I SA/Kr 498/09

Sygn. akt I SA/Kr 498/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 września 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), WSA Urszula Zięba, Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2010r., sprawy ze skargi W. F., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 22 grudnia 2008r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty skarbowej, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata W. C. 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100 w tym VAT w kwocie 52,80 zł -pięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu 16 lipca 2008r. do Starosty Powiatowego wpłynął wniosek W.F. o wydanie zaświadczenia o nieposiadaniu pojazdów mechanicznych. W związku z tym, że wnioskodawczyni nie uiściła opłaty skarbowej organ wezwał ją do usunięcia braków pisma i uiszczenia opłaty skarbowej w kwocie 17,00 zł. Pismem z dnia 1 sierpnia 2008r. W. F. zwróciła się do Starostwa Powiatowego o zwolnienie jej od przedmiotowej opłaty skarbowej w wysokości 17,00 zł. Wskazała, że nie jest w stanie wydatkować takiej kwoty, gdyż przysługujące jej świadczenie rentowe nie wystarcza jej nawet na pokrycie kosztów koniecznych lekarstw. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2008r. Starosta przekazał wniosek W. F. do załatwienia Burmistrzowi Miasta i Gminy jako właściwemu organowi podatkowemu. Organ podatkowy I instancji potraktował prośbę W. F. jako wniosek o umorzenie zaległości podatkowej w opłacie skarbowej i w związku z tym wezwał ją pismem z dnia 20 sierpnia 2008r. do złożenia oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego na dzień złożenia wniosku. Organ wyjaśnił też, że przedmiotowa zaległość podatkowa powstała z chwilą złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia, gdyż z tą chwilą ustawa z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.) wiąże powstanie obowiązku podatkowego. Po analizie treści złożonego oświadczenia, Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia 6 października 2008r. odmówił W. F. umorzenia zaległości podatkowej z tytułu opłaty skarbowej w kwocie 17,00 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w świetle złożonego oświadczenia w/w jest rencistką II grupy i osiąga dochód w kwocie 498,00 zł (renta pobierana z ZUS). Wnioskodawczyni posiada przy tym zadłużenie komornicze w ZUS, które jest egzekwowane od sierpnia 2006r. Stałe miesięczne wydatki ponoszone na leki i leczenie to kwota 300,00 zł, a inne jak dojazdy na rehabilitację wymagają wydatkowania 50,00 zł. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym wynika także, że W. F. nie posiada żadnego majątku i nieruchomości jak również gotówki, lokat bankowych, papierów wartościowych, czy też innych wartościowych przedmiotów majątkowych. W obliczu przedstawionych okoliczności organ podatkowy I instancji uznał sytuację wnioskodawczyni za trudną, jednak nie odbiegającą od sytuacji wielu innych podatników. Zwrócono przy tym uwagę na fakt, iż wcześniej – decyzją z dnia 2 listopada 2006r. - umorzono jej już raz zaległość w identycznej wysokości. Zdaniem organu sytuacja wnioskodawczyni nie uprawnia do ciągłego umarzania zaległości podatkowych. Końcowo przypomniano, że rozstrzygnięcie podejmowane w trybie art. 67a § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) ma charakter uznaniowy, a dodatkowo warunkowane jest przypadkami społecznie i gospodarczo uzasadnionymi. W odwołaniu od tej decyzji W. F. podniosła, iż bezprawnie żąda się od niej uiszczenia kwoty opłaty skarbowej, w sytuacji gdy nie wydano jej zaświadczenia, w związku z którym powstać miał obowiązek jej uiszczenia. Odwołująca się stwierdziła także, że skoro nie zwolniono jej z opłaty skarbowej, to "rezygnuje" ze swego żądania. Decyzją z dnia 22 grudnia 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, po przytoczeniu wypowiedzi doktryny i judykatury co do charakteru prawnego decyzji podejmowanej w trybie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy stwierdził, że z dokonanej przezeń szczegółowej analizy okoliczności sprawy wynika, iż wydanie zakwestionowanej decyzji poprzedzone było przeprowadzeniem zgodnie z prawem postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie zdolności finansowej odwołującej się, co zaowocowało prawidłowym werdyktem w postaci decyzji o odmowie umorzenia zaległości z tytułu opłaty skarbowej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, W. F. w całości powtórzyła argumenty podniesione już uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji i w związku z tym wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Zdaniem skarżącej w obliczu "rezygnacji z zaświadczenia" postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej jest całkowicie bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze powielając w znacznej części treść swego rozstrzygnięcia wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c cytowanej ustawy). Sąd administracyjny może również stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy). Sąd rozstrzyga – w myśl art. 134 § 1w/w ustawy – w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o jego uchylenie (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, str. 299). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę. Kontroli Sądu poddane zostało rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu opłaty skarbowej w wysokości 17,00 zł od wydania zaświadczenia na wniosek, wydaną na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Z bezspornego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca wnioskiem, który wpłynął do Starosty Powiatu w dniu 16 lipca 2008r. wystąpiła o wydanie zaświadczenia o nieposiadaniu pojazdów mechanicznych. Organ uprawniony do wydania przedmiotowego zaświadczenia zasadnie wezwał skarżącą do uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 17,00 zł. Stosownie bowiem do art.1 ust.1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.) wydanie zaświadczenia na wniosek podlega opłacie skarbowej. Z kolei w myśl przepisu art. 5 ust. 1 tej ustawy obowiązek zapłaty opłaty skarbowej ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych i jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej, jeżeli wskutek dokonanego przez nich zgłoszenia lub na ich wniosek dokonuje się czynności urzędowej, albo jeżeli na ich wniosek wydaje się zaświadczenie lub zezwolenie (pozwolenie, koncesję). Obowiązek zapłaty opłaty skarbowej powstaje od wydania zaświadczenia - z chwilą złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia. Opłatę skarbową wpłaca się z chwilą powstania obowiązku jej zapłaty (art. 6 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy). Z powyższego wynika, że w ustawie o opłacie skarbowej przyjęto takie uregulowania, według których obowiązek podatkowy w omawianym podatku powstaje z chwilą dokonania określonej czynności lub zaistnienia określonego zdarzenia. W przytoczonym przepisie określono zdarzenie, od zaistnienia którego uzależniono powstanie obowiązku zapłaty opłaty skarbowej. Zaistnienie takiego zdarzenia stanowi jednocześnie moment (chwilę), od którego wymaga się uiszczenia stosownej kwoty opłaty skarbowej. Tak więc w przypadku wystąpienia z wnioskiem o wydania zaświadczenia, obowiązek zapłaty opłaty skarbowej powstaje już w momencie złożenia odpowiedniego wniosku, a więc jeszcze przed osiągnięciem określonego rezultatu, tzn. przed wydaniem zaświadczenia. W takiej sytuacji opłatę skarbową należy zatem uiścić "z góry". Jednakże omówione wyżej regulacje materialnoprawne dotyczące opłaty skarbowej należy stosować z uwzględnieniem odpowiednich unormować procedury administracyjnej. I tak w przypadku złożenia wniosku bez uiszczenia należnej opłaty skarbowej organ administracji publicznej prowadzący postępowanie stosuje przepisy art. 261 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w przypadku gdy postępowanie prowadzone jest na podstawie Ordynacji podatkowej - przepisy art. 169 tej ustawy. O ile przepisy ustawy o opłacie skarbowej nie uzależniają dokonania czynności od wniesienia opłaty skarbowej, to jednak przepisy regulujące postępowanie administracyjne (przepisy proceduralne) określają jak należy postąpić w przypadku nieuiszczenia przez wnioskodawcę ubiegającego się o zaświadczenie należnej opłaty skarbowej. Według art. 261 Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż 7 dni i nie dłuższy niż 14 dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Organ jest obowiązany załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności w enumeratywnie wymienionych przypadkach, a mianowicie, jeżeli: 1) za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony, 2) wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity, 3) podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Podobnie sformułowane przesłanki zawiera art. 169 Ordynacji podatkowej, z tym że termin wyznaczony w celu usunięcia braków (także w odniesieniu do uiszczenia należnej opłaty) wynosi 7 dni. Można w związku z tym przyjąć stwierdzenie, że brak zapłaty należnej kwoty opłaty skarbowej w określonym prawem terminie, co do zasady spowoduje nierozpatrzenie wniosku, chyba że składającym wniosek jest podmiot zwolniony z obowiązku uiszczania opłaty skarbowej na podstawie przepisów ustawy o opłacie skarbowej. Potwierdza to przepis art. 267 Kodeksu postępowania administracyjnego. zawierający regulację dotyczącą możliwości zwalniania przez organy administracji publicznej w określonych przypadkach podmiotów od ponoszenia opłat i kosztów, w tym opłaty skarbowej. Przywołany przepis stanowi, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje jednak "z zachowaniem" przepisów o tych opłatach. