I SA/Kr 383/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 383/12 oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 maja 2012 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego M.K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 500 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, a fakt ten spowodowany jest bardzo złą sytuacją finansową. Z kolei ta niekorzystna sytuacja materialna wynika z problemów zdrowotnych powstałych po przebytym urazie wielonarządowym i przeprowadzonej operacji. Wnioskodawca oświadczył, że jedynym dochodem czteroosobowej rodziny, w skład której oprócz skarżącego wchodzi żona i dwójka niepełnoletnich dzieci jest zasiłek chorobowy z ZUS w kwocie 1900 zł brutto miesięcznie. Skarżący nie wykazał żadnego majątku ruchomego, czy nieruchomości. Podał nadto, że oprócz kosztów utrzymania mieszkania w kwocie 385 zł ponosi koszty leczenia 320 zł miesięcznie. W dodatkowych pismach i oświadczeniach składanych na wezwanie referendarza sądowego oraz sądu skarżący M.K. uściślił, że zamieszkuje wraz z rodzina w ½ części domu jednorodzinnego będącego własnością jego niepracującej i nie uzyskującej żadnego dochodu żony, nie jest obciążony żadnymi kredytami czy pożyczkami. W piśmie z dnia 5 czerwca 2012 r. wnioskodawca podał, że wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny wynosi ok. 370 zł miesięcznie, wysokość wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, środki Czystości, edukację dzieci wynosi ok. 600 zł miesięcznie. Z kolei w piśmie z dnia 9 października 2012 r. znalazła się informacja, że opłaty za czynsz, gaz, wodę, telefon, leki wynoszą ok. 480 zł miesięcznie. Skarżący przedłożył nadto potwierdzenie wypłaty świadczenia chorobowego z ZUS na kwotę 1086,28 zł netto, jednak pomimo stosownego wezwania nie przedłożył żadnych rachunków i faktur dokumentujących wydatki ponoszone tytułem zapłaty za media, leki, czy inne konieczne wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący M.K. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że Sąd miał ograniczoną możliwość oceny faktycznych możliwości płatniczych i sytuacji materialnej skarżącego, a to z uwagi na brak współdziałania w tym zakresie wnioskodawcy z Sądem. W szczególności trudno stwierdzić jakie w rzeczywistości M.K. ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie siebie i rodziny. Jego twierdzenia w tej materii są bowiem sprzeczne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że koszt utrzymania mieszkania wynosi 385 zł, zaś osobno koszty zakupu leków ok. 320 zł miesięcznie, ale już w piśmie z dnia 9 października 2012 r. podaje w pkt 3, że łącznie wydatki te plasują się na poziomie 480 zł miesięcznie. Podobnie odnośnie do kosztów utrzymania rodziny – w piśmie z dnia 5 czerwca 2012 r. w jednym miejscu podnosi, że są to wydatki rzędu 370 zł, aby niżej oświadczyć, że wysokość tych wydatków (wyżywienie, ubranie, środki czystości, edukacja dzieci) to 600 zł miesięcznie. Z uwagi na powyższe rozbieżności skarżący był dwukrotnie wzywany (raz przez referendarza sądowego, raz przez Sąd) o udokumentowanie wskazywanych wydatków przez przedłożenie stosownych rachunków i faktur za ostatnie trzy miesiące. Z obowiązku tego wnioskodawca się jednak nie wywiązał, przez co skutecznie utrudnił Sądowi ustalenie prawidłowego stanu faktycznego w sprawie, w szczególności ustalenie struktury wydatków do dochodów, co ma istotne znaczenie dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się wnioskodawca w niniejszej sprawie, możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że w sytuacji, gdy skarżący ma stały dochód, nie wykazuje żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności, nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, przeto jest w stanie bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny ponieść koszty niniejszego postępowania. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.