I SA/Kr 337/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Urszula Zięba Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu 12 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję 1.1. Decyzją z 13 listopada 2020 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie o ponowne rozpoznanie wniosku H. M. – nazywanej dalej "Skarżącą", o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s.") oraz art. 31zg ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnym rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej jako "ustawa Covid-19"). 1.2. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 31zg ust. 8 ustawy Covid-19 oraz art. 129 § 2 k.p.a. Dalej zaś wskazał, że decyzja ZUS z 17 sierpnia 2020 r. została doręczona Skarżącej 2 września 2020 r. Tym samym termin do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy upłynął 16 września 2020 r., podczas gdy Skarżąca złożyła taki wniosek dopiero 28 września 2020 r. W konsekwencji, zdaniem organu, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć w drodze decyzji. 2.1. W skardze wywiedzionej przez Skarżącą od powyższej decyzji, strona wniosła o jej uchylenie, argumentując przy tym, że nie dochowała terminu do złożenie odpowiedniego wniosku ze względu na zły stan zdrowia. Skarżąca choruje bowiem na białaczkę limfocytową i chłonniaka, wiosną 2020 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim w związku z cyklami chemioterapii. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu, w sprawie nie wystąpiły przesłanki do przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 3.1. Skarga okazała się zasadna, dlatego została uwzględniona. 3.2. Na wstępie rozważań należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."). Odwołanie (w kontrolowanej sprawie zaś wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie - art. 129 § 2 k.p.a. Stosownie zaś do art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania lub uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W myśl natomiast art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Tymczasem, zaskarżona do sądu decyzja ZUS o umorzeniu postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID-19. Sąd zauważa, iż zgodnie z przyjętą doktryną, jak również z istniejącym orzecznictwem sądów administracyjnych, przytoczony powyżej przepis art. 134 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli danego środka odwoławczego pod względem formalnym. Oznacza to, iż pierwszą czynnością jaką organ winien podjąć po otrzymaniu odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest sprawdzenie, czy wniesiony środek zaskarżenia jest dopuszczalny oraz czy został wniesiony w przepisanym terminie. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż przysługujący stronie środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, powoduje bezskuteczność odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), czego następstwem jest ostateczność decyzji, wykluczająca merytoryczną kognicję tego organu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż niesporne i prawidłowe były ustalenia organu wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS z 17 sierpnia 2020 r. Decyzję tę, która zawierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie jej zaskarżenia, doręczono stronie 16 września 2020r. Tymczasem środek odwoławczy złożono 28 września 2020 r., czym uchybiono terminowi czternastu dni na jego wniesienie, który upłynął 16 września 2020 r. Sąd zauważa również, że wniosek złożony przez Skarżącą nie zawierał prośby o przywrócenie uchybionego terminu. W świetle powyższego, prawidłową czynnością procesową organu, w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy po terminie, winno było być zastosowanie przytoczonego powyżej art. 134 k.p.a. i wydanie orzeczenia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zaś o umorzeniu postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy, w trybie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Powyższe uzasadnia konieczność uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji. 3.3. Zanim jednak organ zastosuje wskazany wyżej sposób procedowania w sprawie - uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, - rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu C0V1D-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491). Uwzględniając powyższą regulację w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. 3.4. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.