I SA/Kr 429/24

|Sygn. akt I SA/Kr 429/24 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Michał Niedźwiedź (spr.), Protokolant: Sekretarz sądowy Maksymilian Krzanowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w dniu 22 października 2024 r., sprawy ze skargi M.G. przy udziale uczestników: Naczelnika Urzędu Skarbowego w Limanowej, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w Nowym Sączu, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, K. Sp. z o.o. w K., Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wadowicach X.Y., Burmistrza Miasta Limanowa oraz K.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr 1201-IEE.7113.2.6.2024.6.KN w przedmiocie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1.1. M.G. – nazywana dalej "Skarżącą", wystąpiła 23 listopada 2023 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Limanowej z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Podstawą wniosku był art. 115a § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej jako "u.p.e.a."). 1.2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Limanowej 22 grudnia 2023 r. wydał postanowienie w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Jako podstawę prawną postanowienia organ wskazał art. 115a § 5 u.p.e.a. Podział dotyczył kwoty uzyskanej z egzekucji wierzytelności od spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wobec zobowiązanego K.G. Organ przywołał art. 115 § 2 u.p.e.a. i na jego tle stwierdził, że w pierwszej kolejności zaspokojeniu podlegają należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oraz kosztów upomnień poniesionych przez wierzycieli. W dalszej kolejności zaspokojeniu podlegały należności zabezpieczone, tj. należności: - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Limanowej, zabezpieczonej zastawem skarbowym z 9 maja 2011 r. i 11 września 2012 r.; - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zabezpieczonej hipotekami z 6 maja 2009 r., 14 października 2010 r., 10 września 2019 r., oraz 19 lutego 2020 r.; - Skarżącej, zabezpieczonej zastawem rejestrowym z 7 czerwca 2022 r. 1.3. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącej podniósł zarzuty naruszenia: - art. 115a § 5 w zw. z art. 115 § 2 u.p.e.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że wierzytelność Skarżącej, zabezpieczona zastawem rejestrowym, wyprzedza wierzytelność Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Limanowej pomimo braku podstaw prawnych i faktycznych. Wskazując na art. 115 § 1 u.p.e.a. pełnomocnik Skarżącej stwierdził, że przepis ten ustanawia kolejność zaspokajania wierzytelności w zależności od sposobu jej zabezpieczenia i jasno wskazuje, iż zaspokojeniu podlegają kolejno wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym. Stąd też wierzytelność Skarżącej podlegała zaspokojeniu przed wierzytelnościami Naczelnika Urzędu Skarbowego w Limanowej zabezpieczonymi zastawem skarbowym. Wytknął również, że zastaw skarbowy zostaw skarbowy został ustanowiony na 11 lat przed podziałem koty uzyskanej z egzekucji, a jego przedmiotem jest samochód ciężarowy, który z uwagi na upływ czasu nie przedstawia żadnej wartości. 1.4. Postanowieniem z 17 kwietnia 2024 r. (nr 1201-IEE.7113.2.6.2024.6.KN) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W motywach postanowienia Organ wskazał, że z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej z sądową w sprawie nie mógł mieć zastosowania przywołany przez pełnomocnika strony skarżącej art. 115 § 1 u.p.e.a. W rozpoznawanej sprawie podział kwoty uzyskanej z egzekucji następuje na podstawie art. 115 § 2 u.p.e.a. Przepis ten przewiduje, że określone tą regulacją należności podlegają zaspokojeniu przed innymi, a zatem korzystają z ustawowo wyrażonego pierwszeństwa. Pierwszeństwo to, jak wskazał organ, dotyczy pewnych kategorii wierzytelności wymienionych w tym przepisie, a nie wskazuje, że wierzytelności zabezpieczone z danej kategorii winny być zaspokajane w danej kolejności. Dalej organ wskazał, że spornym w sprawie pozostaje kwestia kolejności zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych zastawem rejestrowym i skarbowym. Zdaniem organu, podział kwoty (w danej kategorii/grupie należności wg art. 115 § 2 u.p.e.a.) zależy od daty ustanowienia zastawu rejestrowego/skarbowego i hipoteki. W konsekwencji kolejność zaspokojenia wierzytelności powinna wyglądać następująco: - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Limanowej, zabezpieczone zastawem skarbowym z 9 maja 2011 r. i 6 maja 2012 r. (udział procentowy w ramach danej kategorii: 100 % - 1.021.155,26 zł.); - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, zabezpieczone hipoteką z 6 maja 2009 r., 14 października 2010 r., 10 maja 2019 r. i 19 lutego 2020 r. (udział procentowy w ramach danej kategorii: 100 % - 1.193.666,21 zł.); - Skarżącej, zabezpieczone zastawem rejestrowym z 6 lipca 2022 r. (udział procentowy w ramach danej kategorii: 27,12 %, 676.553,17 zł - należność główna, 27,16% 551.236,06 zł - odsetki). Ponadto organ nie zgodził się ze Skarżącą, że przedmiot na którym ustanowiono zastaw skarbowy ,czyli samochód ciężarowy z 1998 r., przedstawia niską wartość i w konsekwencji zachodzą podstawy do wykreślenia zastawu. Wartość wskazanego samochodu według ogłoszeń internetowych wynosi granicach 20 tyś. zł. Zdaniem organu oznacza to, że nie ma przesłanek do wykreślenia zastawu ustanowionego na tym samochodzie. 2.1. W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej przez Skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, sformułowano zarzuty naruszenia: - art. 115a § 5 w zw. z art. 115 § 2 u.p.e.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, polegające na uznaniu, że wierzytelność Skarżącej zabezpieczona zastawem rejestrowym wyprzedzona jest przez wierzytelność Skarbu Państwa pomimo braku podstaw prawnych i faktycznych dla takiego przyjęcia; - art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w następstwie niezasadnej odmowy jego zastosowania i zaniechania uchylenia zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w następstwie jego niezasadnego zastosowania mimo braku podstaw prawnych i faktycznych do takiego postępowania. 