I SA/Kr 447/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 14.09.2012r., nr [...] , [...] do [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2007r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 14.09.2012r., nr [...], [...] do [...] , w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2007r. Jak wynika z zawartego we wniosku "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów W.K. prowadzi działalność gospodarczą - usługi budowlane, która w 2015r. przyniosła mu 1 159,25 zł. dochodu, przy przychodzie na poziomie 52 310,52 zł. Podstawa opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług przez wnioskodawcę w drugim kwartale 2016r. wynosiła 13 950 zł. W.K. , korzystając z prawa dożywocia, mieszka w domu jednorodzinnym przy ul. M. w T., znajdującym się na działce o pow. 0,1009 ha. Nieruchomość ta Była współwłasnością jego i żony - na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej a obecnie na podstawie "umowy majątkowej małżeńskiej" i "umowy częściowego podziału majątku dorobkowego i umowy darowizny oraz aktu ustanowienia służebności" jest własnością małżonki E.K. w ½ części i córki A.K.w ½ części. E.K. pracuje w DPS w T. a A.K. zatrudniona jest w jednym z k. banków. Wnioskodawca ponosi wydatki na wyżywienie w kwocie 900 zł, które w części finansują dzieci A.K. i R.K. W.K. oświadczył, iż nie posiada oszczędności, nieruchomości, przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Ma natomiast długi wobec urzędu skarbowego w kwocie – 500 000 zł, wobec firmy P. w kwocie 220 000 zł oraz z tytułu niespłaconego kredytu obrotowego w kwocie 200 000 zł. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych W. K.. Stąd też jego pełnomocnik został dwukrotnie wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów, bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Drugie wezwanie nastąpiło w związku z ujawnieniem okoliczności niezamieszczonych w formularzu PPF, a dotyczących sytuacji rodzinnej W.K. tj. posiadania przez niego małżonki E.K. oraz dzieci A.K. oraz R.K.. Okazało się również, że wnioskodawca mieszka w domu należącym do żony i córki a córka i syn pomagają mu finansowo w pokrywaniu wydatków na wyżywienie. Zasadne stało się więc wyjaśnienie zdolności płatniczych najbliższych W.K. Pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do przedłożenia : - wyciągów z kont bankowych E.K. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - zeznania podatkowego E.K., za 2015r., - wyciągów z kont bankowych A.K. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - zeznania podatkowego A.K., za 2015r., - zaświadczenia z zakładu pracy E.K. o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków, - zaświadczenia z zakładu pracy A.K. o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków. W odpowiedzi pełnomocnik nadesłał pismo z dnia 07.12.2016r., w którym stwierdził, iż skarżący nie ma możliwości, aby uzyskać od małżonki lub córki przedmiotowe dokumenty. Zaznaczył również, że skarżący nie ma podstaw prawnych , ażeby je uzyskać. Pełnomocnik wniósł, aby sąd zwrócił się o nie do odpowiednich podmiotów. Podkreślić należy, iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej , rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę . To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Analizowana sytuacja per facta concludentia wskazuje, iż wnioskodawca ma ścisłe więzi gospodarcze z żoną i dwójką dorosłych dzieci. Żona i córka nie wymagają od niego partycypacji w kosztach utrzymania nieruchomości, dzieci natomiast współfinansują koszty jego wyżywienia. Należy natomiast podkreślić, że pozostawania przez stronę z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (t.j.Dz.U z 2015 r., poz. 2082 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r. , sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r. , sygn. akt I FZ 463/08 ). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków , jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I CZ 37/67, postanowienie NSA z dnia 10.06.2014r. , sygn. akt I OZ 412/14). Na dzieciach ciąży natomiast nie tylko obowiązek dostarczania rodzicom środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny), co wynika z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Rodzice i dzieci są obowiązani również do wzajemnego szacunku i wspierania się (por. art. 87 k.r.o.). Pojęcie wzajemnego wspierania się może z kolei przybrać postać pomocy materialnej. Na dzieciach ciąży zatem obowiązek niesienia pomocy rodzicom, w tym i finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 11.06.2012r., sygn. akt I FZ 200/12, postanowienie NSA z dnia 09.06.2015r., sygn. akt I GZ 317/15). Biorąc pod uwagę powyższe ustalenie zdolności płatniczych wskazanych osób jest w pełni uzasadnione w ramach badania wniosku o przyznanie prawa pomocy W.K.. W świetle wskazanych okoliczności oraz powołanych norm ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdzić trzeba, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy a zwrócenie się sądu do "odpowiednich podmiotów" nie znajduje racji bytu w obecnej regulacji prawnej. Sąd bowiem nie ma obowiązku poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29.10.2013r. , sygn. akt I FZ 414/13, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r. , sygn. akt I FZ 453/15, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08). W sytuacji kiedy skarżący twierdzi, iż utrzymuje się dzięki pomocy rodziny i potrzebuje pomocy państwa w zakresie realizacji swoich praw to koniecznym jest ocena czy pomoc ze strony żony, dzieci, udzielana skarżącemu nie jest wystarczająca dla pokrycia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dopiero ustalenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy najbliższych nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania pozwala na rozstrzygnięcie o możliwości przyznania mu pomocy z budżetu państwa (postanowienie NSA z dnia 18.09.2009r. , sygn. akt II FZ 346/09). Ponadto należy zwrócić uwagę, iż skoro dzieci tylko w części pomagają wnioskodawcy pokrywać wydatki żywieniowe to wnioskodawca nie wskazał z jakich źródeł pokrywa pozostałą ich części. Oświadczył bowiem, iż prowadzona przez niego działalność nie przynosi dochodu. W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, w szczególności nieprzesłania dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Zgodnie bowiem z linią orzeczniczą sądów administracyjnych niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, dokumentu, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09.07.2014r., sygn. akt I OZ 539/14, por. też postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 02.09.2016r., sygn. akt II GZ 822/16, postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14). Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. , poz. 718 z p. zm.).