I SA/Kr 504/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.) WSA Inga Golowska Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - uchyla zaskarżoną decyzję - Decyzją z dnia 30 stycznia 2018 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników na podstawie art.36 ust.1 pkt.10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2017 poz. 2336 ze. zm),rozpatrując wniosek T. D. z dnia 21 grudnia 2017 r. umorzył zaległości z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników na funduszu składkowym za okres 1 kw. 2002 do 2 kw. 2007 r. w kwocie [...]zł. oraz umorzył zaległości z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników na funduszu emerytalno-rentowym za okres 1 kw. 2002 r. do 1 kw. 2003 r. w kwocie [...]zł., a odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 4 kw. 2001 r. do 2 kw. 2007 r. w kwocie [...]zł. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku dołączono dokumentację medyczną w postaci kart informacyjnych leczenia szpitalnego S. D., wynik badania z dnia 7 sierpnia 2013 r. , informację dla pacjenta z dnia 17 października 2017 r. Ponadto załączono dowód wpłaty na kwotę sto złotych z dnia 13 października 2017 r., zawiadomienie o zadłużeniu KRUS z dnia 6 października 2017r. oraz upomnienie z dnia 24 listopada 2017 r. W dniu 19 stycznia 2018 r. do wniosku załączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 kwietnia 2000r. syna T. D., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 3 sierpnia 2012 r. oraz jego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 marca 2005 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki A. D. z dnia 31 października 2006 r. Organ wskazał też, że w dniu 12 stycznia 2018 r. przeprowadzono wizytację gospodarstwa rolnego oraz w dniu 12 stycznia 2018 r. złożono oświadczenie majątkowe. Na tej podstawie organ dokonał oceny sytuacji materialnej zobowiązanej. Organ ustalił, że T. D. osiąga dochód spoza gospodarstwa w kwocie [...]zł z tytułu zatrudnienia, jej małżonek S. D. posiada dochód z tytułu renty ZUS w kwocie [...]zł miesięcznie, dodatkowo pozostali domownicy posiadają dochody w kwocie łącznej [...] zł. (rodzina dziewięcioosobowa), a obliczony miesięczny dochód na podstawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych ogłoszonego obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. (art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 i 1579 oraz z 2017 r. poz. 624, 1282 i 1529) wynosi [...] zł (3,16 nap), przy czym kwota ta nie jest odzwierciedleniem rzeczywistego dochodu a jedynie jest pomocna w oszacowaniu ewentualnych dochodów jakie można osiągnąć z posiadanego areału. Organ ustalił też, że dodatkowym źródłem dochodu są pobierane dopłaty ARiMR , która to kwota dopłat na podstawie systemu informatycznego Agencji wynosi [...] zł. za rok 2017, co daje średnio [...] zł. miesięcznie. Organ wskazał, iż z powyższego zestawienia wynika, że rodzina posiada dochód na poziomie [...] zł. Dochód ten jest obciążony wydatkami z tytułu opłat za media oraz bieżące potrzeby bytowe w kwocie [...]zł, po ich odjęciu pozostaje kwota [...]zł., a rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Ustalając, czy w rozpatrywanej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie składek oraz odsetek od należnych składek na ubezpieczenie społeczne rolników organ przywołał obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa tj. art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. 2017 poz. 2336 ze zm). Odnosząc ustalenia faktyczne do treści przywołanych przepisów organ stwierdził, że T. D. spełnia kryteria do umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników, ponieważ udokumentowała w postępowaniu trudną sytuację zdrowotną rodziny , natomiast nie spełnia kryteriów do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, ponieważ należność tę jest w stanie regulować zgodnie z zawartym układem ratalnym. Organ podkreślił , iż przyjmując powyższe stanowisko miał także na uwadze stanu funduszu emerytalno-rentowego (dane publikowane na stronie internetowej KRUS), gdzie wydatki wielokrotnie przekraczają wpływy z tytułu wpłat składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników, zaś brakująca kwota na realizacje świadczeń gwarantowanych pokrywana jest z budżetu państwa, natomiast w odniesieniu do funduszu składkowego, to , że jego stan uzależniony jest jedynie od wpływów ze składek zapewniając finansowanie świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz to , że każde umorzenie pogarsza stan finansów obu funduszy ograniczając przewidywane wpływy, co jest sprzeczne z interesem ogółu ubezpieczonych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie T. D. zarzuciła, iż powyższa decyzja w części w jakiej odmówiono jej umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 4 kw. 2001 do 2 kw. 2007 r. w kwocie [...]zł narusza: -art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., poprzez uznanie , iż w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, -art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. w zw. z art. 7 i art. 8 oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.Dz.U. z 2013 r. poz. 267, dalej k.p.a.)poprzez wydanie decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo, że zebrany w sprawie materiał dowodowy dostarczył przesłanek uzasadniających istnienie ważnego interesu zainteresowanej oraz braku po jej stronie możliwości płatniczych, -art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 ora 8 k.p.a. przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie w sposób sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów państwa, -art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, niedopuszczenia jako dowód wszystkiego co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładniejszego objaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń odmawiających umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej części decyzji i zasadzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.Dz. U. z 2018 r. poz.1302 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z dyspozycji art. 3 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosuje środki określone w ustawie. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa, dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jego uchyleniem przez Sąd (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Ponadto wskazać należy, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja w części odmawiającej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł. W ocenie Sądu, rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem organ rozstrzygający w przedmiotowej sprawie naruszył przepisy prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik. W pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji w przedmiotowej sprawie, stanowią przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj.Dz.U z 2017 r. poz. 2336 ze zm). Stosownie do treści art. 41a ust. 1 tej ustawy Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego lub składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części. Z treści tego przepisu wynika jasno, że wydawane na jego podstawie rozstrzygnięcie wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zwrócić także uwagę należy, że użyty przez ustawodawcę zwrot "w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego " ma charakter prawnie niedookreślony. Oznacza to, że dokonywana przez Sąd kontrola takiej decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd zobowiązany jest zatem do oceny czy postępowanie administracyjne było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia , czy zostały spełnione określone w przepisie przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji nie jest dowolna. Dokonana w powyższym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że narusza ona prawo procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne to wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na jakich się oparł, oraz przyczyn, powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności lub mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne to natomiast wskazanie i wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji standardów tych nie spełnia. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać bowiem należy, że organ z naruszeniem art. 77 i 80 k.p.a. nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a wyciągnięte przez niego wnioski przekraczają przyznaną mu swobodę w jego ocenie. Praktycznie zaś decyzja w zaskarżonej części nie poddaje się kontroli. I tak organ ustalił, że skarżąca osiąga dochód spoza gospodarstwa w kwocie [...]zł z tytułu zatrudnienia, jej małżonek S. D. posiada dochód z tytułu renty ZUS w kwocie [...]zł miesięcznie, dodatkowo pozostali domownicy posiadają dochody w kwocie łącznej [...] zł. (rodzina dziewięcioosobowa), a obliczony miesięczny dochód na podstawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych ogłoszonego obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. (art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 i 1579 oraz z 2017 r. poz. 624, 1282 i 1529) wynosi [...] zł (3,16 nap), przy czym kwota ta nie jest odzwierciedleniem rzeczywistego dochodu a jedynie jest pomocna w oszacowaniu ewentualnych dochodów jakie można osiągnąć z posiadanego areału. Organ ustalił też, że dodatkowym źródłem dochodu są pobierane dopłaty ARiMR , która to kwota dopłat na podstawie systemu informatycznego Agencji wynosi [...] zł. za rok 2017, co daje średnio [...] zł. miesięcznie. Organ wskazał, iż z powyższego zestawienia wynika, że rodzina posiada dochód na poziomie [...] zł. Dochód ten jest obciążony wydatkami z tytułu opłat za media oraz bieżące potrzeby bytowe w kwocie [...]zł, po ich odjęciu pozostaje kwota [...]zł. i rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie wiadomo, bo tego organ nie przedstawił, jak została obliczona kwota [...]zł. dochodu, co składa się na tę kwotę, czy jest to dochód miesięczny, czy roczny. Organ nie wyspecyfikował także szczegółowo w jaki sposób obliczył dochód na poziomie [...] zł. miesięcznie, ani w jaki sposób wyliczył ten dochód i co składa się na kwotę [...]zł., określoną w uzasadnieniu decyzji wydatkami z tytułu opłat za media (jakie i w jakiej wysokości) oraz bieżące potrzeby bytowe (jakie i w jakiej wysokości). W ogóle organ nie odniósł się do przedstawionej we wniosku i dokumentach sytuacji zdrowotnej członków rodziny skarżącej oraz czy i w jakiej wysokości ponoszone są koszty z tego tytułu. Organ nie przedstawił także dlaczego w analizowanej sprawie uznał, że skarżąca spełnia kryteria do umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a równocześnie nie spełnia kryteriów do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników., skoro przecież te same kryteria są podstawą do rozstrzygnięcia i co do zaległych składek , jak i odsetek od tych składek. W tym stanie Sąd uznał, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób prawidłowy, właściwie nie ustalił stanu faktycznego w odniesieniu do sytuacji materialno-finansowej skarżącej oraz zdrowotnej jej bliskich, którzy wraz ze skarżącą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie ustalił rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. W zaskarżonej decyzji praktycznie brak jest rozważań w kwestii istnienia ważnego interesu zainteresowanej przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony. Należy podkreślić, że dla podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 41 a ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej ustawy, nie wystarczy samo wskazanie okoliczności, w jakich znajduje się strona – konieczne jest bowiem ich rozważenie w kontekście ważnego interesu zainteresowanego. Organ całkowicie pominął taką analizę. Wymaga wyjaśnienia, że sytuacją uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy jest niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych. Istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawnych potrzeb życiowych. Wielokrotnie w orzecznictwie administracyjnym podkreślano, że trudna sytuacja materialna strony może być uznana za ważny interes w kontekście omawianego przepisu. Obowiązkiem organu było zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach sprawy co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on w sprawie czy nie. Zwrócić też należy uwagę, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przywołał przesłanki odnoszące się do możliwości umorzenia z urzędu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, dotyczące ich całkowitej nieściągalności. To zdaje się wskazywać , że organ rozważał, czy w okolicznościach faktycznych sprawy taka całkowita nieściągalność zachodzi czy nie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, poza przywołaniem przepisu, brak jest jednak jakichkolwiek rozważań w odniesieniu do każdej z przywołanych przesłanek. Mając na uwadze przytoczone wyżej względy Sąd uznał, że decyzja w zaskarżonej części narusza przepisy postępowania tj. art. 8, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego decyzję w zaskarżonej części uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić przedstawione wyżej wskazania, co pozwoli na prawidłowe zastosowanie treści art. 41a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 cyt. wyżej ustawy.