I SA/Kr 41/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 rok p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych powyżej kwoty 3000,00 zł, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] grudnia 2007r. skarżący E. W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] wydaną w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od osób fizycznych za rok 2001 od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, brak oszczędności. Wskazuje, iż wszystko, co posiada tj. konta bankowe i złoża wapienne o pow. 20 ha zostały zajęte przez organy skarbowe. Nie ma zatem możliwości zaciągnięcia pożyczki, a bieżące dochody z trudnością wystarczają mu na pokrycie wydatków. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest emerytura, która po potrąceniach dokonanych przez Urząd Skarbowy, NFZ wynosi 1600,00 zł. Skarżący jest osobą schorowaną, korzystającą z pomocy lekarzy specjalistów. Wnioskodawca posiada oszczędności w wysokości 2000,00 zł. W związku z tym, iż oświadczenie skarżącego zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy było dla Sądu niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do jego uzupełnienia poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień popartych stosownymi dokumentami. W odpowiedzi na wezwanie, E. W. wyjaśnił, iż jest zameldowany w R. przy ul. Z. i może tam przebywać dzięki życzliwości swojej synowej. Pobyt w R. ma charakter użyczenia i wszelkie koszty związane z tym pobytem ponosi jego syn. Obecnie wnioskodawca, ze względu na stan zdrowia przebywa w K., w mieszkaniu należącym do K. M., która się nim opiekuje. Skarżący ponosi połowę kosztów związanych z pobytem w K. ( 424,91 zł koszty utrzymania mieszkania i mediów ), ponadto koszty wyżywienia, leczenia, utrzymania psa, samochodu. Z nieruchomości położonej w miejscowości M. nie ma żadnych dochodów, a możliwość jej zbycia czy wynajmu jest zablokowana wpisem hipotecznym na rzecz US . Saldo rachunku bankowego należącego do skarżącego wynosi - 104,41 zł. Jak wskazuje wnioskodawca, utrzymuje się on z emerytury w wysokości 2 621,40 zł brutto, z której dokonywane jest potrącenia przez US w wysokości 665,35 zł. Wysokość zatem emerytury skarżącego wynosi po potrąceniach "na rekę"1 483,12 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on nieruchomości gruntowe w postaci złóż wapiennych o pow. 20 ha, które jednakże są zajęte hipoteką przez Urząd Skarbowy. Skarżący nie wykazuje natomiast cennych ruchomości. Podnosi natomiast, iż posiada oszczędności w kwocie 2000,00 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi 2 698 690,00 zł. W myśl przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) - wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 26 986,90 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów wnioskodawcy w wysokości 1483,12 zł oraz oszczędności, jakie wykazuje w kwocie 2000,00 zł zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Sąd zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżący jest osobą uzyskującą stałe miesięczne dochody. Dochody przypadają tylko na skarżącego, gdyż nie ma on żadnych osób na utrzymaniu. Nie można także pominąć faktu, iż skarżący jest właścicielem majątku w postaci złóż wapiennych o pow. 20 ha. Okoliczność tę należy wziąć pod uwagę bez względu na fakt, iż tymczasowo majątek ten podlega zajęciu w toczących się przeciwko stronie postępowaniach. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 3000,00 zł należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części ( kwoty 3000,00 zł ) z ich ogólnej sumy nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).