I SA/Kr 547/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. J. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 1 września 2017 r. oddalającego wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 547/17 - Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę M. J. w niniejszej sprawie. W dniu 13 lipca 2017 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powołanego wyżej orzeczenia. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 28 lutego 2017 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł na kolejne dziecko, pisma SKO w K. z dnia 28 marca 2017 r. do Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych w MOPS w T. w sprawie świadczenia wychowawczego, listy płac K. J. za styczeń 2017 r. (zasiłki: macierzyński 1.090,98 zł i chorobowy 557,91 zł brutto, do wypłaty na rachunek bankowy 1.398,89 zł), faktury za leki z dnia 13 marca 2017 r. na kwotę 93,84 zł, zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 marca 2017 r. o pozostawaniu strony w leczeniu z powodu chorób przewlekłych, informacji dla lekarza z dnia 3 października 2011 r., aneksu do umowę o pracę K. J. z dnia 2 stycznia 2017 r., czterech faktur za gaz opiewających na kwoty 17,23 zł, 17,35 zł, 17,35 zł i 17,08 zł, umowy najmu lokalu z dnia 1 sierpnia 2012 r. oraz trzech faktur za energię elektryczną opiewających na kwoty 179,26 zł, 217,11 zł i 187,24 zł. Skarżący wezwany zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 lipca 2017 r. do złożenia wniosku na urzędowym formularzu w zakreślonym terminie uzupełnił brak. W rubryce 4.1. formularza "PPF" co prawda zakreślone zostało żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, jednakże zarówno z treści dokonanego dopisku "w zakresie udzielenia pomocy prawnej", jak i uzasadnienia wniosku wynika jednoznacznie, że M. J. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K. J., synem W. J. ur. 2005 r. i synem K. J. ur. 2017 r. Ich miesięczny dochód wynosi ok. 4.190 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy "na samozatrudnieniu" w wysokości ok. 2.500 zł, świadczenie macierzyńskie jego żony w wysokości 1.190 zł i "becikowe" 500 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Żona jest właścicielką samochodu Lancia, rok produkcji 2008, o wartości ok. 9.000 zł w kredycie bankowym. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: rata kredytu na samochód 522 zł, czynsz plus media 1.200-1.400 zł, leki ok. 100 zł, alimenty 1.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku M. J. podniósł, iż koszt sporządzenia skargi do NSA według stawek rynkowych wynosi 2.000 zł i nie stać go na taki wydatek. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Odnosząc się do wezwania M. J. w piśmie z dnia 18 sierpnia 2017 r. wyjaśnił, że osiąga wyłącznie dochody z pracy wykonywanej bez umowy o pracę w ramach tzw. samozatrudnienia. Opłaca ZUS, wszelkie daniny publiczne, koszty telefonu służbowego, Internetu, paliwa na dojazd do pracy. Podał, że ma na utrzymaniu syna w wieku 7 miesięcy, z którym zamieszkuje oraz syna w wieku 11 lat, zamieszkującego z matką w K., na którego płaci alimenty w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że od stycznia 2012 r. nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego, a jedynym dochodem, jaki otrzymał od lutego 2015 r. było wynagrodzenie w PKS T. Spółka z o.o. Z uwagi na wykreślenie wnioskodawcy z funkcji członka zarządu od grudnia 2015 r. nie otrzymuje on wynagrodzenia z tej umowy. Od stycznia 2015 r. skarżący znalazł pracę na stanowisku spedytora. Z uzyskiwanych środków utrzymuje rodzinę i płaci alimenty. Skarżący podał, że nie jest właścicielem żadnego pojazdu poza 20-letnią przyczepą R. 750KG o zerowej wartości handlowej. Mieszkanie jest wynajmowane grzecznościowo od osoby obcej, a należności czynszowe regulowane są gotówką, dlatego nie ma dowodów wpłaty. Wyrokiem z grudnia 2013 r. został orzeczony rozwód i skarżący został zobowiązany do uiszczania alimentów w łącznej kwocie 1.600 zł. W 2015 r. nie opłacał on alimentów w pełnej wysokości, gdyż nie miał na to środków, dlatego notorycznie podejmowana jest przeciwko niemu egzekucja. Z jej powodu, zdaniem strony, bezsensownym było założenie rachunku bankowego, gdyż byłby on notorycznie zajęty. Podał, że rachunek bankowy został zamknięty przez bank ponad rok temu. