I SA/Kr 607/12

Kraków, dnia 28 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lutego 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić wniosek. W niniejszej sprawie D.B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem W.B.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.128,38 zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości 1.745,65 zł i emerytura jej męża w wysokości 1.382,73 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni ponad 70 m², w którym mieszka z mężem, oraz dom, który D.B.odzyskała w spadku. Jednakże wskazała iż dom ten był zbudowany przed II wojną światową. Nieruchomość jest w złym stanie, ponieważ przez kilkadziesiąt lat nie był tam przeprowadzany kapitalny remont. Budynek w całości zajęty jest przez lokatorów, którzy nie płacą czynszu i nieustannie odwołują się do sądu, co sprawia, że brak jest środków na dokonywanie niezbędnych napraw. Ponadto nadzór budowlany nakłada na skarżącą obowiązki remontowe, z których trudno się wywiązać przy dochodach skarżącej. Na dokonywanie bieżących napraw wnioskodawczyni musi zaciągać pożyczki, a wciąż pojawiają się nowe problemy – pękające rury wod. kan., instalacja gazowa, itp. Skarżąca jest już osobą starszą (liczy 70 lat) i schorowaną. Leczy się kardiologicznie, co dodatkowo obciąża jej domowy budżet wydatkami sięgającymi niejednokrotnie kilkuset złotych miesięcznie. Małżonek skarżącej również choruje i wymaga leczenia. Skarżąca wraz z mężem mieszka w dużym mieszkaniu, którego nie udaje się zamienić na mniejsze, co pociąga za sobą dodatkowe koszty związane z opłatami czynszowymi. W związku z uznaniem, że oświadczenie to było niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, referendarz na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., pismem z dnia 23 maja 2012r. wezwał do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: przesłanie kopii zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącą i jej męża w roku 2011, oświadczenia jakie dochody skarżąca uzyskuje z nieruchomości położonych w W. przy ul. M. oraz w K. przy ul. S. przedłożenie wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy, udokumentowanie aktualnymi rachunkami/fakturami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, podatki, ubezpieczenie itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, środki czystości, telefon, ewentualne leczenie, itp., potwierdzenie faktu zaciągnięcia pożyczek poprzez przesłanie kopii zawartych umów wraz z harmonogramem spłaty rat. Pismo zostało odebrane 30 maja 2012r. Pismem z dnia 5 czerwca 2012 roku działający w imieniu skarżącej adwokat P.Z. złożył wniosek o przedłużenie o 14 dni terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powodu trudności ze skontaktowaniem się ze swoją mocodawczynią. Wniosek ten został ponowiony przez pełnomocnika pismem z dnia 20 czerwca 2012 roku. Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2012 roku referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni licząc od dnia doręczenia zarządzenia. Przedmiotowe zarządzenie zostało odebrane przez pracownika Kancelarii Adwokackiej A.W. w dniu 9 lipca 2012 roku. Tym samym termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upływał z dniem 23 lipca 2012 roku. Wniosek nie został uzupełniony. W dniu 10 lipca 2012 roku adwokat P.Z. przesłał pismo, w którym poinformował, że nie udało mu się skontaktować ze swoją mocodawczynią, dlatego prosi o kierowanie korespondencji w sprawie bezpośrednio na adres skarżącej D.B.. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2012r. referendarz sadowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów. Skarżąca złożyła w terminie sprzeciw, podając iż oprócz kosztów utrzymania rodziny skarżąca musi ponosić również koszty utrzymania odziedziczanej nieruchomości w Warszawie. Jest to budynek składający się z 9 mieszkań, wszystkie zajęte przez lokatorów tzw. kwaterunkowych, którzy zostali do nich skierowani w czasie, gdy nieruchomością zarządzało Miasto W. Najemcy nie płacą ustalonego czynszu, składają przeciwko właścicielce pozwy kwestionujące jego wysokość, celowo przedłużają postępowania sądowe, co, ich zdaniem, usprawiedliwia nieregulowanie należności. Skarżąca próbuje