I SA/Kr 547/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 18 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg J. H. i K. O. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 marca 2007 r. Nr: [...], [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności J. H. za zaległości "T" Spółki z o.o. w podatku od towarów i usług oraz zaległości z tytułu sankcji w tym podatku oraz w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności K. O. za zaległości "T" Spółki z o.o. w podatku od towarów i usług oraz zaległości z tytułu sankcji w tym podatku p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.942 zł od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2008 roku oddalającego skargi J. H. i K. O. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 marca 2007 r. Nr: [...] i [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności J. H. za zaległości "T" Spółki z o.o. w podatku od towarów i usług oraz zaległości z tytułu sankcji w tym podatku oraz w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności K. O. za zaległości "T" Spółki z o.o. w podatku od towarów i usług oraz zaległości z tytułu sankcji w tym podatku skarżący J. H. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A. H. oraz dwójką dzieci: 23-letnim synem M. i 15-letną córką M.. Ich miesięczny dochód wynosi 1.750 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 1.150 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 575 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom wielkości 180 m². Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jedyny majątek rodziny stanowi kupiony na kredyt dom. Spłata kredytu została rozłożona na raty na trzydzieści lat. Kredyt spłacany jest od sześciu. Miesięczna rata kredytu wynosi średnio 2 tys. zł. Na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostaje dwoje dzieci. Skarżący nie posiada wartościowych ruchomości, ani oszczędności, których sprzedaż mogłaby umożliwić uiszczenie wpisu. Konieczność zapłaty kwoty wpisu stanowić będzie poważne obciążenie budżetu i jest niemożliwa bez uszczerbku dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. W związku z przeniesieniem na skarżącego odpowiedzialności za zaległości podatkowe "T" Sp. z o.o. prowadzone jest wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżący oraz jego żona są zatrudnieni w spółce "T", jednak ze względu na złą sytuację firmy ich pensje od wielu miesięcy nie są wypłacane. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie odpisu zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego przez skarżącego dochodu w 2008 roku, odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego, wyciągów z kont bankowych skarżącego oraz jego żony obejmujących historię transakcji z ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z lokat bankowych skarżącego oraz żony, dokumentów potwierdzających zaciągnięcie przez skarżącego kredytu na zakup domu oraz wysokość miesięcznych rat, określenie wysokości koniecznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane (aktualne rachunki, faktury), oświadczenia przez jaki okres czasu pensje skarżącego oraz jego żony nie są wypłacane oraz z jakich środków utrzymuje się wówczas rodzina skarżącego, oświadczenie z jakich środków skarżący opłaca wynagrodzenie doradcy podatkowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż w związku z nieosiągnięciem żadnego dochodu skarżący oraz jego żona nie złożyli zeznania podatkowego za rok 2008. W związku z zablokowaniem kont bankowych skarżącego przez działania komornicze nie przeprowadzono na nich w ostatnich trzech miesiącach żadnych transakcji. Żona skarżącego nie posiada konta bankowego. Skarżący, ani jego żona nie posiadają żadnych lokat bankowych. J. H. oświadczył ponadto, że od ponad roku pensje jego oraz żony nie są wypłacane ze względu na brak możliwości działania firmy. Wynagrodzenie doradcy podatkowego, jak i utrzymanie rodziny skarżącego jest możliwe dzięki pomocy rodziny. Do pisma skarżący załączył fakturę z dnia [...] lutego 2009 roku za wodę, fakturę z dnia [...] grudnia 2008 roku za energię elektryczną, fakturę z dnia [...] grudnia 2008 roku za gaz, umowę z dnia [..] maja 2003 roku o kredyt hipoteczny oraz harmonogram spłat kredytu. W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2009 roku pełnomocnik skarżącego zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu do przedłożenia pozostałych dokumentów o kolejne 7 dni ze względu na niemożność ich skompletowania w wyznaczonym terminie. Zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia [...] czerwca 2009 roku przedłużono termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni licząc od dnia doręczenia zarządzenia. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego przesłał wyciąg z rachunku bankowego w banku M. z dnia [...] lipca 2009 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wyjaśnienia skarżącego w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych nie usunęło wątpliwości dotyczących możliwości płatniczych skarżącego. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziły przede wszystkim wyjaśnienia skarżącego w kwestii uzyskiwanych dochodów. Na urzędowym formularzu "PPF" skarżący wskazał jako źródło dochodów rodziny wynagrodzenie z umowę o pracę swoje oraz żony w łącznej wysokości 1.750 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że ze względu na złą sytuację firmy wynagrodzenie nie jest wypłacane od wielu miesięcy. Na pytanie referendarza przez jaki okres czasu wynagrodzenie nie jest wypłacane i z jakich środków utrzymuje się wówczas rodzina skarżącego J. H. odpowiedział, że pensje nie są wypłacane od ponad roku, a utrzymanie rodziny wnioskodawcy jest możliwe dzięki pomocy rodziny. Odnosząc się do oświadczenia skarżącego orzekający zauważa, iż pozostaje ono w sprzeczności z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie pomocy. Skoro bowiem skarżący utrzymuje się jedynie dzięki pomocy rodzinie (wynagrodzenie za pracę nie jest bowiem wypłacane), winien wysokość uzyskiwanych z tego źródła dochodów wykazać w formularzu wniosku "PPF". Skarżący nie uczynił tego ani w formularzu, ani w oświadczeniu uzupełniającym wniosek. Twierdzenie o utrzymywaniu się tylko dzięki pomocy rodziny jest gołosłowne, niczym nie poparte, nie zawiera nawet danych o formie tej pomocy, jak i szacunkowej wartości udzielanej pomocy. Na wezwanie dotyczące nadesłanie odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego oraz jego żonę w roku 2008 skarżący odpowiedział, że zeznania takie nie były składane w związku z nieosiągnięciem żadnego dochodu. Twierdzeń tych skarżący również nie poparł żadnymi dokumentami w postaci zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego, czy też urzędu pracy o zarejestrowaniu w tym okresie jako osoby bezrobotnej. Jak wynika z załączonych rachunków miesięczne wydatki rodziny skarżącego za media oraz ratę kredytu wynoszą ponad 3.000 zł (woda 44 zł, prąd 512,57 zł, gaz 996,50 zł, rata kredytu około 1.500 zł). Z dokumentów nie wynika przy tym, jakoby skarżący miał jakiekolwiek problemy z terminowym uiszczaniem tych należności. Wnioskodawca nie wykazał zatem okoliczności świadczących o tym, że wraz z członkami rodziny cierpi niedostatek, ani jakie ich uzasadnione potrzeby zostałyby zagrożone poprzez opłacenie kosztów postępowania. Ogólnikowe twierdzenia skarżącego odnośnie uzyskiwanych dochodów nasuwają uzasadnione przypuszczenie co do zamiaru ukrycia przez wnioskującego swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba przede wszystkim podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nieudzielanie przez skarżącego rzeczowych wyjaśnień w przedmiocie wysokości uzyskiwanych dochodów oraz nieprzedłożenie stosownych dokumentów na potwierdzenie tych danych uniemożliwiło orzekającemu dokonanie rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).