I SA/Kr 324/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie od towarów i usług za miesiąc październik 2007r. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 6 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 5 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2007 r., a postanowieniem z dnia 12 listopada 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to rozstrzygnięcie. Zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał A.S. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 stycznia 2012 r. w kwocie 2000 zł stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193). Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie domagając się jednocześnie przyznania prawa pomocy z uwagi na brak własnych dochodów, brak nieruchomości, oszczędności. Wskazuje, iż stan zdrowia wymaga stałego, systematycznego leczenia, co z kolei powoduje wzrost stałych, miesięcznych wydatków, które określa na kwotę 800 zł. Dodaje, iż obecny stan jego funduszy nie daje stronie możliwości jednorazowego uiszczenia wpisu sądowego, a dokonanie tejże opłaty podważyłoby w sposób istotny warunki egzystencji skarżącego oraz jego rodziny. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r. NSA oddalił zażalenie skarżącego na opisane zarządzenie i przekazał wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy według właściwości do rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił Referendarzowi, iż ten nie uwzględnił trudnej sytuacji życiowej w jakiej znajduje się jego rodzina. Dodatkowo podkreślił, że nie był w stanie zadośćuczynić wezwaniu Referendarza do sporządzenia i przedłożenia spisu miesięcznych wydatków rodziny, gdyż nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu, a koszty jego niezbędnego utrzymania ponoszą żona i syn. W jego ocenie nieprzedłożenie żądanych dokumentów nie może stanowić podstawy dla oddalenia jego wniosku, a przy tym żądanie udzielenia informacji dotyczących członków jego rodziny przekracza ustawowe umocowanie Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Niemniej istotnym dla sprawy jest, że prawomocnym postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r. tut. Sąd wypowiadał się już w przedmiocie przyznania prawa pomocy – oddalając wniosek skarżącego. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wspomnianym postanowieniu z dnia 30 maja 2011r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim zaś ustalić, jaka była sytuacja strony w dacie wydania postanowień z dnia 30 maja 2010r., a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Również w tym zakresie aktualne pozostają przytoczone wyżej rozważania dotyczące ciężaru dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności to w interesie strony postępowania pozostaje wykazanie, że w warunkach sprawy mieliśmy do czynienia ze zmianą okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. Z treści ponownego wniosku nie wynika by sytuacja skarżącego zmieniła się w zasadniczy sposób. A.S. nadal prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A.S., z którą od 2005r. pozostaje w rozdzielności majątkowej, w związku z czym ta nie udostępnia mu informacji dotyczących swej sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych ani samochodu, prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu. Małżonkowie mieszkają w domu położonym w M. przy ul. S., o pow. 60 m2, którego właścicielem jest ich syn – S.S.. Znakomita większość wskazanych okoliczności dotyczy zatem stwierdzonego już uprzednio w orzeczeniach sądów różnych instancji – a nie zmienionego w zasadniczy sposób - stanu faktycznego sprawy. W tym zakresie przyjęta wcześniej prawomocna ocena prawna wiąże Sąd również w toku rozpoznawania niniejszego sprzeciwu. Nadal zresztą, w oparciu o bardzo lakoniczną treść wniosku o przyznanie prawa pomocy brak było możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wobec deklarowanego przez wnioskodawcę braku jakiegokolwiek dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, przy jednoczesnym przemilczeniu jakichkolwiek informacji dotyczących członków najbliższej rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie - trudno nawet wyobrazić sobie, w jaki sposób jest on w stanie wygospodarować środki materialne na bieżące utrzymanie. Okoliczności te są o tyle istotne, iż przedmiotowy wniosek nie jest pierwszym w niniejszej sprawie, skarżący był już wzywany o uzupełnienie poprzednio złożonego, niepełnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien zatem zdawać sobie sprawę jakie informacje i dokumenty są niezbędne w celu skutecznego starania się o zwolnienie od kosztów sądowych. Trudno zatem zrozumieć, że formułując kolejny wniosek skarżący nie zadał sobie trudu przybliżenia tych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a ograniczył się do niezwykle oszczędnego przedstawienia swojej sytuacji, podkreślając przy tym po raz kolejny!?, że nie prowadzi spisu miesięcznych wydatków rodziny i nie posiada dokumentów potwierdzających jakiekolwiek wydatki. Jeżeli bowiem w istocie nie prowadzi on na co dzień przedmiotowego spisu to właśnie w jego interesie leżało przygotowanie go na potrzeby tego konkretnego postępowania, a nadto poparcie zawartych w nim twierdzeń dostępnymi zapewne od ręki rachunkami z ostatniego okresu. Argumentując w swym sprzeciwie skarżący zdaje się przy tym nie odróżniać kategorii wydatków oraz przychodów. Żądanie przedstawienia dokumentów źródłowych związane było przede również z tymi pierwszymi, co znaczy, że domniemany fakt nieuzyskiwania żadnych korzyści z prowadzonej działalności zawodowej czy gospodarczej nie ma tu żadnego znaczenia. Na wspomnianą we wniosku kwotę 800zł muszą przecież składać się jakieś konkretne elementy, których z nieznanych powodów skarżący nie ujawnia w toku postępowania. Ponownie podkreślić też trzeba, że sam fakt, iż małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej nie przesądza w żaden sposób, iżby ich sytuacje majątkową i osobista w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy oceniać odrębnie, choćby z tego powodu, że użyte przez ustawodawcę pojęcie "możliwości płatniczych" należy rozumieć szeroko, a mieści się w nim także możliwość uzyskania pomocy finansowej od małżonka, który zobligowany jest do udzielania takiej pomocy na skutek zawartego związku małżeńskiego. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia małżonków nawzajem z powinności pomocy finansowej. Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków i nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Skarżący ma prawo korzystać z pomocy żony przy zaspokajaniu potrzeb bytowych, jeśli jej stan majątkowy na to pozwala. Otrzymana dodatkowa pomoc mogłaby zaś umożliwić skarżącemu wygospodarowanie środków na opłacenie wpisu. Skoro skarżący nie wykazał, że żona pomocy takiej udzielić mu nie może, a wręcz przeciwnie podał, że znajduje się na jej utrzymaniu, to nie przedkładając dokumentów odnoszących się do źródeł dochodu i stanu majątkowego żony, skarżący nie wykazał istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wydatki i potrzeby finansowe żony skarżącego, bezsprzecznie kształtują bowiem i jego status majątkowy. Brak zatem dokumentów wskazujących źródła i wysokość dochodu członków rodziny zamieszkujących wspólnie ze skarżącym uniemożliwił Sądowi ocenę rzeczywistej wysokości dochodów gospodarstwa domowego, a tym samych relacji tych dochodów do wysokości kosztów sądowych wiążących się z niniejszą sprawą. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje wytknięte już skarżącemu nieścisłości wniosku, które bezpośrednio oddziałują na ocenę jego wiarygodności. Oto bowiem z jednej strony wnioskodawca utrzymuje, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, po czym twierdzi jakoby uiszczenie przez niego należnego wpisu sądowego w istotny sposób podważyłoby warunki egzystencji jego i jego rodziny. Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącego twierdzenia sytuacja majątkowa nadal jawi się w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia