I SA/Kr 334/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 grudnia 2008r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w 1/2 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] kwietnia 2009r. skarżący J. K., działając przez pełnomocnika doradcę podatkowego M. R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 grudnia 2008r. wydaną w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 rok. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż łączna wartość wszystkich wpisów od skarg złożonych przez stronę oraz jej małżonka wynosi 9 698,00 zł, a to zaś przekracza możliwości finansowe wnioskodawców i nie mają oni możliwości uiszczenia takiej sumy. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, dwoma córkami oraz teściami. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są emerytury teściów w kwotach odpowiednio : 650,00 zł oraz 680,00 zł, dochód z produkcji rolnej prowadzonej przez S. K., dopłaty bezpośrednie z Unii Europejskiej z tym związane, określone na kwotę 900,00 zł rocznie, dochód z działalności gospodarczej, praw autorskich i tzw. innych źródeł osiągany przez J. K. I tak strona przedstawia dokumenty ( całość dokumentacji w aktach sprawy I SA/Kr 332/09 ), z których wynika, iż dochód z produkcji rolnej tzw. działy specjalne produkcji rolnej w 2008roku , prowadzonej przez S. K. wyniósł 668,00 zł ( zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 ), zeznanie podatkowe J. K. o wysokości osiągniętego dochodu ( straty ) z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, praw autorskich oraz innych źródeł za 2008 rok - przychód: 8840,01 zł, koszty : 14081,03 zł, dochód: 2740,01 zł; informacja o wysokości dochodów ( straty ) z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2008 roku pt. sprzedaż hurtowa paliw, prowadzonej przez J. K. - przychód 6000,00 zł, koszty 13 981,03 zł, strata 7 981,03 zł. Skarżąca wskazuje również na zadłużenie rodziny na kwotę około 200 000,00 zł z tytułu zaciągniętych kredytów. Na zobrazowanie swej sytuacji majątkowej przestawia również odpis z księgi wieczystej dotyczącej posiadanej nieruchomości położonej w K., B. zawierający ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości przeciwko dłużnikowi J. K. na rzecz wierzyciela Banku [...] w B. oraz wpisaną hipotekę przymusową zwykłą na sumę 12 042,51 zł stanowiącą zabezpieczenie niezapłaconych składek wraz z odsetkami na rzecz ZUS. Strona przedstawia również tytuły wykonawcze dotyczące egzekucji należności pieniężnych wystawione na J. K. dotyczące kwot: 2186,00 zł za okres 2008/II, 2135,00 zł - za okres 2007/III, 5383,00 zł - za okres 2007/II, 2135,00 zł za okres 2007/I. Strona dołącza również dokumenty poświadczające zadłużenie J. K. w Banku [...] w B.( zaświadczenie z Banku [...] w B. z [...].11.2008r. dotyczące zadłużenia J. K. na dzień [...].12.2001r. wynoszącego 1 322 083,25 zł, zaświadczenie Naczelnika US dotyczące zastawu skarbowego w kwocie 437 989,00 zł na ruchomościach J. K. tj. na ciągniku samochodowym R., dwóch naczepach ciężarowych oraz naczepie specjalizowanej Z. oraz tytuł wykonawczy wystawiony przez Naczelnika US dotyczący należności w podatku dochodowym od niektórych przychodów na kwotę 207 892,00 zł ( za 2003r.) oraz 23 457,00 zł ( za 2004r. ), 206 640,00 zł ( za 2002r. ) - dot. J. i S. K.. Dodatkowo strona przedstawia decyzję w sprawie wymiaru zaliczek na podatek dochodowy od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej ustalającą na rok 2009 dochód z upraw, chowu, hodowli na kwotę 753,00 zł ( decyzja na rok 2008 ustalała ten dochód na poziomie kwoty 668,00 zł ). Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż S. K, posiada dom mieszkalny o pow. 100m2 w B., dom o pow. 200 m2 w K., natomiast wnioskodawca J. K. - dom mieszkalny o pow. 100 m2 w Korczynie z ustanowioną na nim hipoteką. Skarżący wykazuje również , iż żona jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 3,15 ha. J. K. jest natomiast właścicielem naczepy cysterny marki Z. sztuk 4 oraz ciągnika siodłowego R. M.. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) - wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 704,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w odniesieniu do udokumentowanych wydatków, braku oszczędności, wykazanym i szczegółowo udokumentowanym zadłużeniu rodziny - w kontekście wysokości samego wpisu, a także faktu, iż strona oraz jej małżonek mają łącznie do uiszczenia od wszystkich spraw złożonych w sądzie kwotę 9 698,00 zł zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż rodzina skarżącego uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody, i to zarówno mające charakter źródeł stałych , jak emerytury teściów, jak również związane z prowadzoną przez żonę skarżącego produkcją rolną i specjalną uprawą. Wnioskodawca stale prowadzi działalność gospodarczą. Wykazana w zeznaniu podatkowym starta z tego tytułu nie stanowi jeszcze podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż jest to jedynie wynik finansowy roczny. Sama strata nie świadczy jeszcze o tym, iż wystąpił ciągły brak środków uniemożliwiający poniesienia kosztów sądowych. Strona bowiem na bieżąco obraca środkami finansowymi, z których powinna wygospodarować część na pokrycie kosztów sądowych. Strona wskazuje, iż ma do spłacenia kredyt w wysokości około 200 000,00 zł. Na pewno jest to okoliczność wpływająca na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów - szczególnie w całości, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy, szczególnie w zakresie całkowitym ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Strona ponadto wykazuje znaczny majątek. Wykazuje bowiem, iż zona posiada dwa domy - jeden o pow. 100 m2 położony w Bieczu, a drugi o pow. 200 m2 w K.. Ponadto sam skarżący jest właścicielem trzeciego domu o pow. 100 m2 położonego w K., na którym ustanowiona jest hipoteka. Małżonka skarżącego posiada również 3,5 ha gospodarstwo rolne. Nie można zatem stwierdzić, wobec wykazanych okoliczności, iż należy on do grona osób niemajętnych i biednych, choćby właśnie ze względu na posiadany majątek. Fakt natomiast, iż strona dysponuje majątkiem, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich ( a z akt sprawy wynika, iż obciążona jest tylko jedna nieruchomość ), wyklucza znów przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnym, istotne jest bowiem, iż posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki i posłużyć jako źródło zarobku czy zabezpieczenia pożyczki czy kredytu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, na podstawie przedstawionych powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 1/2 wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej strony pozostaje również fakt, iż działa ona przez kwalifikowanego pełnomocnika w sytuacji, gdy jego udział na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy ( orzecz. SN z 6.11.1935r. sygn akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52 ). Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia części należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).