I SA/Kr 491/08

Dnia 25 sierpnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2008 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 lipca 2008r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2005r. postanawia : 1. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych 2. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata Z. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]nr [...]w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2005r. Pismem z dnia 16 kwietnia 2008r. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wniósł także o ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2008r. sygn. akt I SA/Kr 491/08 referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]nr [...]postanowił oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Od przedmiotowego postanowienia Skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw z dnia 5 sierpnia 2008r., w którym wniósł o uchylenie postanowienia i zasądzenie kosztów. W treści sprzeciwu podniesiono, iż referendarz sądowy nie wskazał na podstawie którego przepisu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz nie wykazał na jakiej podstawie uznał lub nie uznał zasadności wniosków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został wniesiony ten środek prawny, traci moc. Oznacza to, że sprawę należy w całości rozpatrzyć merytorycznie. Przywołując podstawy prawne rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należy na wstępie wskazać na treść art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Na podstawie art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2). W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Natomiast na podstawie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane powyżej przepisy prawa znajdujące zastosowanie w postępowaniu przed sądem administracyjnym zainicjowanym wniesieniem skargi przez stronę oznaczają, iż co do zasady strona skarżąca orzeczenie organu administracji ma obowiązek min. uiszczenia wpisu sądowego (w niniejszym postępowaniu wysokość wpisu wynosi 200 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W przypadku uwzględnienia skargi, po jej merytorycznym rozpoznaniu przez Sąd, w treści wyroku orzeka się w przedmiocie zwrotu kosztów poniesionych w postępowaniu przez stronę skarżącą (obejmujących także uiszczony wpis sądowy). Wyjątkowo strona skarżąca może skorzystać z uprawnień przewidzianych w przywołanym wyżej art. 243 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Skarżący taką wolę wykazał, składając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, iż możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 ustawy, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto podnieść należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego typu danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Jednakże Sąd wskazuje, iż to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania przesłanek mogących przyczynić się do udzielenia jej pomocy finansowej ze strony Skarbu Państwa w całości lub w części, tj. wykazania, iż strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte bowiem w treści art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie do powyższego i zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na podstawie materiału zgromadzonego w aktach sprawy należy stwierdzić, iż –pomimo wezwania – Skarżący nie przedstawił danych dotyczących zarówno źródeł utrzymania Skarżącego, wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Okoliczności tych Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, mimo, że to na nim właśnie spoczywał ciężar dowodu, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Nieudzielanie przez Skarżącego informacji w tym przedmiocie spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej. W związku z tym po wnikliwej analizie akt sprawy należy stwierdzić, iż Skarżący w niniejszym postępowaniu nie przedstawił okoliczności faktycznych, z powodu których nie może uiścić kosztów sądowych oraz ustanowić pełnomocnika, a zatem nie wykazał zasadności przyznania Mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż niniejsza sprawa dotyczy skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]nr [...]i to w tym postępowaniu – wnioskując o prawo pomocy – należy wykazać zasadność wniosku w zakresie przyznania prawa pomocy. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak na wstępie.