I SA/Kr 511/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Gach po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "M." Spółka jawna w likwidacji w O., , od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administarcyjnym w Krakowie z dnia 9 października 2008 r. oddalajacego wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." Spółka jawna w likwidacji w O.,. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 r. postanawia : - odmówić stronie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych - We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia 16.07.2008 r. strona skarżąca, "M." Spółka Jawna w likwidacji podała, iż obecnie spółka nie prowadzi działalności. Dotychczas przedmiotem działalności wnioskodawcy był handel artykułami odzieżowymi i przemysłowymi. Firma nie posiada majątku, środków trwałych, nie posiada rachunku bankowego. Kapitał zakładowy firmy wynosi 400 zł. Rok 2007 spółka zamknęła stratą w wysokości około 18 tys. zł. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Kr 203/08 wynika, iż rozlicza się na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów, w związku z czym zwolniona jest od obowiązku sporządzania bilansu i sprawozdania finansowego. Miesięcznie wspólnicy spółki osiągają dochody w wysokości 845,17 zł (M. G. - H.) i 2 134,72 zł (R. H.). Z załączonych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu PIT-37 wynika, iż w 2007 r. M. G. - H. osiągnęła dochód w wysokości 15 177,28 zł, natomiast R.H. w wysokości 12 699,66 zł. Nie posiadają oni żadnych oszczędności, jak również przedmiotów o wartości powyżej 3 tys. Euro. Miesięczne wydatki wspólników (w tym także z tytułu zaległych zobowiązań firmy wobec ZUS i wierzycieli) kształtują się na poziomie około 3700 zł miesięcznie. Załączone zostały także wyciągi z rachunków bankowych obejmujące operacje za ostatnie trzy miesiące. Postanowieniem z dnia 9.10.2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246§2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy. Podkreślono, iż udzielnie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Referendarz sądowy w tut. Sądzie uznał, iż przesłanki określone w art. 246§2 pkt 2 p.p.s.a. nie zostały przez wnioskodawcę spełnione. Z akt sprawy wynika, iż strona skarżąca jest spółką jawną w likwidacji, a zainicjowane postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością spółki, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy także uwzględnić konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Z zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36L wynika, iż w roku 2007 spółka osiągnęła przychód w wysokości 18 904,54 zł przy kosztach uzyskania przychodu 36 881,46 zł, co dało stratę w wysokości 17 976,92 zł. Wykazana strata nie oznacza, iż nastąpił brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Wskazano, iż spółka na bieżąco spłaca raty zaległości z tytułu podatku VAT oraz zaległości wobec ZUS. Oznacza to, że dysponuje środkami na spłatę ciążących na niej zobowiązań. Ponadto orzekający zwrócił uwagę, iż likwidator spółki w skardze do tut. Sądu sam zaakcentował, iż spółka znalazła możliwość dalszej egzystencji i możliwości powrotu na rynek działalności gospodarczej po unormowaniu spraw związanych z zagrożeniem jej bytowi na rynku. Spółka podejmuje próby powrotu na arenę działalności gospodarczej poszukując dogodnego lokum na jej prowadzenie i odpowiedniej gałęzi działalności gospodarczej, w której mogłaby prowadzić działalność. Orzekający zwrócił także uwagę, iż wspólnicy osiągają stałe dochody z tytułu zatrudnienia w spółce "G". Ponadto z uzasadnienia załączonych decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego wynika, iż M. G. - H. zatrudniona jest także w firmie E. za wynagrodzeniem miesięcznym 3 150 zł brutto. Posiada ona także 250 udziałów po 100 zł każdy w Spółce "G.". Dokonana analiza przepływu środków finansowych na rachunkach bankowych wspólników spółki wskazuje, iż wspólnicy regulują zobowiązania w kwotach znacznie wyższych od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, zarzucając niewłaściwe zapoznanie się z sytuacją majątkową spółki i jej wspólników. Spółka jest w stanie likwidacji i na razie nie ma możliwości ze względu na sytuację finansową i brak dogodnej