samochodu, prowadzi działalność gospodarczą , która nie przynosi dochodu. Małżonkowie mieszkają w domu położonym w M. przy ul. S.[...], o pow. 60 m2, którego właścicielem jest ich syn – S. S. Postanowieniem z dnia 21 maja 2012r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił Referendarzowi, iż ten nie uwzględnił trudnej sytuacji życiowej w jakiej znajduje się jego rodzina. Dodatkowo podkreślił, że nie był w stanie zadośćuczynić wezwaniu Referendarza do sporządzenia i przedłożenia spisu miesięcznych wydatków rodziny, gdyż nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu, a koszty jego niezbędnego utrzymania ponoszą żona i syn. W jego ocenie nieprzedłożenie żądanych dokumentów nie może stanowić podstawy dla oddalenia jego wniosku, a przy tym żądanie udzielenia informacji dotyczących członków jego rodziny przekracza ustawowe umocowanie Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał przesłanek zwolnienia od kosztów w całości lub w części ponieważ nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz nie przedstawił dokumentów uprawdopodabniających brak własnych dochodów. Sąd powinien mieć zaś możliwość weryfikacji twierdzeń skarżącego o jego złej sytuacji majątkowej, a ciężar wykazania tejże przesłanki leży po stronie wnioskodawcy, a nie Sądu. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Tymczasem w oparciu o bardzo lakoniczną treść wniosku o przyznanie prawa pomocy brak było możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wobec deklarowanego przez wnioskodawcę braku jakiegokolwiek dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, przy jednoczesnym przemilczeniu jakichkolwiek informacji dotyczących członków najbliższej rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie - trudno nawet wyobrazić sobie, w jaki sposób jest on w stanie wygospodarować środki materialne na bieżące utrzymanie. W tych warunkach ze wszech miar słuszna była zatem podjęta przez Referendarza sądowego inicjatywa ustalenia konkretnych okoliczności faktycznych obrazujących warunki egzystencji wnioskodawcy. Tym bardziej trudno zrozumieć, że odpowiadając na wezwanie do przedłożenia szczegółowo określonych dokumentów i oświadczeń, skarżący nie zadał sobie trudu przybliżenia tych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a ograniczył się do niezwykle oszczędnego ustosunkowania do poszczególnych punktów, podkreślając przy tym, że nie prowadzi spisu miesięcznych wydatków rodziny i nie posiada dokumentów potwierdzających jakiekolwiek wydatki. Jeżeli bowiem w istocie nie prowadzi on na co dzień przedmiotowego spisu to właśnie w jego interesie leżało przygotowanie go na potrzeby tego konkretnego postępowania, a nadto poparcie zawartych w nim twierdzeń dostępnymi zapewne od ręki rachunkami z ostatniego okresu. Z bliżej nieokreślonych przyczyn skarżący nie określił też jednoznacznie, czy jego syn – S., pozostaje z małżonkami we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto, skarżący nie przedłożył też wyciągu z kont bankowych żony, jak również jej zeznania podatkowego za 2011r. wskazując, że nie są mu one dostępne. Powołał się również na rozdzielność majątkową jaka łączy go z żoną od 2005r. W sprzeciwie skarżący argumentował, że nie prowadzi działalności gospodarczej, ale twierdzeń tych również nie uprawdopodobnił chociażby przez stosowne dokumenty dotyczące rejestracji bezrobotnego lub zawieszenia, czy też likwidacji działalności gospodarczej. Należy wyraźnie zaznaczyć, że sam fakt, iż małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej nie przesądza w żaden sposób, iżby ich sytuacje majątkową i osobista w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy oceniać odrębnie, choćby z tego powodu, że użyte przez ustawodawcę pojęcie "możliwości płatniczych" należy rozumieć szeroko, a mieści się w nim także możliwość uzyskania pomocy finansowej od małżonka, który zobligowany jest do udzielania takiej pomocy na skutek zawartego związku małżeńskiego. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia małżonków nawzajem z powinności pomocy finansowej. Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków i nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Skarżący ma prawo korzystać z pomocy żony przy zaspokajaniu potrzeb bytowych, jeśli jej stan majątkowy na to pozwala. Otrzymana dodatkowa pomoc mogłaby zaś umożliwić skarżącemu wygospodarowanie środków na opłacenie wpisu. Skoro skarżący nie wykazał, że żona pomocy takiej udzielić mu nie może, a wręcz przeciwnie podał, że znajduje się na jej utrzymaniu, to nie przedkładając dokumentów odnoszących się do źródeł dochodu i stanu majątkowego żony, skarżący nie wykazał istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wydatki i potrzeby finansowe żony skarżącego, bezsprzecznie kształtują bowiem i jego status majątkowy. Brak zatem dokumentów wskazujących źródła i wysokość dochodu członków rodziny zamieszkujących wspólnie ze skarżącym uniemożliwił Sądowi ocenę rzeczywistej wysokości dochodów gospodarstwa domowego, a tym samych relacji tych dochodów do wysokości kosztów sądowych wiążących się z niniejszą sprawą. Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżących twierdzenia i dokumenty sytuacja majątkowa jawi się zatem w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia