I SA/Kr 372/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. A. od postanowienia starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2018r. w sprawie ze skargi A. A. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 1 lutego 2018r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 13 kwietnia 2018r., sygn. akt I SA/Kr 372/18 w zakresie zaskarżonego pkt II, tj. oddalające wniosek o zwolnienia od kosztów sądowych. A. A. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z partnerem T. R., synem Kacprem Adamskim ur. 2006r. oraz córką partnera A. R. ur. 2004r. Ich miesięczny dochód wynosi 4.381,74 zł i stanowi go: wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 1.893,74 zł, wynagrodzenie za pracę jej partnera w wysokości 1.538 zł, alimenty na syna w wysokości 450 zł i alimenty na córkę partnera w wysokości 500 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi udział 1/10 we własności domu o wartości ok. 30.000 zł. Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, papierami wartościowymi, wierzytelnościami, ani przedmiotami wartościowymi. T. R. posiada samochód marki Opel Vectra rok prod. 2005 o wartości ok. 9.000 zł. Mieszkanie, w którym zamieszkują należy do TBS, a najemcą jest partner skarżącej. Zobowiązania i stałe wydatki strony, przedstawiają się następująco: 1.500 zł "życie" i jedzenie, 865 zł, czynsz i opłaty za mieszkanie, 834 zł raty kredytu, 250 zł korepetycje dzieci, 300 zł inne wydatki na dzieci (ubrania, zajęcia dodatkowe), 200 zł badania, endokrynolog, 300 zł koszty utrzymania samochodu, 50 zł suplementy dla kobiet w ciąży. Poza ratami w banku, wnioskodawczyni posiada także zobowiązanie finansowe wobec swojej ciotki w kwocie 200 zł miesięcznie za udział we własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wniosku A. A. podniosła, że sprawa podatku jest bardzo zawiła i skomplikowana, dlatego bez pomocy profesjonalnego radcy prawnego nie będzie mogła bronić swojego interesu. Obecnie nie stać jej jednak na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika oraz kosztów postępowania. Skarżąca dodała, że jest aktualnie w 37 tygodniu ciąży. Jej partner jest w trakcie diagnozowania niedoczynności tarczycy, co wiąże się z wydatkami na prywatne wizyty lekarskie oraz płatne badania. Na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci: syn wnioskodawczyni z poprzedniego związku oraz córka partnera z poprzedniego małżeństwa. Do wniosku załączone zostały dokumenty potwierdzające wysokość wynagrodzenia skarżącej (przelew z dnia 8 lutego 2018r. na kwotę 1.893,74 zł) oraz jej partnera (przelew z dnia 9 lutego 2018r. na kwotę 1.538 zł), potwierdzenia przelewów należności za używanie mieszkania w wysokości 560 zł, za gaz 61,41 zł, za energię elektryczną 120,80 zł, na rzecz [...] [...] Sp. z o.o. 122,98 zł, na rzecz Citibank – karty 310 zł, płatności rat kredytów w wysokości 179,35 zł, 81,65 zł i 62,52 zł, alimentów na K. A. w wysokości 450 zł i świadczenia rodzinnego w wysokości 500 zł. Strona załączyła także kopię karty ciążowej oraz dokumentu z dnia 1 grudnia 2017r. dotyczącego porady ambulatoryjnej T. R.. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ustanowił dla A. A. radcę prawnego (pkt 1), natomiast w pkt 2 oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11 maja 2018r. do tut. Sądu zostało nadane w placówce pocztowej pismo z Krajowej Izby Radców Prawnych o ustanowieniu dla skarżącej pełnomocnika w ramach przyznanego jej prawa pomocy. W dniu 21 maja 2018r. pełnomocnik skarżącej nadał w placówce pocztowej do tut. Sądu pismo zatytułowane: "Sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu". W piśmie wskazano na wniesienie sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Orzeczenie to zaskarżono w części, tj. w zakresie pkt II sentencji dotyczącego odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i zarzucono mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.a.a., poprzez błędne przyjęcie, iż w szeroko rozumianej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, nie zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych w całości, a co za tym idzie – przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że zaskarżone postanowienie jest dla skarżącej krzywdzące, gdyż nie uwzględnia całokształtu okoliczności, składających się na jej szeroko rozumianą sytuację materialną, bytową i życiową. Całokształt okoliczności sprawy, zdaniem skarżącej, naprowadza do uznania, że opłaty sądowe, przewidziane w niniejszym postępowaniu są bardzo obciążającym wydatkiem. Nie można tej okoliczności odrywać od wysokości jej zobowiązań oraz jej trudnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej. Nie można również przy ocenie sytuacji finansowej konkretnego skarżącego, apriorycznie i automatycznie zakładać, że polepszą ją przychody partnera, biorąc pod uwagę, iż nie obciąża go obowiązek określony w art. 27 k.r.o. Ponadto dodano, że na koszty sądowe w sprawie, składa się nie tylko wpis od skargi, ale także opłata od wniosku o uzasadnienie i wpis od skargi kasacyjnej. Te koszty również należy przewidzieć i wkalkulować w potencjalne wydatki skarżącej, a następnie skonfrontować z je z rzeczywistą sytuacją materialną i bytową. W świetle powyższego, wniesiono o zmianę orzeczenia w zaskarżonej części, poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, ewentualnie o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania referendarzowi sądowemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że słusznie ocenił referendarz sądowy tut. Sądu, iż wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Na aprobatę referendarza sądowego zasługuje ocena, że wykazana przez skarżącą sytuacja, na którą składa się zaawansowana ciąża, wydatki związane z utrzymaniem dwójki dzieci (córki z poprzedniego związku i syna partnera), ponoszone koszty badań, wizyt lekarskich i koniecznego leczenia, wysokie - w stosunku do uzyskiwanych dochodów - opłaty związane z najmem mieszkania z zasobów TBS, posiadane zadłużenie oraz brak jakichkolwiek oszczędności, pozwalały na stwierdzenie, że skarżąca nie będzie w stanie we własnym zakresie pokryć kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy zasadnie uwzględnił jej wniosek i ustanowił dla wnioskodawczyni radcę prawnego z urzędu. Z kolei w odniesieniu do wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, prawidłowo referendarz sądowy uznał, że skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, to należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Zarówno skarżąca, jak i jej partner, posiadają bowiem stałe źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia za pracę. Są zatem w stanie poczynić z uzyskiwanych dochodów oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania, sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 200 zł (zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że kwota taka, nie przekracza możliwości płatniczych strony. W ocenie Sądu, zasadnie wskazał orzekający w sprawie referendarz, że kwota ta w świetle wymienionych w sprawie okoliczności jest w zasięgu możliwości płatniczych skarżącej, bez pogorszenia warunków egzystencji rodziny. Słusznie zauważył, że zasadna partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma zastosowanie w takich okolicznościach, jak rozpatrywane, kiedy zarówno wnioskodawczyni, jak i jej mąż, uzyskują stałe wynagrodzenie za pracę. Zaakcentować też należy, że wśród wymienionych przez skarżącą wydatków, nie wszystkie można uznać za podstawowe i niezbędne, przesądzające o egzystencji. Chodzi o opłaty za dostęp do internetu, telewizję, czy utrzymanie samochodu. W art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. Wymienione wydatki na rzecz U. [...] Sp. z o.o. w W. (internet, telewizja) oraz koszty związane z utrzymaniem samochodu z całą pewnością do takich nie należą. Wśród takich właśnie wydatków można poszukać oszczędności na wygospodarowanie środków pozwalających pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Również spłata rat zaciągniętych kredytów nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed kosztami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2012r., sygn. akt II FZ 376/12 i z dnia 19 listopada 2014r., sygn. akt I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego należy jednak podkreślić, że dbając o to, by zapewnić skarżącej należytą obronę w dochodzeniu swoich praw i zważając na fakt, iż strona nie posiada wykształcenia prawniczego oraz wiedzy, która pozwoliłaby jej na formułowanie wniosków w postępowaniu sądowoadministracyjnym – referendarz sądowy słusznie ustanowił dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Wziął on pod uwagę okoliczność, że konieczność dodatkowego pokrycia przez wnioskodawczynię kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, stanowiłoby dla niej zbyt duże obciążenie dla budżetu domowego. Niewątpliwie nie można w tym zakresie zarzucić mu nieracjonalności. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest adekwatne do sytuacji majątkowej skarżącej. Nie pozbawia jej pomocy Państwa, ale i nie obciąża w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych rodziny. W ocenie Sądu, w odniesieniu do zarzutów sprzeciwu, równoczesne zwolnienie E. R. od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, przekraczałoby ustawowe ramy instytucji przyznania prawa pomocy. Nie można bowiem dopuszczać do sytuacji obciążania budżetu Państwa, zobowiązaniami prywatnoprawnymi. Istotne znaczenia dla oceny przedstawionego stanu faktycznego ma utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą, jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi, (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Nie należy również tracić z pola widzenia, że fakt ustanowienia dla skarżącej profesjonalnego pełnomocnika – biorąc pod uwagę koszty usług prawniczych na rynku – niewątpliwie przyczyni się do poczynienia oszczędności w tym zakresie, a te z kolei, będą mogły stanowić środki na pokrycie opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi lub opłaty od skargi kasacyjnej, na co skarżąca powołuje się w sprzeciwie. Biorąc bowiem pod uwagę realia i koszty usług prawniczych na rynku, koszty opłacenia profesjonalnego pełnomocnika nie stanowią kwoty mniejszej, niż wynoszą koszty sądowe w sprawie, zatem oszczędności w tym przypadku są możliwe i realne. Wobec wszystkich powyższych okoliczności, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe. Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.