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi tzw. kasy i raportów kasowych, gdyż z powodu zbyt nikłych dochodów i obrotów nie ma takiego obowiązku ustawowego. Z żoną, która posiada dochód z zasiłku macierzyńskiego, skarżący ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Małżonka nie godzi się na partycypowanie w kosztach sądowych, gdyż nie są one niezbędne do utrzymania się. Należności za prąd i gaz regulowane są w ten sposób, że stosowną kwotę wnioskodawca przekazuje ojcu, a on reguluje należności z własnego konta. Samochód L. o wartości około 12.000 zł został zakupiony przez żonę przed zawarciem małżeństwa. Rata kredytu zaciągniętego na ten cel wynosi 522 zł. Do pisma załączone zostały kopie: terminarza spłat, faktury za samochód, dowodu rejestracyjnego, zeznania PIT-36L skarżącego za 2016 r., zeznania podatkowego PIT-37 za 2016 r. K. J., deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do lipca 2017 r. z prowadzonej przez skarżącego działalności, podatkowej księgi przychodów i rozchodów za lipiec 2017 r. oraz wyroków z dnia 3 grudnia 2013 r. i z dnia 15 października 2014 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowił oddalić wniosek. W uzasadnieniu wskazano, że przesłane wyjaśnienia nie usunęły jednak wątpliwości co do możliwości pozyskania przez skarżącego środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika we własnym zakresie. Podkreślono, że skarżący nie przedłożył wszystkich oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, o które był wzywany. Dotyczy to przede wszystkim wyciągów z rachunków bankowych swoich oraz małżonki. W piśmie z dnia 18 sierpnia 2017 r. skarżący oświadczył, że rachunku bankowego nie posiada od ponad roku, jednak twierdzenie to wydaje się niewiarygodne w zestawieniu z treścią nadesłanych dokumentów źródłowych. Z decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 28 lutego 2017 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko wynika bowiem, że kwota przysługujących M. J. świadczeń będzie wypłacana na deklarowany we wniosku rachunek bankowy. Za zakup lekarstw w dniu 13 marca 2017 r. skarżący dokonał płatności nie gotówką, lecz kartą. Również zasiłek macierzyński i chorobowy K. J., jak wynika z listy płac za styczeń 2017 r., przekazywany jest na rachunek bankowy. W ocenie orzekającego to właśnie wyciągi z rachunków bankowych stanowią ważną podstawę oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Analiza przepływu środków finansowych na takich rachunkach pozwala na ustalenie rzeczywistej wielkości środków pozostających do dyspozycji wnioskodawcy oraz obrazuje wysokość i strukturę ponoszonych wydatków. Ponadto istotna jest również kwestia obrotu zgromadzonymi środkami celem ustalenia, czy wnioskujący o prawo pomocy nie wyzbywa się posiadanych funduszy w okresie, kiedy ciąży na nim obowiązek poniesienia kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Skarżący uniemożliwił jednak orzekającemu przeprowadzenie takiej analizy. Skarżący nie wykonał też wezwania do potwierdzenia płatności czynszu za mieszkanie za ostatnie trzy miesiące. Wyjaśnienia strony, że należności czynszowe reguluje gotówką i w związku z tym nie posiada dowodów opłaty stoją w sprzeczności z treścią przedłożonej umowy najmu mieszkania. Zgodnie bowiem z § 3 pkt 2 umowy z dnia 1 sierpnia 2012 r. zapłata czynszu ma być realizowana przelewem na rachunek bankowy wskazany przez wynajmującego w tytule płatności. Wnioskodawca nie udokumentował ponadto ponoszonych płatności z tytułu alimentów za ostatnie trzy miesiące. Przedłożone kopie orzeczeń sądowych określających obowiązek alimentacyjny strony nie stanowią potwierdzenia jakie kwoty z tego tytułu skarżący rzeczywiście uiszcza. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie wykazał stanu majątkowego swojej żony, K. J. zasłaniając się zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Orzekający zaakcentował, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Informacje stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wreszcie skarżący pominął milczeniem wezwanie do oświadczenia o wysokości stałych miesięcznych wydatków ponoszonych m. in. na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, telefon, utrzymanie samochodu. Nie podał nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Niezależnie od powyższego stwierdzono, że przedstawione przez M. J. informacje i dokumenty nie potwierdzają, aby jego sytuacja finansowa była tak zła, jak ją skarżący przedstawia. Wskazano przede wszystkim na stabilne i regularne wysokie obroty firmy wnioskodawcy. Podsumowując stwierdzono, iż z istoty instytucji prawa pomocy wynika, iż jest to prawo przysługujące ubogim oraz, że to strona skarżąca ma wykazać, jaką ma sytuację finansową. Skoro w niniejszej sprawie skarżący nie wykonał należycie obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, należało uznać, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zatem jego wniosek należało oddalić. