I SA/Kr 499/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. W. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2009 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 30 kwietnia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek skarżącego R. W. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 listopada 2008 r., nr [...]w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Jak wynika z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dodatkowo dokumentów wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D. W., która otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 727,88 zł miesięcznie netto. Wydatki rodziny obejmują: opłatę za gaz – ok. 150 zł miesięcznie, za prąd – ok. 200 zł miesięcznie, opłatę za telefon – ok. 100 zł miesięcznie, wydatki na leki – ok. 300 zł miesięcznie, koszty utrzymania domu i napraw niezbędnych urządzeń – ok. 100 zł miesięcznie, koszty opału – ok. 2000 zł rocznie, koszty wywozu śmieci – ok. 250 zł rocznie, koszt abonamentu radiowo – telewizyjnego – 228 zł rocznie, koszty utrzymania samochodu osobowego Fiat 126 p – ok. 412 zł rocznie, a także koszty obowiązkowego ubezpieczenia rolników – 271 zł rocznie. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie, na mocy którego oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc głównie zarzuty merytoryczne względem zaskarżonego postanowienia SKO. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł jedynie, że nie ma żadnego dochodu, jest osobą schorowaną, a stan zdrowia nie pozwala na podjęcie żadnej pracy, w związku z czym pozostaje na utrzymaniu żony, a "jeśli braknie na chleb chodzi po domach i żebrze". Pismem z dnia 19 października 2009 r. skarżący został wezwany przez WSA w Krakowie w trybie art. 255 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) o złożenie dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym. W odpowiedzi na wezwanie R. W. oświadczył, że nie posiada żadnego źródła dochodu, nie korzysta z pomocy społecznej w żadnej formie, albowiem udzielenia jej odmówiono, oświadczył również, że niczego nie posiada, nie składa żadnych zeznań podatkowych, zaś żona D. W. spłaca kredyt w wysokości 3.000 zł (rata miesięczna 259,84 zł), na którą to okoliczność wnioskodawca przedłożył harmonogram spłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący R. W. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Przede wszystkim Sąd nie dał wiary oświadczeniom wnioskodawcy, że nie uzyskuje żadnego dochodu, a jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest świadczenie rentowe małżonki w wysokości 727,88 zł. Same miesięczne stałe opłaty zadeklarowane przez wnioskodawcę wynoszą ok. 850 zł. Doliczając do powyższych kosztów ratę kredytu w wysokości 259,84 zł, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości itp. należy zauważyć, że miesięczne wydatki rodziny wnioskodawcy znacznie przekraczają deklarowany i wykazany dochód. Zatem nie jest możliwe, by skarżący nie posiadał innych źródeł dochodu, biorąc pod uwagę fakt, że nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie wykazał również żadnych dodatkowych kredytów, czy pożyczek zaciąganych w instytucjach bankowych lub u osób prywatnych na zaspokojenie deklarowanych potrzeb i wydatków (oprócz kredytu żony w wysokości 3.000 zł). Ponadto zaznaczyć należy, że według oświadczenia skarżącego, rodzina jego nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, albowiem organy odmówiły przyznania takiej pomocy. Z reguły przyczyną odmowy udzielenia pomocy jest przekroczenie tzw. kryterium dochodowego określonego w przepisach o pomocy społecznej. W tej sytuacji można domniemywać, że sytuacja materialna rodziny skarżącego nie jest na tyle ciężka, by uzasadniała korzystanie z instytucjonalnej pomocy społecznej. Poza tym Sąd nie dał również wiary oświadczeniu wnioskodawcy odnośnie do tego, że nie posiada żadnych nieruchomości, w tym nieruchomości rolnej. Sprawa pośrednio dotyczy bowiem podatku rolnego, zatem skarżący musi posiadać działkę rolną, od której naliczany jest w/w podatek. Skarżący zadeklarował zresztą, że ponosi koszty obowiązkowego ubezpieczenia rolników. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Pomoc ta zatem przyznawana jest w sytuacji, gdy strona wykaże ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Jak wskazano wyżej, w związku z wątpliwościami co do prawdziwości składanych przez wnioskodawcę oświadczeń w zakresie jego sytuacji majątkowej, Sąd uznał, że R. W. nie wykazał przesłanek uprawniających go do przyznania mu prawa pomocy w żadnym zakresie. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.