I SA/Kr 61/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach ze skarg E.G. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 listopada 2009 r. nr [...],[...],[...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia : - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął, wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 13 sierpnia 2010 r., wniosek E.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 listopada 2009r. w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z dalszej części uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy wynika, że E.G. jest radcą prawnym i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest on udziałowcem w spółce cywilnej "M" w Z. Działa też w ramach "Kancelarii Prawnej E. G." w K. Jak podaje prowadzona działalność nie przynosi mu wystarczających dochodów na pokrycie wydatków związanych z jej prowadzeniem a długotrwała choroba utrudnia mu angażowanie się w w/w przedsięwzięcia. W okresie od 18 do 22 lipca 2009r. był on bowiem hospitalizowany z uwagi na przebyty ostry zawał serca. Dnia 7 stycznia 2010r. lekarz orzecznik ZUS uznał go za czasowo niezdolnego do pracy - na okres 6 miesięcy. Z tego tytułu do dnia 6 grudnia 2010r. pobierał zasiłek rehabilitacyjny. W 2009r. wnioskodawca osiągnął dochód w łącznej wysokości 28 899,95 zł przy przychodzie wynoszącym 64 276,40 zł. Jego miesięczne koszty utrzymania obejmują: czynsz – 282 zł, opłatę za gaz i energię – 125 zł, opłatę za media – 132 zł, wydatki na wyżywienie i egzystencję – 860 zł, koszty lekarstw i wizyt lekarskich – odpowiednio 300 i 250 zł. E. G. płaci również alimenty na syna S. J. w wysokości 650 zł i na córkę K. G. w wysokości 300 zł. Nie posiada żadnych wartościowych ruchomości, oszczędności, akcji czy obligacji Skarbu Państwa. Jest natomiast właścicielem działki o pow. 900 m2 oraz nieruchomości położonej w U. W wyniku zadłużeń wszczęte zostały w stosunku do niego postępowania egzekucyjne (w szczególności z tytułu niezapłaconego czynszu na rzecz K. Spółdzielni Mieszkaniowej). Objęły one również nieruchomość w U. Obwieszczono już o jej licytacji. Jak podaje zmuszony jest korzystać z pomocy finansowej rodziny i znajomych w postaci pożyczek, które będzie musiał jednak zwrócić. Referendarz sądowy w tut. Sądzie wezwał skarżącego do przesłania szeregu dokumentów, istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Strona na to wezwanie nie odpowiedziała. W konsekwencji postanowieniem z dnia 11 marca 2011 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony, z uwagi na niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym podał, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi gwarancję zapewnienia prawa do sądu osobom, które chcą lub uczestniczą w postępowaniu sądowym, mimo braku odpowiednich środków materialnych. Skarżący powołał się na ustawę z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zauważył, że nie jest w stanie znaleźć pokrycia kosztów sądowych w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania, co ma znaczenie, bo to dochody osiągane przez skarżącego mają zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia. Podał, że pozostaje na utrzymaniu osób trzecich, koszty utrzymania i nieustannego leczenia przekraczają jego możliwości finansowe. Nie jest w stanie bez pożyczek prywatnych pokryć jakichkolwiek kosztów sądowych. Zwrócił także uwagę, że obowiązujące obecnie standardy prawne, zwłaszcza po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, a także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, uzasadniają przyjęcie stanowiska, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z oceny dwóch elementów: kosztów jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Badanie to powinno opierać się wyłącznie na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania. Ocena w tym zakresie jest swobodna, nie może jednak być dowolna. Sąd powinien kierować się przede wszystkim celem instytucji, jaką jest prawo pomocy, mając jednocześnie na uwadze, wypływającą z Konstytucji oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, zasadę prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – określana dalej jako "p.p.s.a.") – od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał również na uwadze, że zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sadowych, oznacza zmniejszenie dochodów budżetu panstwa, które należy pokryć, uzyskując wpływ z innych źródeł. W praktyce niedoborem tym zostaną obciążeni pozostali podatnicy. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Sąd stwierdza, że analiza przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w nadesłanych wraz z wnioskiem dokumentach, okoliczności dotyczących sytuacji finansowej skarżącego, nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych. Z informacji tych nie wynika bowiem, iż nie jest on w stanie uiścić tych kosztów, bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Sąd zauważa, że dane zawarte w złożonym przez stronę oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. Analiza tych danych nasuwa szereg wątpliwości co do rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Sąd zauważa w szczególności, że z jednej strony skarżący wskazuje na swoją trudną sytuację finansową, podaje, że prowadzona działalność nie przynosi wystarczających dochodów na pokrycie wszystkich wydatków związanych z jej prowadzeniem, a tym samym nie jest w stanie zapewnić mu dostatecznego utrzymania, z drugiej strony podaje natomiast, że jego miesięczne wydatki kształtuję się na poziomie 2900 zł. Twierdzenia, że zmuszony jest korzystać z pomocy rodziny i znajomych, z uwagi na wskazaną wysokość miesięcznych kosztów utrzymania, nie są wiarygodne. Wątpliwości Sądu budzi także oświadczenie skarżącego, co do posiadanych nieruchomości. We wniosku podaje, że posiada działkę o pow. 900 m2 oraz nieruchomość położoną w U. Jednocześnie wskazuje jednak, że prowadzone jest w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne "z tytułu niezapłaconego czynszu z powództwa K. Spółdzielni Mieszkaniowej". Zasadne zatem było wezwanie przez Referendarza sądowego o przedłożenie oświadczenia określającego czy jest on właścicielem prawa do lokalu mieszkalnego znajdującego się w zasobach tej Spółdzielni, jak również spisu nieruchomości, których jest właścicielem (współwłaścicielem) obejmującego ich położenie, wielkość oraz numery ksiąg wieczystych prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości. Sąd ma również na uwadze, że przedmiotem skarg skierowanych do WSA w Krakwie były decyzje dotyczące określenia zobowiązania w podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z nabyciem nieruchomości położonej w Kościelisku o powierzchni 10a 67m2. Dodatkowo skarżący został wezwany do przedłożenia wyciągów z kont bankowych obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy (zarówno osobistych jak i firmowych dotyczących Kancelarii Radcy Prawnego i "M" s.c.), ostatniego zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT, zeznania podatkowego skarżącego za 2010 r. lub zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego dotyczącego wysokości jego dochodu w tym roku. W świetle powyższych uwag prawidłowo zastosowano w sprawie tryb wynikający z art. 255 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny, wybiórczy powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (zob. postanowienie NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 400/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ skarżący nie wykonał wezwania Referendarza sądowego, Sąd nie dysponował wszystkimi dokumentami pozwalającymi ocenić jego sytuację materialną. W konsekwencji brak pełnej wiedzy uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny możliwości finansowych skarżącego, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie jedynie zwrócić jeszcze należy uwagę, że na wcześniejszym etapie postępowania skarżący uiścił wpisy od skarg, które wyniosły łącznie 300 zł, jak również uiścił opłatę kancelaryjną za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Potwierdza to, że jest on w stanie wygospodarować środki na uiszczenie kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.