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że skarżąca, będąc obowiązania do uiszczenia opłaty skarbowej od wydania zaświadczenia, opłaty tej nie uiściła pomimo wezwania, lecz wystąpiła z prośbą o zwolnienie jej z tej opłaty. Powinnością organu właściwego w sprawie tj. Burmistrza Miasta i Gminy było rozpatrzenie tej prośby w trybie art. 267 Kodeksu postępowania administracyjnego w oparciu o przepisy ustawy o opłacie skarbowej (art. 7 ustawy o opłacie skarbowej). W ocenie Sądu błędem organu podatkowego I instancji, usankcjonowanym przez organ odwoławczy poprzez utrzymanie decyzji pierwszoinstancyjnej w mocy, było rozpatrzenie przedmiotowego wniosku skarżącej o zwolnienie z od opłaty skarbowej jako wniosku o umorzenie zaległości podatkowej w opłacie skarbowej, albowiem w przedmiotowej sprawie nie można mówić, że po stronie skarżącej powstała jakakolwiek zaległość podatkowa. Z przytoczonych wyżej przepisów procedury administracyjnej jednoznacznie wynika, że w przypadku nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej pomimo wezwania, podanie o wydanie zaświadczenia podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (art. 261 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego). Nie można się zgodzić ze stanowiskiem organów podatkowych obydwu instancji, że przedmiotowa zaległość powstała z chwilą złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia, gdyż z tą chwilą ustawa o opłacie skarbowej wiąże powstanie obowiązku podatkowego. W przypadku nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej od wydania zaświadczenia samo powstanie obowiązku podatkowego i obowiązku jej zapłaty nie generuje automatycznie po stronie składającego podanie o wydanie zaświadczenia zaległości podatkowej z tytułu opłaty skarbowej. Nie można bowiem przyjmować, że z tytułu nieuiszczonej opłaty skarbowej na wnioskodawcy ciąży zaległość podatkowa w sytuacji, gdy jednocześnie z powodu "nieopłacenia" podania o wydanie zaświadczenia Kodeks postępowania administracyjnego w stosunku do niego przewiduje obligatoryjne "sankcje" przewidziane w art. 261 § 2. Oczywiście możliwe jest do opłaty skarbowej od wydania zaświadczenia na wniosek zastosowanie ulgi w spłacie w postaci odroczenia terminu płatności opłaty skarbowej lub rozłożenie jej zapłaty na raty - według zasad określonych w przepisach art. 67 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, gdyż z takim wnioskiem można wystąpić przed upływem terminów określonych w art. 261 Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast niemożliwym jest zastosowanie pozostałych ulg w spłacie zobowiązań podatkowych (odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub umorzenie zaległości podatkowej) z uwagi na specyfikę opłaty skarbowej, a zwłaszcza z uwagi na zasady ustalania terminu jej zapłaty. Tego rodzaju ulgi w spłacie mogą być zastosowane do zaległości podatkowej, a jak wcześniej wykazano nieuiszczenie należnej opłaty skarbowej od podania o wydanie zaświadczenie nie powoduje powstania zaległości podatkowej, gdyż wraz z upływem terminu zakreślonego do jej uiszczenia wniosek podlega zwrotowi lub czynność wydania zaświadczenia zostaje zaniechana. W opinii Sądu nie można również abstrahować od faktu, że w niniejszej sprawie przedmiotowe zaświadczenie nie zostało wydane skarżącej, a sama skarżąca między innymi w odwołaniu z dnia 5 listopada 2008r. wyraźnie oświadczyła, że rezygnuje z wydania tego zaświadczenia. Jednakże organy podatkowe procedując w sprawie całkowicie tę okoliczność pominęły, błędnie przyjmując, że na skarżącej ciąży zaległość podatkowa z tytułu opłaty skarbowej. Obowiązkiem organów podatkowych jest uwzględnianie wszystkich okoliczności faktycznych występujących w sprawie. Dyrektywa takiego zachowania wynika m.in. z zapisów art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Brak szczegółowego odniesienia do wszystkich istotnych okoliczności w sprawie w uzasadnieniu decyzji stanowi także naruszenie art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej. Rozpatrując prośbę skarżącej o zwolnienie od opłaty skarbowej jako wniosek o umorzenie zaległości podatkowej w opłacie skarbowej i w konsekwencji rozstrzygając w sprawie umorzenia tejże zaległości podatkowej w sytuacji gdy takiej zaległości nie było, organy podatkowe dopuściły się również naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w związku z błędną wykładnią art. 6 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej. Ponownie rozpatrując sprawę z wniosku skarżącej o zwolnienie od opłaty skarbowej od wydania zaświadczenia, organ podatkowy I instancji winien wziąć pod uwagę dokonaną przez Sąd ocenę prawną oraz pominięte w postępowaniu okoliczności faktyczne, w kontekście rozważenia możliwości umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd określił w wysokości wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).