I SA/Kr 519/08

Sygn. akt I SA/Kr 519/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lipca 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędziowie: WSA Ewa Michna, WSA Bogusław Wolas (spr), Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2008r., sprawy ze skargi J. P.D., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia[...]. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, - skargę oddala - Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił J. D. umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości 329,80 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż prowadząc postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległości podatkowe z tytułu podatku od spadków i darowizn, dokonano w dniu [...].05.2007 r. zajęcia konta bankowego i przesłano zobowiązanemu kopie tytułu wykonawczego. Obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie powstał z chwilą zawiadomienia dłużnika zajętej wierzytelności, natomiast koszty manipulacyjne powstały z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Organ wskazał, iż we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych zobowiązany nie podniósł przesłanek uzasadniających takie umorzenie określonych w art. 64e§2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.). W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o uchylenie postanowienia organu I instancji. Wskazał on, iż brak było podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wydania tytułu wykonawczego nr [...], a tym samym naliczania kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany powołał się także na pogarszającą się sytuację materialną. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] nr [...], uchylił postanowienie organu egzekucyjnego I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że postanowienia organów podatkowych w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają charakter uznaniowy, są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcia wydane w tym trybie nie mogą być jednak dowolne. Kontrola postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego sprowadza się zatem do oceny, czy prawidłowo ustalono całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na to, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, lub na to, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, w oparciu o przedłożone przez zobowiązanego dowody. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny I instancji nie podjął wszystkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Nie wziął on bowiem pod uwagę obecnej sytuacji finansowej J. D. - w aktach sprawy brak jest informacji o stanie majątkowym zobowiązanego. W opinii Dyrektora Izby Skarbowej wymaga to ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie umorzenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 138§2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W skardze na powyższe postanowienie J. D. wniósł o jego uchylenie jako wydanego bez podstaw prawnych. Skarżący powołał się na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], nr [...], [...], o niezałatwieniu sprawy udzielenia ulgi w podatku od spadku w terminie. W związku z tym podniósł, iż skoro nie ma prawomocnego postanowienia o ustaleniu wysokości podatku od spadku i ewentualnego sposobu jego zapłaty, nie ma i nie było dotychczas żadnych podstaw prawnych do podjęcia jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas zaprezentowane stanowisko. Ponadto podniósł on, iż kompetencje rzeczowe do umorzenia kosztów egzekucyjnych ustawa powierza jedynie organowi egzekucyjnemu, na rzecz którego koszty przypadają. Dyrektor Izby Skarbowej nie jest organem egzekucyjnym, nawet działając jako organ odwoławczy, nie ma podstawy prawnej do umorzenia kosztów przypadających na rzecz innych organów. Funkcja organu odwoławczego pozwala jedynie na kontrolę poprawności postępowania organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy nie ocenia wydanego postanowienia z punktu widzenia jego słuszności czy sprawiedliwości, natomiast sprawdza czy w toku postępowania organ egzekucyjny podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, gromadząc dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia. Odnosząc się do zarzutu bezprawnego wystawienia tytułu wykonawczego Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że art. 29§1 u.p.e.a. nie nakłada na organ egzekucyjny powinności zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, gdyż badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Nie jest także upoważniony do badania zasadności i wymagalności istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ze względu na odmienność postępowania egzekucyjnego i postępowania prowadzonego w celu merytorycznego rozpoznania sprawy. Zatem organ egzekucyjny nie miał uprawnień do badania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, prowadziłoby to bowiem do przejęcia przez organ egzekucyjny funkcji orzeczniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Skarga nie jest zasadna, gdyż w rozpoznanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej uchylające postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, którym odmówiono J. D. umorzenia kosztów egzekucyjnych naliczonych w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. Zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera za czynności egzekucyjne opłaty w wysokości ustalonej w tym przepisie. Problematykę umarzania kosztów egzekucyjnych reguluje natomiast art. 64e u.p.e.a., który w sposób wyczerpujący wskazuje okoliczności pozwalające organom egzekucyjnym umorzyć w całości lub w części przypadające na ich rzecz koszty egzekucyjne. Zgodnie z §2 tego artykułu zastosowanie wnioskowanej przez stronę ulgi jest możliwe w przypadku wystąpienia jednej z poniższych przesłanek: 1. stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2. za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3. ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Wskazać należy, iż ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych, pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu egzekucyjnego, przy uwzględnieniu oczywiście wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się więc do oceny, czy organ egzekucyjny uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych pozwalających ustalić czy zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych. Swobodne uznanie nie może jednak prowadzić do dowolności i musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i rozważenia powyższych przesłanek. Negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że słusznie Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, iż organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w celu ustalenia jaka jest sytuacja finansowa skarżącego. Uzasadniało to uchylenie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Obowiązek przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego wynikał bowiem z obowiązującej także w postępowaniu egzekucyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a.), która nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ prowadzący postępowanie ma więc obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Wynikające z tej zasady obowiązki organu prowadzącego postępowanie odnoszą się w pełnym zakresie również do decyzji uznaniowych, gdyż uprawnienie organu do wydania takich decyzji nie zwalania "tegoż organu od obowiązku wszechstronnego zebrania i zbadania materiału dowodowego, całkowitego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonującej pod względem prawnym i faktycznym" (wyrok NSA z dnia 19 marca 1981 r., SA 234/81, ONSA 1981/1/23). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny I instancji zobligowany również będzie zbadać czy nie zachodzą inne przesłanki uzasadniające umorzenie, w szczególności czy za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny. Pojęcie "interesu publicznego" powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2005 r. - III SA/Wa 646/05, LEX nr 190818). Zbadanie tej przesłanki jest istotne z uwagi na podnoszoną przez skarżącego okoliczność wszczęcia egzekucji mimo wystąpienia przez niego z wnioskiem o rozłożenie zaległości podatkowej na raty. Przy ocenie istnienia kierunkowej dyrektywy wyboru "interesu publicznego" należy mieć bowiem również na uwadze zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów Państwa (art. 8 kpa). Podsumowując stwierdzić należy, iż dokonana przez Dyrektora Izby Skarbowej w rozstrzygnięciu objętym skargą weryfikacja postanowienia organu I instancji, jest prawidłowa. Mając zatem na uwadze całokształt przedstawionych wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu II instancji przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a tym samym uznając skargę za nieuzasadnioną w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o jej oddaleniu.