I SA/Kr 372/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. A. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 1 lutego 2018 r. nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych przedawnienia zobowiązania kredytowego p o s t a n a w i a I) ustanowić dla A. A. radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych A. A. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z partnerem T. R., synem K. A. ur. 2006 r. oraz córką partnera A. R. ur. 2004 r. Ich miesięczny dochód wynosi 4.381,74 zł i stanowi go: wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 1.893,74 zł, wynagrodzenie za pracę jej partnera w wysokości 1.538 zł, alimenty na syna w wysokości 450 zł i alimenty na córkę partnera w wysokości 500 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi udział [...] we własności domu o wartości ok. 30.000 zł. Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, papierami wartościowymi, wierzytelnościami, ani przedmiotami wartościowymi. T. R. posiada samochód marki O. rok prod. 2005 o wartości ok. 9.000 zł. Mieszkanie, w którym zamieszkują należy do TBS, a najemcą jest partner skarżącej. Zobowiązania i stałe wydatki strony przedstawiają się następująco: 1.500 zł "życie" i jedzenie, 865 zł, czynsz i opłaty za mieszkanie, 834 zł raty kredytu, 250 zł korepetycje dzieci, 300 zł inne wydatki na dzieci (ubrania, zajęcia dodatkowe), 200 zł badania, endokrynolog, 300 zł koszty utrzymania samochodu, 50 zł suplementy dla kobiet w ciąży. Poza ratami w banku wnioskodawczyni posiada także zobowiązanie finansowe wobec swojej ciotki w kwocie 200 zł miesięcznie za udział we własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wniosku A. A. podniosła, że sprawa podatku jest bardzo zawiła i skomplikowana, dlatego bez pomocy profesjonalnego radcy prawnego nie będzie mogła bronić swojego interesu. Obecnie nie stać jej jednak na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika oraz kosztów postępowania. Skarżąca dodała, że jest aktualnie w 37 tygodniu ciąży. Jej partner jest w trakcie diagnozowania niedoczynności tarczycy, co wiąże się z wydatkami na prywatne wizyty lekarskie oraz płatne badania. Na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci: syn wnioskodawczyni z poprzedniego związku oraz córka partnera z poprzedniego małżeństwa. Do wniosku załączone zostały dokumenty potwierdzające wysokość wynagrodzenia skarżącej (przelew z dnia 8 lutego 2018 r. na kwotę 1.893,74 zł) oraz jej partnera (przelew z dnia 9 lutego 2018 r. na kwotę 1.538 zł), potwierdzenia przelewów należności za używanie mieszkania w wysokości 560 zł, za gaz 61,41 zł, za energię elektryczną 120,80 zł, na rzecz U. Sp. z o.o. 122,98 zł, na rzecz C. – karty 310 zł, płatności rat kredytów w wysokości 179,35 zł, 81,65 zł i 62,52 zł, alimentów na Kacpra Adamskiego w wysokości 450 zł i świadczenia rodzinnego w wysokości 500 zł. Strona załączyła także kopię karty ciążowej oraz dokumentu z dnia 1 grudnia 2017 r. dotyczącego porady ambulatoryjnej T. R.. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi przyznanie prawa pomocy jest sytuacja materialna strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy i jej możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca A. A. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" oraz załączonych dokumentach źródłowych należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Wykazana przez skarżącą sytuacja, na którą składa się zaawansowana ciąża, wydatki związane z utrzymaniem dwójki dzieci (córki z poprzedniego związku i syna partnera), ponoszone koszty badań, wizyt lekarskich i koniecznego leczenia, wysokie - w stosunku do uzyskiwanych dochodów - opłaty związane z najmem mieszkania z zasobów TBS, posiadane zadłużenie oraz brak jakichkolwiek oszczędności pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie będzie w stanie we własnym zakresie pokryć kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek i ustanowił dla wnioskodawczyni radcę prawnego z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Zarówno skarżąca, jak i jej partner posiadają bowiem stałe źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia za pracę. Są zatem w stanie poczynić z uzyskiwanych dochodów oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 200 zł (zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Kwota taka, w ocenie orzekającego, nie przekracza możliwości płatniczych strony. Zaakcentować też należy, że wśród wymienionych przez skarżącą wydatków nie wszystkie można uznać za podstawowe i niezbędne, przesądzające o egzystencji. Chodzi o opłaty za dostęp do internetu, telewizję, czy utrzymanie samochodu. W art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. Wymienione wydatki na rzecz U. Sp. z o.o. w W. (internet, telewizja) oraz koszty związane z utrzymaniem samochodu z całą pewnością do takich nie należą. Wśród takich właśnie wydatków można poszukać oszczędności na wygospodarowanie środków pozwalających pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Również spłata rat zaciągniętych kredytów nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed kosztami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12 i z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna i życiowa wnioskodawczyni przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by miała uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na postawie art. 245 § 1- 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.