I SA/Kr 418/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 31 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 418/13 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 21 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu, postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Pismem z dnia 22 lutego 2013 r. R.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 21 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu. Następnie w dniu 11 kwietnia 2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Na uzasadnienie wniosku skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwiema córkami. Rodzina mieszka w mieszkaniu, którego właścicielem jest "osoba trzecia". Skarżący podniósł, że obecnie zaprzestał prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej pod firmą R. R.P., z której w 2012 r. osiągnął dochód w wysokości 80.091,85 zł przy przychodzie na poziomie 2.014.435,99 zł. Ponadto, w roku tym z innych źródeł uzyskał on dochód w wysokości 10.721,77 zł przy przychodzie w wysokości 19.000 zł. Dochody te zostały przeznaczone na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny, wydatki związane z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi, sądowoadministracyjnymi i egzekucyjnymi oraz na wydatki z tytułu wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Skarżący pełni obecnie funkcję prezesa zarządu R. Sp. z o.o., w której posiada 100% udziałów o wartości nominalnej 38.063 zł, jest ponadto prokurentem R. Sp. z o.o.. Obie funkcje, według jego oświadczenia, piastuje w sposób nieodpłatny. Skarżący podkreślił, iż z działalności R. Sp. z o.o. nie uzyskał do tej pory żadnego dochodu, gdyż spółka ta z uwagi na słabą koniunkturę na rynku motoryzacyjnym nie generuje dochodów, a zyski nie są i nie były wypłacane. W dalszej kolejności skarżący poinformował, że saldo jego osobistego rachunku osobistego na dzień 28 marca 2013 r. wynosiło 26,52 zł, a historia tego rachunku nie wskazuje w zasadzie żadnej aktywności finansowej w ostatnich trzech miesiącach. Żona skarżącego pełni funkcję prezesa zarządu R. Sp. z o.o. i prokurenta w R. Sp. z o.o. Skarżący podał, iż jego żona nie uzyskuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Żona skarżącego nie złożyła zeznania podatkowego za 2012 r. gdyż nie odnotowała w nim żadnych dochodów. Obecnie jedyne źródło utrzymania rodziny stanowi dochód w wysokości 2.500 zł miesięcznie wynikający z pomocy finansowej udzielanej rodzinie przez córkę skarżącego z poprzedniego małżeństwa (udzielanej, zdaniem skarżącego, w miarę potrzeb jego i rodziny oraz na stosowną prośbę). Uzyskiwane w ten sposób środki przeznaczane są na: "wydatki związane z konsumpcją, ubiorem rodziny oraz edukacją, a także leczeniem w razie choroby małoletnich córek". Skarżący zaznaczył, że nie posiada nieruchomości ani oszczędności. Wskazał również, iż w stosunku do niego zapadły już decyzje ostateczne na łączną kwotę 1.203.900 zł dotyczące zaległego podatku akcyzowego, a suma 500.661 zł (nie licząc odsetek od tych należności) jest przedmiotem egzekucji. Okoliczności te, w połączeniu z przedstawioną sytuacją majątkową oraz faktem, iż na rzecz Dyrektora Izby Celnej skarżący przekazał już należną kwotę 38.315 zł, a na wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej wydał sumę 11.784,50 zł brutto, czynią, jego zdaniem, żądania zawarte we wniosku uzasadnionymi. Postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 20 czerwca 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, w którym podtrzymał wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Rozpatrując wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, przedstawiony przez skarżącego, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12, publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. W tak skonstruowanej sytuacji procesowej należało w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową na tyle aby ocenić, czy jego sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Badając sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, Sąd stwierdził, że obecna sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest na tyle trudna – co zostało wykazane w sposób wyczerpujący i dokładny – że w opinii Sądu nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione przez skarżącego okoliczności, a zwłaszcza fakt, że obecnie prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi spodziewanych efektów finansowych, zatem jedynym w miarę stałym źródłem dochodu czteroosobowej rodziny są środki pochodzące od córki wnioskodawcy, w całości konsumowane na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb rodziny związanych z wyżywieniem, zakupem ubrania, kosztami edukacji i leczenia dzieci, opłatami itp., że wnioskodawca nie posiada żadnego cennego majątku ruchomego, ani nieruchomości (zamieszkuje w użyczonym lokalu), żadnych oszczędności, z których można sfinansować koszty postępowania sądowego, zdaniem Sądu jednoznacznie wskazują na konieczność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z pola widzenia nie może umknąć okoliczność wielości spraw zawisłych przed sądem administracyjnym, w których skarżący jest stroną i które niewątpliwie generują spore koszty. Skarżący wykazał, że dopóki osiągał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, dopóty opłacał wpisy w sprawach sądowych i samodzielnie ponosił koszty zastępstwa procesowego, czego nie jest w stanie uczynić na obecnym etapie z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne, brak jakiegokolwiek majątku, brak stałych, przewidywalnych dochodów, a co za tym idzie konieczność korzystania z pomocy rodziny. W ocenie Sądu, w sytuacji skarżącego, oczekiwanie, że poniesie on koszty sądowe w pełnej wysokości mogłoby doprowadzić do nieuzasadnionego pozbawienia go prawa do zaskarżenia decyzji administracyjnych. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych umożliwi mu natomiast skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu i przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.