I SA/Kr 421/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 30 grudnia 2014r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania otrzymanego ze środków europejskich p o s t a n a w i a zwolnic skarżącego w ½ od wpisu sądowego, w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 lutego 2015r. skarżący Z.S., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzje zarządu Województwa M. z dnia 30 grudnia 2014r. wydaną w przedmiocie zwrotu dofinansowania otrzymanego ze środków europejskich. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż w połowie 2012r. zdiagnozowano u niego chorobę nowotworową, a leczenie trwa nadal ze względu na nawroty. Dodatkowo choruje na depresje retroaktywną. Od 2012r. nie pracuje i nie osiąga dochodów, a leczenie z uwagi na rodzaj choroby jest bardzo kosztowne. Córka skarżącego również choruje na przewlekłą chorobę tocznia. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w części. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i córką. Rodzina utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu wynajmu mieszkań i lokali w łącznej kwocie 5000 zł. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on 8 mieszkań na zasadach współwłasności lub własności przy ul. Z. w K. oraz nieruchomość rolną o pow. 1,52 ha w Objeździe. Działka ta obciążona jest hipoteką umowną , kaucyjną i przymusową. Skarżący wraz z małżonką łącznie z tytułu wymagalnych tytułów wykonawczych i spraw sądowych w toku wykazują zobowiązania w wysokości 1 500 000 zł. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Wskazuje natomiast, iż posiada 50 udziałów w Spółce E. Sp. z o.o. o wartości 25 000 zł, podobnie jak małżonka – udziały te zajęte są w toku postępowania egzekucyjnego. Skarżący dodaje, iż pozostaje na utrzymaniu żony, która dodatkowo opiekuje się schorowaną mamą. Z uwagi na konieczność osobistej opieki małżonka strony nie może poświęcić wystarczającej ilości czasu na zajmowanie się sprawami zawodowymi. Wskazuje, iż wszystkie oszczędności rodziny zostały wydane na leczenie choroby nowotworowej skarżącego, gdyż przechodzi on leczenie lekami, które nie są refundowane przez NFZ. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową i rodzinną, zdrowotną skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych w całości nie jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Orzekający bowiem przy częściowym zwolnieniu skarżącego od wpisu sądowego wziął pod uwagę szczególną sytuację zdrowotną wnioskodawcy, jego chorobę nowotworową i kosztowne leczenie z tym związane. Wziął też pod uwagę fakt pozostawania bez jakichkolwiek świadczeń socjalnych osobiście przez skarżącego. Także specyficzna zdrowotna sytuacja córki małżonków wymaga pochylenia się i uwzględnienia prośby skarżącego przynajmniej w części. Natomiast biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości łącznie 5000 zł z kilku niezależnych źródeł , fakt posiadania 8 mieszkań oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,52 ha, a także udziałów w spółkach przez obydwojga małżonków – a zatem posiadany majątek nieruchomy ( mieszkania, nieruchomości rolne ), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu, dzierżawy – co ma miejsce w niniejszym przypadku - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w całości od kosztów sądowych. Natomiast zajęcia komornicze dokonane na majątku skarżącego nie pozbawiają go prawa własności, a jedynie czasowo ograniczają możliwość rozporządzenia tymże majątkiem. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu członków rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym pełne zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Natomiast orzekający uznał, iż specyficzna sytuacja zdrowotna rodziny skarżącego, wydatki związane z leczeniem tocznia oraz choroby nowotworowej wymagają przychylenia się przynajmniej w części do prośby wnioskodawcy. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżący działa przez profesjonalnego pełnomocnika na etapie postepowania, gdy jego udział nie jest jeszcze obligatoryjny. Nie przesądza to oczywiście jednoznacznie o odmowie przyznania mu prawa pomocy , jednakże jest to również przesłanka brana pod uwagę w całokształcie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę części wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie narazi skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).