I SA/Kr 506/12

Dnia 22 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 czerwca 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 506/12, oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 23 lutego 2012r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 23 lutego 2012r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Jak wynikało z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów E.P. jest studentką Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II oraz Uniwersytetu Pedagogicznego w K. im. Komisji Edukacji Narodowej. W związku z tym, jak podnosi, nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem M.P. ur. w 1988r., który również jest studentem. E.P. otrzymuje stypendium naukowe w wysokości 350,00 zł., miesięcznie, a na koncie w E. S.A. ma zgromadzoną sumę 1.925,00 zł. (stan na dzień 4 czerwca 2012r.). Małżonkowie uzyskują też dochód z wynajmu pokoju w wysokości 600,00 zł. miesięcznie. Strona skarżąca jest właścicielem spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 50 m2 składającego się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki, przedpokoju, położonego na osiedlu P. w K.. Miesięczne wydatki związane z jego utrzymaniem wnioskodawczyni szacuje na ok. 500,00 zł. W tym stanie rzeczy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż uznał, że przedstawiony przez skarżącą stan faktyczny nie dawał podstaw do przyznania prawa pomocy. Stwierdzono, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500,00 zł. Tymczasem strona skarżąca ma na koncie kwotę prawie czterokrotnie wyższą (1.925,00 zł.). Z historii rachunku bankowego wynika, że na koncie E.P. od 16 kwietnia 2012r. do 4 czerwca 2012r. nie odnotowano żadnych wypłat a jedynie wpłaty, które w efekcie dały na dzień 4 czerwca 2012r. ową sumę 1.925,00 zł. Świadczy to jednoznacznie, iż wnioskodawczyni pomimo ponoszenia kosztów utrzymania jest w stanie gromadzić oszczędności, których wysokość wskazuje z kolei, że E.P. posiada zdolność płatniczą pozwalającą pokryć obecne koszty sądowe. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła w terminie sprzeciw, zarzucając naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 246§1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270, dalej-p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że skarżąca posiada środki finansowe umożliwiające jej poniesienie opłat sądowych, w szczególności wpisu od skargi-bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, poziom minimum socjalnego w 2011r. w przeliczeniu na jedną osobę wynosił 814,95 zł, zaś poziom minimum egzystencji 421,01 zł. Skarżąca osiąga wspólnie z mężem dochody w wysokości 950,00 zł, co w przeliczeniu daje kwotę 475,00 zł, a więc jedynie o 50,00 zł więcej od minimum egzystencji. Trudno jest zatem uznać, że skarżąca nie jest osobą żyjącą w ubóstwie. Zarzucono, że Sąd pominął fakt, iż skarżąca jako studentka studiów stacjonarnych nie ma możliwości zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. Twierdzenie zaś, że skarżąca winna ponieść koszty wpisu od skargi z oszczędności jest bezzasadne, są to bowiem niewielkie środki finansowe zgromadzone "na czarną godzinę". Czym innym jest gromadzenie oszczędności w celu alokacji kapitału, a czym innym oszczędzanie skromnych środków finansowych mających stanowić dla dwojga młodych ludzi zabezpieczenie egzystencji na czas po zakończeniu studiów a przed uzyskaniem zatrudnienia. Skarżąca wyjaśniła też, że nie ma możliwości otrzymywania pomocy finansowej od swoich rodziców, którzy są osobami schorowanymi, starszymi i mającymi na utrzymaniu drugą, niepełnosprawną córkę. Pomimo trudnej sytuacji skarżąca nie korzysta z pomocy Państwa, aby nie wykorzystywać dla poprawy własnej sytuacji majątkowej pieniędzy przeznaczonych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji majątkowej. Art. 260 p.p.s.a. stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Ponadto z ugruntowanego już orzecznictwa wynika, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wysokość opłaty oceniana jest bowiem w świetle okoliczności faktycznych sprawy, odnoszących się do zdolności skarżącego do jej uiszczenia (por. orzecz. Webb przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 9353/81, czy Kreuz I przeciwko Polsce z dnia 19.06.2001 r., skarga nr 28249/95). Należy też wyjaśnić, że do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała (co wiąże się z należytym udokumentowaniem, graniczącym z udowodnieniem), wbrew stwierdzeniom zawartym w sprzeciwie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (art. 246§1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarżąca podniosła, że wraz z mężem utrzymuje się z dochodów w wysokości 950,00 zł miesięcznie, nie korzysta z pomocy Państwa, ani też swoich rodziców. Nie da się zaprzeczyć, że kwota ta jest bardzo niska, a możliwości zarobkowe studentów, uczących się w systemie stacjonarnym są ograniczone. Sąd dopatrzył się wszelako elementów, które uniemożliwiają zaliczenie skarżącej do grona ubogich. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że skarżąca w 2009r. otrzymała darowiznę w wysokości 256.000,00 zł, które to środki przeznaczyła na zakup mieszkania. W chwili obecnej jest zatem właścicielką mieszkania, bez zaciągania jakichkolwiek zobowiązań kredytowych. Analiza wysokości osiąganych przez skarżącą dochodów oraz ponoszonych przez nią kosztów utrzymania mieszkania, w zestawieniu z wyciągami z jej konta bankowego doprowadziły natomiast Sąd do przekonania o nieścisłości informacji podanych przez skarżącą. Z jednej strony wyjaśniła ona, że jej rodzina osiąga dochód w wysokości 950,00 zł, przy czym koszty utrzymania samego mieszkania wynoszą 500,00 zł. Oznacza to, że pozostałe wydatki dwuosobowej rodziny na żywność, ubrania i studia, chociażby w postaci kosztów nabycia podręczników akademickich, czy kosztów dojazdów – skarżąca musi pokryć pozostałą kwotą w wysokości 450,00 zł. Z drugiej strony z wyciągów bankowych wynika, że otrzymywane przez skarżącą stypendium naukowe pozostaje nienaruszone. Oznaczałoby to, że na pokrycie wszystkich powyższych wydatków wystarcza kwota 100 zł, skarżąca utrzymuje bowiem, że rodzice nie świadczą żadnej pomocy, a jej mąż nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Z zasad doświadczenia życiowego wynika natomiast, że nie jest możliwe, aby kwota 100,00 zł pokryła miesięczne koszty utrzymania dwóch osób. Zważywszy na spoczywający na wnioskodawcy ciężar dowodowy, skarżąca była zobowiązana do przedstawienia prawdziwych i wyczerpujących danych przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy. Tymczasem powyższe obliczenia świadczą o tym, że podane przez skarżącą informacje nie są wyczerpujące i spójne. Ponadto skarżąca przedstawiła wyjaśnienia wyłącznie dotyczące swojej osoby, nie przedstawiła natomiast żadnych informacji, które tłumaczyłyby dlaczego w tak trudnej sytuacji materialnej (nie tylko skarżącej ale i jej rodziców), mąż skarżącej nie przyczynia się choćby w minimalnym stopniu do pokrywania kosztów utrzymania rodziny. Choć studia stacjonarne co do zasady uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin, nie przekreślają jednak pracy dorywczej, czy sezonowej. Powyższe luki i sprzeczności w dostarczonych przez skarżącą wyjaśnieniach musiały prowadzić do konkluzji, że skarżąca nie zdołała uprawdopodobnić, że obecna sytuacja materialna uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych, w związku z czym orzeczono jak w sentencji, działając na zasadzie art. 244§1, art. 245§2 oraz art. 246§1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a.