I SA/Kr 330/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Inga Gołowska Sędziowie WSA Stanisław Grzeszek (spr.) WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia w części z obowiązku opłacania należnych składek za marzec i kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2021 r. We wniosku z dnia 15 kwietnia 2020 r. B. S. wnosił o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do kwietnia 2020 r., jako firma prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 18 stycznia 2021 r. nr [...] odmówił B. S. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do kwietnia 2020 r. w części dotyczącej różnicy składek powstałej w związku ze złożoną korektą DRA za marzec oraz kwiecień 2020 r. w wysokości: 924,01 zł - na ubezpieczenie społeczne i 71,55 zł Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ponieważ ww. złożył samodzielnie ponowne korekty dokumentów rozliczeniowych za okres od marca 2020 r. do kwietnia 2020 r. w dniu 5 czerwca 2020 r. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, B. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 11 lutego 2021 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu ZUS wskazał na mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i wyjaśnił, że noty umorzenia zostały wygenerowane systemowo do dokumentu rozliczeniowego ZUS DRA 30 kwietnia 2020 r. oraz 9 czerwca 2020 r. Tym samym, strona nie może otrzymać zwolnienia na różnicę składek wynikających z korekt deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za okres od marca 2020 r. do kwietnia 2020 r., gdyż zwolnienie przysługuje na podstawie złożonych pierwszorazowych deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA. Wobec powyższego brak jest podstaw prawnych do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na powstałą różnicę składek w wyniku złożonych korekt deklaracji na podstawie powołanej ustawy. ZUS wskazał w konsekwencji, że powyższa decyzja została wydana prawidłowo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. S. wyjaśnił, że korekty zostały wymuszone i nie powinny być przeszkodą w zwolnieniu go z opłacania składek, ponieważ kwota zwolnienia nie była określona. Skarżący wskazał również na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprawujących wymiar sprawiedliwości sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem oraz rozstrzygania sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, ma stwierdzić, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ze względu na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2000 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Skarżący zamieszkuje na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Rozpoznając sprawę z punktu widzenia legalności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2020 r. B. S. (skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w K.) o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiące od marca 2020 r. do kwietnia 2020 r., jako prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą. Pismem z dnia 30 kwietnia 2020 r. skarżący został poinformowany o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. w kwocie 362,34 zł, a pismem z dnia 9 czerwca o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. w kwocie 433,62 zł. Następnie decyzjami wydanymi w postępowaniu dwuinstancyjnym ZUS odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek w części dotyczącej różnicy składek powstałej w związku ze złożonymi korektami DRA ZUS za marzec i kwiecień 2020 r. w dniu 5 czerwca 2020 r. w wysokości 924,01 zł na ubezpieczenie społeczne i 71,55 zł na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zatem przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja ostateczna ZUS z dnia 11 lutego 2021 r., którą ZUS utrzymał w mocy własną decyzję odmowną z dnia 18 stycznia 2021 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zo ust. 1 i 2 oraz art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, ZUS stwierdził, że skarżący nie ma prawa do zawnioskowanego zwolnienia w części dotyczącej różnicy składek powstałej w związku ze złożoną korektą DRA za marzec i kwiecień 2020 r., ponieważ skarżący złożył samodzielnie ponowne korekty dokumentów rozliczeniowych za okres od marca do kwietnia 2020 r. w dniu 5 czerwca 2020 r., a cyt. "noty umorzeniowe zostały wygenerowane systemowo do dokumentu rozliczeniowego ZUS DRA 30 kwietnia 2020r. oraz 9 czerwca 2020 r. (....). Wobec powyższego brak jest podstaw prawnych do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na powstałą różnice składek w wyniku złożonych korekt deklaracji na podstawie powołanej ustawy. Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność" opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020r. Ponadto, na podstawie art. 31zq ust. 1-3 ustawy COVID-19: - za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1); - Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2); - warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3). Z powyższych przepisów wynika zatem, że przedsiębiorcy przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli łącznie zostaną przez niego spełnione następujące warunki: 1) zgłoszenie w określonym czasie jako płatnik, 3) przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Wskazany w pkt 3 obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych, jako warunek zwolnienia z opłacenia składek, nie dotyczy tylko tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku ich składania. W tym miejscu należy wskazać, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a."), stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Podjęte przez ZUS rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie m. in. dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody. Przypomnienie tych zdawałoby się podstawowych kanonów, wymaganych przy wydawaniu każdej decyzji administracyjnej było konieczne z uwagi na fakt, że o uchyleniu obu decyzji ZUS przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne. W pierwszej kolejności należy wskazać, że to na ZUS spoczywał obowiązek wskazania w swoich rozstrzygnięciach przepisu prawa (ustawy COVID-19), który stanowił podstawę do wydania odmownej decyzji w zakresie żądanym przez skarżącego. W tym kontekście za całkowicie chybione należy uznać stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że "brak jest podstaw prawnych do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na powstałą różnice składek w wyniku złożonych korekt deklaracji na podstawie powołanej ustawy". Z akt sprawy wynika, że skarżący dopełnił wszystkich formalności wynikających z art. 31zq ustawy o COVID-19, zachowując jednocześnie graniczny termin tj. 30 czerwiec 2020 r. (korekty deklaracji ZUS DRA wpłynęły do ZUS w dniu 5 czerwca 2020 r.). Powoływanie się w uzasadnieniach decyzji na okoliczności związane z możliwościami systemu informatycznego ("noty umorzeniowe zostały wygenerowane systemowo do dokumentu rozliczeniowego ZUS DRA 30 kwietnia 2020 r. oraz 9 czerwca 2020 r.") nie może stanowić podstawy pozbawienia prawa do zwolnienia w sytuacji, gdy skarżący zrealizował wszystkie narzucone ustawą powinności, a ZUS nie wyjaśnił skarżącemu w oparciu o jaki przepis tego prawa go pozbawił. Sąd po analizie mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy o COVID-19, może się tylko domyślać, że ZUS wydając decyzję odmowną oparł się na art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID-19, który stanowi, że zwolnieniu z obowiązku opłacenia podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. ZUS bowiem ani w sentencji ani w uzasadnieniu powyższego przepisu nie przywołał. Nie jest rzeczą Sądu zastępowanie organu (ZUS) i badanie, czy powyższy przepis znajdzie zastosowanie w stanie faktycznym danej sprawy. To ZUS powinien dokonać prawidłowej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie. Jak wynika z akt sprawy korekty deklaracji ZUS za marzec i kwiecień 2020 r. skarżący złożył w dniu 5 czerwca 2020 r. Tego nie kwestionował również ZUS. Informację o zwolnieniu z opłacania składek za marzec 2020 r. została sporządzona z datą 30 kwietnia 2020 r., a za kwiecień 2020 r. z datą 9 czerwca 2020 r. Z analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że co najmniej w przypadku należności składkowych za kwiecień 2020 r., ZUS znana była złożona przez skarżącego korekta deklaracji ZUS DRA przed dniem rozpatrzenia wniosku, tj. przed 9 czerwca 2020 r. Elementarnym obowiązkiem ZUS, jeżeli stosował w niniejszej sprawie art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID-19, było wyjaśnienie skarżącemu, że taka regulacja została wprowadzona przez ustawodawcę, sposobu rozumienia tego przepisu i że właśnie ten przepis stanowił podstawę prawną odmowy przyznania prawa do zwolnienia z opłacania należności za okres od marca do kwietnia 2020 r. w części dotyczącej różnicy składek powstałej w związku ze złożoną korektą DRA za marzec i kwiecień 2020 r. Odwoływanie się do uwarunkowań związanych z systemem informatycznym było wysoce niewystarczające. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w opisanym powyżej postępowaniu ZUS dostrzegł istotne naruszenie norm postępowania, przewidzianych w art. 7, art. 8 § 1, art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło również do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego z dnia 15 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności składkowych za marzec i kwiecień 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, będąc związany oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 p.p.s.a., podejmie rozstrzygnięcie spełniające standardy określone w k.p.a w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji administracyjnej. W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.