I SA/Kr 443/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. reprezentowanej przez pełnomocnika S. B. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2010 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 23 kwietnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej A. B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009 r. We wniosku skarżąca podniosła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nią matka J. B., która uzyskuje świadczenie rentowe z KRUS w wysokości 848 zł brutto, ojciec S. B. pobierający emeryturę w kwocie 1218 zł miesięcznie brutto oraz bezrobotny, bez prawa do zasiłku brat M. B. Sama skarżąca zaś uzyskuje miesięczny dochód brutto w kwocie 3504,49 zł. A. B. oświadczyła nadto, że jej brat posiada gospodarstwo rolne o pow. 1,82 ha, jak wynika zaś z "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", a także z akt sprawy wnioskodawczyni jest właścicielem nieruchomości o pow. 1,8329 ha, budynku gospodarczego o pow. 117 m kw. oraz domu o pow. 100 m kw. i mieszkania o takiej samej powierzchni. Jak podaje nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości, rodzice jej są w podeszłym wieku, schorowani, niezdolni obecnie do żadnej pracy, żyją w skromnych i ubogich warunkach i niejednokrotnie brak im pieniędzy na wykupienie lekarstw. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że skarżąca nie wykazała przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw. Pismem z dnia 30 września 2010 r. skarżąca została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) o złożenie dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym. W szczególności o podanie informacji dotyczącej miesięcznych obciążeń rodziny (stałe opłaty za czynsz, wszelkie media, leki, kredyty, pożyczki itp.), podanie szacunkowej kwoty ponoszonych miesięcznie wydatków na wyżywienie, ubranie, zakup środków czystości, a także wyjaśnienie czy i ewentualnie w jakiej wysokości przynosi miesięczny dochód gospodarstwo rolne brata i skarżącej, wreszcie gdzie znajduje się deklarowane mieszkanie o pow. 100 m kw. Skarżąca została nadto wezwana o udokumentowanie stosownymi zaświadczeniami, rachunkami, decyzjami, czy odcinkami renty i emerytury okoliczności mających wpływ na jej sytuację rodzinno-majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej przesłał pismo z dnia 7 października 2010 r. domagając się nadania biegu sprawie, z uwagi na to, że wszelkie wyjaśnienia zostały już złożone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżąca A. B. nie wykazała, aby spełniła przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Z akt sprawy i oświadczenia A. B. wynika natomiast, że skarżąca posiada znaczny majątek w postaci gospodarstwa rolnego o pow. 1,8329 ha, budynku gospodarczego oraz domu o pow. 100 m kw. i mieszkania o takiej samej powierzchni. Również pozostający ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym brat M. B. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,82 ha. Istnieje zatem realna możliwość pozyskania odpowiednich funduszy poprzez najem, dzierżawę, czy sprzedaż w/w nieruchomości. Ponadto dochód rodziny plasuje się na wysokim jak na krajowe warunki poziomie, jest to bowiem kwota ok. 5.570,49 zł brutto w skali miesiąca. Przy czym wskazać należy, że nie wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku złożenia na wezwanie Sądu dodatkowego oświadczenia, zwłaszcza w zakresie kosztów utrzymania i wysokości miesięcznych obciążeń, nie pozwala na ocenę realnych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Stwierdzić zatem należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść kosztów niniejszego postępowania, zwłaszcza że na etapie wstępnym koszty te nie plasują się na wysokim poziomie (wpis przy wartości przedmiotu zaskarżenia 267 zł). Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się wnioskodawczyni w niniejszej sprawie, możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Jak wskazano wyżej na gruncie niniejszej sprawy sytuacja taka nie ma miejsca, skarżąca jest bowiem właścicielką wielu nieruchomości, zaś dochód rodziny jest stosunkowo wysoki, a przede wszystkim stały (świadczenia emerytalne, rentowe, umowa o pracę). Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.