I SA/Kr 616/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 lutego 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tyt. zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 23 marca 2015r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 lutego 2015r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie ponieść wymienionych kosztów bez uszczerbku dla rodziny, a przyznanie dla niego adwokata jest niezbędne z uwagi na brak wiedzy prawniczej . Dodaje, iż jego rzeczywisty dochód z emerytury wynosi 1215 zł oraz z tytułu umowy o pracę 1286 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma synami. Jak wskazuje skarżący w piśmie dołączonym do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy – tworzy gospodarstwo z dwoma synami, z czego jeden jest osobą bezrobotną, pozostającą na utrzymaniu strony, a drugi – po ciężkim wypadku, operacji, długotrwałej rehabilitacji pozostawał na utrzymaniu ojca. Od kilku miesięcy prowadzi natomiast własną firmę, która nie przynosi jeszcze dochodów tylko stratę. Jak dodaje wnioskodawca – utrzymuje się wraz z synami z jego dochodów. Rodzina utrzymuje się zatem z emerytury wnioskodawcy w kwocie 2097 zł, wynagrodzenia za pracę w kwocie 1750 zł. Synowie nie mają własnych innych dochodów. Syn M. prowadzi działalność gospodarczą, która generuje stratę. Skarżący wskazuje, iż comiesięcznie obciąża go rata kredytowa w wysokości 739,17 zł tytułem zaciągniętej pożyczki ( 38 000 zł ) na cele mieszkaniowe. Miesięczne wydatki skarżącego w całości wyczerpują otrzymywane dochody w łącznej kwocie 3 847 zł, co skarżący dokumentuje licznymi fakturami za media, gaz, prąd, podatek, fakturami z aptek. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 70m2 oraz nieruchomość o pow. 30 arów. Nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżący posiada samochód osobowy Renault Laguna z 1996r. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawia spis miesięcznych wydatków obejmujących koszty utrzymania domu, media, telefon, ubezpieczenie, ratę pożyczki w banku P. ( 739,47 zł ), rata dla US ( 524,35 zł ) , środki na przegląd samochodu, lekarstwa , wyżywienie, paliwo, odzież etc. Przedstawia zeznanie podatkowe za 2014r., z którego wynika, iż jego dochód z 2014r. wyniósł 30 937,90 zł. Przedstawia ponadto wydruk z rachunku bankowego wg. stanu na dzień 6 maja 2015r. środki zgromadzone to kwota 1 292,85 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika w całości. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Nie dysponował danymi dotyczącymi stanu majątkowego synów strony, kosztów utrzymania etc. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty w takim zakresie aby można było mu przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym. W piśmie uzupełniającym , nadesłanym na wezwanie sądu skarżący wskazał, iż aktualnie jeden z jego synów przebywa w Zakładzie Karnym przy ul. [...] w K., a drugi syn tworzy oddzielne gospodarstwo domowe, a tylko zamieszkuje ze skarżącym. Strona nie jest zatem w stanie przekazać sądowi żądanych dokumentów dotyczących przede wszystkich stanu majątkowego, obrotów, przychodów pochodzących z działalności gospodarczej, którą tenże syn M. prowadzi. Wcześniejsze stwierdzenie skarżącego zawarte tak w formularzu wniosku jak i piśmie do niego dołączonym sugerowało, iż działalność ta przynosi na razie straty. Nie wyjaśniono także charakteru i formy tej działalności. Jeśli syn skarżącego prowadzi działalność gospodarczą to nie wyjaśnione zostało na czym ona polega, nie przedstawiono dokumentów, zeznań podatkowych dokumentujących dochody z tego tytułu - nie można zatem jednoznacznie i pewnie stwierdzić jak faktycznie funkcjonuje firma syna, jakie ma obroty, jakimi środkami finansowymi obraca. Ma to tymczasem istotne znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej całej rodziny. Budzi bowiem poważne wątpliwości aktualne stwierdzenie skarżącego, iż syn M. nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego wobec wcześniejszych oświadczeń zawartych w formularzu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy czy też piśmie przewodnim do niego dołączonym, iż skarżący razem z dwoma synami tworzy wspólne gospodarstwo i wspólnie z nimi gospodaruje. Wnioskodawca wskazywał w piśmie tym również, iż synowie utrzymują się z jego pieniędzy, rodzina razem zamieszkuje, a strona pokrywa licznie udokumentowane wydatki na utrzymanie domu, media, leki etc. Wnioskodawca wskazywał, iż od czasu wypadku opiekował się synem, na jego barkach pozostawał koszt leczenia, rehabilitacji syna, a od kilku miesięcy syn M. prowadzi działalność gospodarczą lecz mimo to, strona utrzymuje się z synami tylko z dochodów z emerytury oraz wynagrodzenia za pracę samej strony skarżącej. Orzekający zatem, przy założeniu powyższych wątpliwości co do rozbieżnych oświadczeń samego skarżącego, nie ma obiektywnej możliwości stwierdzić, z jakich środków – jakiej wysokości - tak naprawdę w chwili obecnej utrzymuje się rodzina, ponieważ nie ma danych dotyczących działalności gospodarczej syna, a rozbieżność oświadczeń skarżącego, że prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe a obecnie już nie prowadzi jest dwuznaczna i może służyć ukryciu faktycznych dochodów syna. Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżącego aktualnych obrotów firmy, średnich dochodów osiąganych z tytułu działalności gospodarczej syna, przy jednoczesnym określeniu źródeł finansowych rodziny na sumę 3847 zł przy określeniu kosztów jej utrzymania na kwotę wyczerpującą tę sumę budzi wątpliwości co do wysokości tychże dochodów, z których pokrywane są wyliczone szczegółowo media i wszelkie koszty utrzymania rodziny. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, które w sposób znaczny mogą wpłynąć na tę ocenę . W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych czy też ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego rodziny skarżącego, dochodów osiąganych z tytułu działalności gospodarczej syna, sprzecznych twierdzeń wnioskodawcy do co członków gospodarstwa domowego. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W tym miejscu orzekający pragnie również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający przy ocenie przesłanek skutkujących przyznaniem ewentualnego pełnomocnika z urzędu kieruje się jedynie stanem majątkowym wnioskodawcy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, nie zaś charakterem czy skomplikowaniem sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).