lokalizacji na podjęcie ponownie działalności gospodarczej o co zabiegają wspólnicy. Spółka nie miała obrotów w 2008 r., który zamknęła stratą w wysokości 18 000 zł. Strat ta jest wynikiem wyprzedaży pozostałych towarów w cenie niższej od ceny zakupu i ze względu na fakt, iż pozostały towar jest niepełnowartościowy lub pochodzi z przestarzałych kolekcji i posiada skrajną rozmiarówkę, uniemożliwia to uzyskanie nawet 10 % ceny zakupu. Zobowiązania do Urzędu Skarbowego, ZUS i inne należące do spółki spłacane są bezpośrednio przez wspólników, a nie jak uznano, że spłaca je spółka. Podkreślono, że nie wzięto pod uwagę kwot netto wynagrodzeń wspólników, a tylko kwoty brutto. Wynagrodzenie netto M.G. - H. wynosi 845,17 zł, a R. H. 2134,71 zł. Obciążenia finansowe (ZUS, US, komornik sądowy) wynoszą miesięcznie 3 445 zł, są zatem wyższe od osiąganych przez wspólników dochodów. Ponadto M. G. - H. straciła pracę w wyniku rozwiązania w dniu 1.06.2008 r. firmy, w której osiągała dochody znacznie polepszające byt materialny rodziny i umożliwiające lepszą płynność finansową gospodarstwa domowego. Obecnie nie mają już możliwości zaciągania kredytów i pożyczek. Odnośnie udziałów w firmie G. wskazano, iż w dniu 12.10.2004 r. spłonął cały majątek firmy, co odbiło się na zdrowiu psychicznym wspólnika M. G. - H., która uzyskała lekki stopień inwalidztwa. Udziały nie mogą zostać zbyte, gdyż urząd skarbowy zabezpieczył je poczet ewentualnych należności. Ponadto w równoległej sprawie dotyczącej domiaru podatku dochodowego uzyskane zostało zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczona dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Z użytego w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W omawianej sprawie warunek uzasadniający częściowe zwolnienie "M." Spółki jawnej w likwidacji M.G. - H., R. H. od kosztów sądowych nie został spełniony. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadmimstracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Rozpoznanie wniesionej przez stronę skarżącą skargi zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł (wpis o charakterze stałym). Zdaniem Sądu jest to kwota, której uiszczenie przez wnioskodawcę jest możliwe. Sytuacja materialna wspólników Spółki na dzień wniesienia skargi umożliwiała bowiem uiszczenie powyższej opłaty. Zgodnie z art. 22 § 2 k.s.h. każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, jednakże z uwzględnieniem art. 31. Z tego ostatniego przepisu wynika natomiast, że odpowiedzialność wspólników spółki jawnej jest w istocie odpowiedzialnością subsydiarną. Mimo iż obecnie spółka nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych, to jak to wyżej zostało wskazane sytuacja majątkowa wspólników pozwalała na uiszczenie kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, iż wspólnicy regulują na bieżąco zaległości z tytułu podatku VAT oraz zaległości wobec ZUS. Oznacza to, że dysponują środkami na spłatę tych zobowiązań. Podkreślić należy, iż należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi publicznoprawnymi zobowiązaniami strony. Sytuacja majątkowa wspólników pozwalała im na poczynienie oszczędności celem uiszczenia należnych kosztów sądowych. Wspólnicy bowiem uzyskują stałe dochody z tytułu zatrudnienia w firmie "G." w wysokości 2 123,72 zł netto (R. H.) i 845,17 zł netto (M. G. - H.) Na dzień wniesienia skargi M. G. - H. osiągała ponadto dochody z tytułu zatrudnienia w firmie "E." w wysokości 3 150 zł brutto miesięcznie. Dochody te uzyskiwała do końca maja 2008 r. Tak więc wspólnicy dysponowali środkami finansowymi, umożliwiającymi sfinansowanie ewentualnego sporu sądowego. Fakt, iż środki te zostały przeznaczone na inne cele nie może uzasadniać przyznania stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Na marginesie podkreślić także należy, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 751/08, na którą to sprawę prawdopodobnie wskazuje strona skarżąca (w sprzeciwie nie wskazano sygnatury), M. G. - H. uzyskała jedynie zwolnienie od wpisu od skargi, który był znacznie wyższy niż w sprawie niniejszej. W pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony. Z tego względu orzeczono jak w sentencji postanowienie na podstawie wyżej powołanych przepisów.