I SA/Kr 507/07

Dnia 26 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2008 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. C. na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 października 2008 roku zwalniającego stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 2000 zł w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik, listopad, grudzień 2001r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą w ½ części od kosztów sądowych; 2. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W dniu [...] lipca 2008r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga kasacyjna od wyroku tego Sądu z dnia [...] maja 2008r. sygn. akt I SA/Kr 507/07. W treści skargi kasacyjnej pełnomocnik Skarżącego zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony kolejnymi pismami. Postanowieniem z dnia [...] października 2008 roku sygn. akt I SA/Kr 507/07 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik, listopad, grudzień 2001r. postanowił zwolnić Skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 2000zł. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stwierdził, iż sytuacja finansowa Skarżącego nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Mimo trudnej sytuacji firma prowadzona przez Skarżącego funkcjonuje na rynku, Skarżący w 2007r. osiągnął z niej dochód, posiada kwoty na rachunku bankowym. Obecna sytuacja finansowa, przy uwzględnieniu pomocy rodziny i faktu, że Skarżący został zwolniony od wpisu od skargi w niniejszym postępowaniu, uzasadniała zdaniem orzekającego referendarza sądowego zwolnienie od kosztów tylko ponad kwotę 2000 zł. Od przedmiotowego postanowienia Skarżący osobiście złożył w ustawowym terminie sprzeciw z dnia [...] października 2008r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, iż przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto pod uwagę całokształtu sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego. Skarżący wskazał, iż z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, co oznacza, iż jej dochód z prowadzonej działalności jest jej majątkiem oddzielnym. Żona partycypuje w utrzymaniu gospodarstwa domowego i Skarżący otrzymuje od żony kwotę 500,00zł miesięcznie, co jednak nie zmienia faktu, iż jej zarobki stanowią wyłącznie jej własność. Skarżący podniósł nadto, że jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą na własny rachunek. Działalność ta wiąże się z ryzykiem wdawania się w spory sądowe, stąd też zawsze starał się zabezpieczyć odpowiednie sumy na poczet przyszłych spraw sądowych. Jednakże w wyniku odnoszonych przez Skarżącego strat w latach ubiegłych, stał się On dłużnikiem wielu przedsiębiorców, urzędu skarbowego i innych. Powstałe zaległości osiągnęły takie rozmiary, iż cały majątek Skarżącego został zabezpieczony lub spieniężony w postępowaniach egzekucyjnych. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia w zakresie posiadanej przez Skarżącego kwoty 2.196,42 zł znajdującej się na rachunku bankowym podano, iż Skarżący nie posiada rachunku bankowego we wskazanym w orzeczeniu banku. W chwili obecnej Skarżący nie posiada środków, które zobowiązany został uiścić tytułem opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu zarządzeniu lub postanowienie przeciwko któremu został wniesiony ten środek prawny, traci moc. Oznacza to, że sprawę należy w całości od nowa rozpatrzyć merytorycznie. Wniosek Skarżącego zasługuje na uwzględnienie w części. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest zakresie stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Należy zauważyć, również - co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach - iż zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 powołanej ustawy, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto podnieść należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego typu danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Nadto to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania przesłanek mogących przyczynić się do udzielenia jej pomocy finansowej ze strony Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku Skarżącego w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych uznał, iż istnieją podstawy do jego uwzględnienia w części, dlatego zwolnił Skarżącego od obowiązku uiszczania ½ kosztów sądowych, działając w oparciu o zasadę, że nie można ograniczać prawa do sądu podmiotom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych w połowie było wykazanie przez Skarżącego, że Jego sytuacja majątkowa i rodzinna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania. Przedstawione przez Skarżącego okoliczności związane z zajęciem nieruchomości, ruchomości, kont bankowych, zamieszkiwaniem u teściów, zaległościami wobec organów administracji (ZUS, urząd skarbowy) wskazują zdaniem Sądu, że uiszczenie przez Skarżącego kosztów postępowania w całości w niniejszej sprawie stanowiłoby dla Niego zbyt duże obciążenie. Jednocześnie Sąd uznał, że po uwzględnieniu pomocy rodziny oraz faktu, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej czy też jakiegokolwiek innego zajęcia zarobkowego (bowiem za dowód o aktualnym stanie zdrowia Skarżącego nie można uznać przedłożonych zaświadczeń z lat 1997-1998, 2002-2003) Skarżący jest w stanie ponieść połowę kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiot sprawy ma nadto bezpośredni związek z prowadzeniem przez Skarżącego działalności gospodarczej, z której Skarżący uzyskał w 2007r. przychód w wysokości 2.076.236,62 zł. Także z uwagi na tę okoliczność należy stwierdzić, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie w ogóle partycypować w kosztach procesu. Nadto, wbrew stanowisku Skarżącego, w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie Skarżący nie został w całości zwolniony od kosztów sądowych, a wyłącznie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Nadto powoływanie się na postanowienie z dnia [...] czerwca 2007r. jest nieuzasadnione, bowiem Sąd w niniejszym postępowaniu bada aktualną sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego. Należy zatem wskazać, iż niniejsze rozstrzygnięcie najbardziej odpowiada możliwościom płatniczym Skarżącego. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak na wstępie.