egzekwować zaległości poprzez składanie powództw o zapłatę, jednak jest to proces nie tylko długotrwały, lecz również kosztowny. Zwrot poniesionych na te postępowania kosztów będzie możliwy dopiero po przeprowadzeniu egzekucji komorniczej, która też może okazać się nieskuteczna. Dodatkowo nieruchomość jest w złym stanie technicznym, wymagającym kosztownych remontów. Porównując koszty utrzymania tej nieruchomości do łącznej sumy emerytur skarżącej i jej męża można stwierdzić, że każdy dodatkowy wydatek stanowi ogromny uszczerbek dla utrzymania skarżącej i jej rodziny. Nadto zarzucono, że w zakresie wezwania referendarza o przedstawienie określonych dokumentów - dokumenty te może dostarczyć B. jedynie osobiście, trudno bowiem wymagać od pełnomocnika, by posiadał dokumentację podatkową, bankową i rozliczeniową. Nie mógł zatem uczynić zadość wezwaniu Sądu z przyczyn niezależnych zarówno od siebie, jak i od skarżącej. Dwukrotnie informował Sąd o powstałej sytuacji. Wydając postanowienie referendarz sądowy nie uwzględnił szczególnych okoliczności, o których informował go adwokat wnioskodawczyni. Stosownie do zarządzenia z dnia 11 października 2012r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej oraz skarżącą D.B. do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów w terminie 14 dni pod rygorem odmowy zwolnienia od kosztów, poprzez: - przesłanie kopii zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącą i jej męża w roku 2011, - oświadczenia jakie dochody skarżąca uzyskuje z nieruchomości położonych w W. przy ul. M. oraz w K. przy ul. S., - przedłożenie wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej i jej męża (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, podatki, ubezpieczenie itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, środki czystości, telefon, potwierdzenie faktu zaciągnięcia pożyczek poprzez przesłanie kopii zawartych umów wraz z harmonogramem spłaty rat, - udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami kosztów leczenia skarżącej i jej męża, itp.. Pismo to D.B. otrzymała w dniu 18 października 2012r., a jej pełnomocnik w dniu 22 października 2012r. Pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 5 listopada 2012r. kolejny wniosek o przedłużenie terminu o 21 dni z racji choroby skarżącej, składając oświadczenie o dochodach z nieruchomości przy ul. M. w W. z którego wynika, iż za ostatnie 17 miesięcy strata wyniosła 234 zł, miesięcznie około 14 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie D.B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, zwolnienie to było uzasadnione. Na wstępie należy podkreślić , że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w relacji do osób dotkniętych ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Dane zawarte w złożonym przez wnioskodawczynię oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., a kilkakrotnie ponawiane wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez skarżącą wykonane. Pierwsze wezwanie pełnomocnik skarżącej otrzymał w dniu 30 maja 2012r. Termin do uzupełnienia danych był kilkakrotnie przedłużany, a ponadto skierowano bezpośrednio do skarżącej wezwanie do uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym. Pomimo tego w okresie od 30 maja 2012r do 28 listopada 2012r., a więc przez prawie 6-miesięczny nie uczyniono zadość wezwaniu chociażby w części. Wymaganych danych nie zawiera ani złożony w sprawie sprzeciw na postanowienie referendarza, ani też oświadczenie o dochodach z nieruchomości przy ul. M. w W., które nie zostało udokumentowane żadnymi rachunkami. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Dotychczasowe oświadczenie wnioskodawczyni z racji osiągania stałego miesięcznego dochodu oraz posiadania znacznego majątku w postaci mieszkania oraz kamienicy w W., bez udokumentowania jakichkolwiek wydatków na utrzymanie, nie może prowadzić do uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych zmierzało do weryfikacji przedstawionych danych. Nieudzielanie przez skarżącą tych informacji, a także nieprzesłanie dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości płatniczych D.B.. W świetle powyższego Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.