I SA/Kr 568/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Agencji restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 lutego 2009r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu [...] maja 2009r. skarżąca M. K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 lutego 2009r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody. Wskazuje, iż ma na utrzymaniu troje małoletnich dzieci. Sama nigdzie nie pracuje, utrzymuje się jedynie z renty rodzinnej, zasiłków na dzieci oraz dochodu z gospodarstwa rolnego. Strona podnosi, iż mąż zmarł nagle, a skarżąca została sama z trójką malutkich dzieci. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z trójką małoletnich dzieci w wieku 4,6 i 7 lat. Źródłem utrzymania rodziny jest renta rodzinna po zmarłym mężu w wysokości 590,43 zł oraz zasiłki rodzinne na dzieci w kwotach 340,00 zł oraz 256,00 zł. Łącznie zatem dochody 4 - osobowej rodziny wynoszą 1186,43 zł. Dodatkowo rodzina pozyskuje dochody z gospodarstwa rolnego o pow. 3 ha, jednakże wedle oświadczenia skarżącej, gospodarstwo to położone jest w terenie górzystym i nie daje dużych dochodów. Wnioskodawczyni dołącza do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy decyzję z dnia [...] przyznającą jej rentę rodzinną po zmarłym mężu, decyzję - nakaz płatniczy w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego oraz podatku od nieruchomości na kwotę łącznie 193,00 zł rocznie, decyzje Burmistrza o przyznaniu M. K. zasiłków rodzinnych na dzieci. Z oświadczeń skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom o pow. 74 m2, gospodarstwo rolne o pow. 3,72 ha, w tym użytków rolnych 3,09 ha, zabudowania inwentarskie i gospodarcze. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniach przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) - wpis od przedmiotowej skargi wynosi 200,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie tejże należności jak również innych potencjalnych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego, jak również innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymani oraz swych najbliższych. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości łącznie 1186,43 zł, konieczność samotnego wychowania i utrzymania trójki małoletnich dzieci - w odniesieniu do podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - w kontekście wysokości samej należności i potencjalnych innych kosztów sądowych, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - bardzo niskie dochody, brak oszczędności, zwyczajowe wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów i specjalnej, bardzo trudnej sytuacji rodzinnej, w jakiej skarżąca znalazła się z ostatnim czasie - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie i swym dzieciom podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca - na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).