2.2. Pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. 2.3. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 3.1. Skarga okazała się zasadna, chociaż z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. 3.2. Sąd rozpoznając niniejszą skargę miał na uwadze, że w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 r.; dalej jako "P.p.s.a.") nie jest związany zarzutami skargi, lecz granicami sprawy. Tym samym dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. 3.3. Zgodnie z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. uzasadnienie prawne postanowienia powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną kontrolowanego postanowienia był art. 115 § 2 u.p.e.a., który reguluje kolejność zaspokajania wierzytelności w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej oraz sądowej. Lektura motywów zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że całość argumentacji organu w odniesieniu do tego przepisu sprowadza się do stwierdzenia, że przyporządkowuje on wierzytelności do kilku kategorii, przewidując równocześnie, iż kolejność zaspokajania poszczególnych kategorii wierzytelności następuje według kolejności, w której zostały wymienione w art. 115 § 2 u.p.e.a. Dalej zaś, wskazując na istotę problemu rozstrzyganego w sprawie – czyli kolejności zaspokajania wierzytelności wymienionych w tej samej kategorii – organ poprzestał na stwierdzeniu, że podział należności w danej kategorii zależy od porządku chronologicznego ustanowienia zastawów oraz hipoteki. Struktura wypowiedzi organu przyjęła w pewnym uproszczeniu konstrukcję, w której od przywołania treści przepisu organ bezpośrednio przeszedł do wyniku interpretacyjnego. Pominął przy tym tok rozumowania, który przywiódł go do zaprezentowanego wniosku. Przyjęcie takiego sposobu formułowania uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia samo z siebie nie stanowi naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., o ile dany przepis nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Rzecz jednak w tym, że art. 115 § 2 u.p.e.a. milczy na temat kolejności zaspokajania wierzytelności w ramach tej samej kategorii. Wywiedzenie zatem z jego treści wniosku, zgodnie z którym kolejność zaspokajania wierzytelności zależna jest od tego, która z nich została wcześniej zabezpieczone zastawem lub hipoteką – wymagało od organu szerszego przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził go do takiego, a nie innego rozumienia art. 115 § 2 u.p.e.a. W ten sposób, równie uzasadnionym staje się stwierdzenie, że zaspokojenie tych wierzytelności powinno nastąpić według zasady proporcjonalności, albo pierwszeństwa (uprzywilejowania) należności ograniczonych praw rzeczowych takich jak hipoteka, zastaw rejestrowy i skarbowy. Równocześnie należy zaznaczyć, że wątpliwości te są tym większe, jeżeli weźmie się pod uwagę treść art. 115 § 5, 5a i 6 u.p.e.a., w których przedstawiono dyrektywy zaspokajania należności z tych samych kategorii. W związku z powyższym właściwe rozumowanie powinno zostać opisane w motywach postanowienia i wyraźnie wskazywać na jakich dyrektywach interpretacyjnych opiera się organ, jak również układać się w logiczną całość. W tym przypadku, mając na względzie wątpliwości co do sensu art. 115 § 2 u.p.e.a., uzasadnienie prawne pozbawione tego rodzaju rozważań należy uznać za nie kompletne w świetle art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. 3.4. Sąd zaznacza, że przez należyte uzasadnienie postanowienia należy rozumieć sformułowanie tegoż uzasadnienia tak, aby pozwalało ono na poznanie toku rozumowania organu. W przypadku wątpliwości co do znaczenia przepisu stanowiącego podstawę dla postanowienia obowiązkiem organu jest wyjaśnienie jego sensu, tak aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Równocześnie uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu ocenę prawidłowości tegoż rozumowania. Tylko tak sporządzone uzasadnienie daje rękojmię, że organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. 3.5. Dalej należy zaznaczyć, że uchybienie art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. należy rozpatrywać w kontekście przesłanki "istotnego wpływu na wynik sprawy" z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Przez "wynik sprawy" co do zasady pojmować należy treść rozstrzygnięcia organu zaskarżonego do sądu. Natomiast przez istotny wpływ na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść rozstrzygnięcia, czyli ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów rozstrzygnięcie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że braki uzasadnienia postanowienia w zakresie podstawowych elementów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonego postępowania pod względem zgodności z prawem. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia postanowienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Dopiero prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji aktu w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnego postanowienia. Rolą sądu jest bowiem badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu, a nie dalsze rozstrzyganie sprawy administracyjnej, jako "organ" kolejnej instancji (art. 3 § 1 P.p.s.a.). W związku z powyższym Sąd nie ma podstaw, aby w merytoryczny sposób ocenić trafność przedstawionego przez organ rozumienia art. 115 § 2 u.p.e.a. Równocześnie oznacza to, że ustosunkowanie się do zarzutów skargi byłoby przedwczesne. 3.6. Do podobnych wniosków prowadzi lektura tej części uzasadnienia kontrolowanego postanowienia, która dotyczy wykreślenia zastawu skarbowego ustanowionego na samochodzie ciężarowym z uwagi na jego niską wartość. W tym przypadku organ nie tylko nie wyjaśnił pod stawy prawnej swojego rozstrzygnięcia, ale również nie wskazał przepisów, które zastosował. 3.7. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie uwzględni przedstawioną w niniejszym wyroku ocenę prawną i zawrze w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia uzasadnienie prawne, które będzie spełniało wymogi wynikające z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. 3.8. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 209, art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a.