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł sprzeciw (zatytułowany "Skarga na postanowienie referendarza"). W piśmie tym przytoczył okoliczności prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej i osiąganych z jej tytułu dochodów, które znajdują odbicie w deklaracjach podatkowych. Zasugerował, że nie posiada konta bankowego, a świadczenie "500 plus" wpłacane jest na rachunek bankowy jego małżonki. Skarżący wskazał również, że w myśl "werbalnego" ustalenia z właścicielem mieszkania aktualnie czynsz regulowany jest gotówką. W kwestii kosztów wyżywienia oraz utrzymania dzieci powołano się na dane statystyczne GUS, które podają jako koszt wyżywienia dla jednej osoby dorosłej kwotę ok. 1.000-1.200 zł miesięcznie, a średni koszt utrzymania dziecka – 800-1.000 zł miesięcznie. W dalszej kolejności skarżący podniósł, wskazując na konstytucyjne prawo do sądu, iż aby skorzystać z możliwości dwuinstancyjnego postępowania strona musi ponieść koszt kilkudziesięciokrotnie wyższy niż przedmiot postępowania, a nie jest w stanie ponieść takiego wydatku. Następnie skarżący przywołał szereg orzeczeń sądowych dotyczących wniosków o zwolnienie od kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). W przedmiotowej sprawie skarżący, pomimo wezwania do przedstawienia szczegółów dotyczących jego sytuacji finansowej, takiego przedstawienia nie dokonał w sposób, który pozwoliłby usunąć wątpliwości co do możliwości pozyskania przez skarżącego środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika we własnym zakresie. Tym samym, ze względu na brak wystarczających danych, które mogłyby uzasadniać przyznanie prawa pomocy, takie przyznanie prawa pomocy było niemożliwe. Z tego też względu, orzekający Starszy Referendarz Sądowy, z powodu niedostarczenia przez skarżącego wystarczającej ilości informacji, które obrazowałyby jego sytuację majątkową, w sposób uzasadniony nie mógł przychylić się do wniosku skarżącego. W szczególności Starszy Referendarz Sądowy wskazał na nieprzedstawienie przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych swoich oraz małżonki. W sposób uzasadniony wzbudziła wątpliwości deklaracja o nieposiadaniu przez skarżącego rachunku bankowego. Nie przedstawiono również wspomnianych w wezwaniu potwierdzeń płatności czynszu za mieszkanie ani ponoszonych płatności z tytułu alimentów. Nie wykazano stanu majątkowego małżonki. Skarżący nie przedstawił nawet szacunkowych danych dotyczących stałych miesięcznych wydatków (wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, telefon, utrzymanie samochodu). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (post. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 maja 2017r., sygn. akt: II SA/Kr 1362/16, CBOSA). Wynika z tego, że aby dokonać wspomnianej oceny wniosku, Sąd musi dysponować dostateczną ilością informacji, pozwalającą na zbadanie stanu majątkowego wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył takich informacji. Zauważyć ponadto należy, że skarżący na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu. Stwierdzenie, że skarżący nie posiada rachunku bankowego, a świadczenie "500 plus" wpłacane jest na rachunek bankowy małżonki należy uznać na wyjaśnienie niedostateczne, szczególnie w kontekście wcześniejszego wezwania o przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych małżonki, obrazujących historię za okres trzech ostatnich miesięcy. Podobnie w wypadku braku dokumentacji potwierdzającej opłacania czynszu za mieszkanie przez skarżącego, bez przedstawienia relewantnych dokumentów nie sposób stwierdzić jednoznacznie, czy skarżący opłaca czynsz w deklarowanej wysokości. Natomiast odesłanie przez skarżącego do statystycznych danych GUS w sprawie stałych miesięcznych opłat (wyżywienie, utrzymanie dziecka) stwierdzić należy, iż takie odesłanie nie ma znaczenia w sprawie. Dla potrzeb rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpatruje się bowiem każdorazowo indywidualną sytuację majątkową każdego wnioskującego z osobna. Przytoczenie nawet szacunkowych danych w tej kwestii ułatwia orzekającemu przeprowadzenie swoistej symulacji, która obrazuje w przybliżeniu realne możliwości finansowe skarżącego. Jak wskazano już wyżej, bez wystarczającej ilości informacji taka analiza jest niemożliwa, a co za tym idzie, nie sposób znaleźć podstawy do przyznania prawa pomocy. Obowiązek dostarczenia koniecznych informacji spoczywa na wnioskodawcy. Oparte na przywołanym przez skarżącego orzecznictwie sądowym uwagi dotyczące konstytucyjnego prawa do sądu oraz obowiązków Sądu w ramach rozpatrywania wniosków o przyznanie prawa pomocy należy uznać za nierelewantne dla sprawy. Powołane bowiem orzeczenia nie zapadły bowiem w okolicznościach analogicznych do przedmiotowej sprawy, w której kwestią podstawową jest okoliczność, iż skarżący nie dostarczył wystarczających informacji, które pozwoliłyby na pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. Co więcej, za uzasadnioną należy uznać uwagę zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż na podstawie załączonej dokumentacji sytuacja finansowa skarżącego nie rysuje się tak źle, jak usiłuje on przedstawić. W tym kontekście przedstawienie szczegółowych informacji tym bardziej miało charakter żywotny i pozwoliłoby na ustalenie, jak jest w istocie. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.