I SA/Kr 622/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Biura Handlowego "O" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 stycznia 2010r. nr [...] w sprawie odsetek od zaliczek w podatku dochodowym od osób prawnych za 2004r. postanawia: - oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - Strona skarżąca złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 stycznia 2010r. nr [...] w sprawie odsetek od zaliczek w podatku dochodowym od osób prawnych za 2004r. W piśmie z dnia 20 września 2010r. złożono wniosek min. o zwolnienie strony skarżącej z kosztów postępowania. W tym wniosku podniesiono, iż w aktualnym stanie finansowym spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Na tę okoliczność wpływa min. fakt zajęcia rachunków spółki przez komornika, a nadto choroba Prezesa Zarządu, uniemożliwiająca w chwili obecnej pozyskanie środków zewnętrznych dla pokrycia kosztów sądowych. W dniu 7 stycznia 2011r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie, na mocy którego oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający uznał, że nie wykazano przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Od przedmiotowego postanowienia strona skarżąca złożyła w ustawowym terminie sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W treści sprzeciwu wskazano, iż referendarz sądowy podniósł, że wnioskodawca wezwany do przedłożenia wymienionych w postanowieniu dokumentów nie wywiązał się z tego obowiązku. W tym miejscu wyjaśniono, że zważywszy na to, iż prezes spółki jest jedynym reprezentantem strony skarżącej i z uwagi na przeciągające się u niego stany chorobowe, w tym chorobę zakaźną, nie był w stanie w tak krótkim czasie przedłożyć żądanych dokumentów, tym bardziej, że nie znajdowały się one w tym czasie w siedzibie spółki. Nadto podniósł, że udziały w kapitale zakładowym spółki zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem zabezpieczenia roszczeń z tytułu danin publicznych. Przy składaniu niniejszego sprzeciwu przedłożono następujące dokumenty: 1) wyciągi z rachunku spółki w Banku PKO S.A 2) deklaracje podatkowe dla podatku VAT za XI i XII 2010r. 3) zajęcie udziałów w kapitale zakładowym skarżącej spółki 4) oświadczenie prezesa spółki o stanie kasy skarżącego 5) oświadczenie prezesa skarżącej spółki dotyczące bilansu zeznania podatkowego za 2010r. 6) oświadczenie prezesa skarżącej spółki dotyczące przeszkód w wywiązaniu się w terminie z zarządzeń sądu. Podniesiono nadto, że odmowa zwolnienia strony skarżącej z opłat sądowych pozbawia ją praktycznie możliwości kontroli decyzji organu skarbowego, wydanej z naruszeniem obowiązującej w tym zakresie procedury, jak też rażącym naruszeniem prawa materialnego. Jest to o tyle bolesne dla reprezentanta skarżącego, że kilka wcześniejszych skarg z powodu przeciągającej się niedyspozycji zdrowotnej niżej podpisanego nie zostało rozpoznanych z powodu braków formalnych, których nie uzupełniono w terminie. Zarządzeniem sędziego z dnia 26 kwietnia 2011r. strona skarżąca została wezwana do uzupełnienia sprzeciwu, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych spółki, a to: • zeznania podatkowego spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009r. i 2010r. • bilansu za 2009r., • informacji o zajęciu rachunków spółki przez komornika (jak w piśmie z dnia 20 września 2010r.). W odpowiedzi na wezwanie Sądu pismem z dnia 9 maja 2011r. poproszono o wydłużenie terminu dostarczenia dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych spółki. Nadmieniono, że pomimo prawidłowego odbioru pisma poprzez jego potwierdzenie przez pracownika Biura Handlowego "O" Sp. z o.o. z powyższym dokumentem nie zapoznał się Prezes firmy J. M. Dostęp do odpowiednich dokumentów posiada wyłącznie prezes spółki J. M., który aktualnie przebywa w podróży służbowej poza granicami kraju, a jego powrót planowany jest na dzień 15.05.2011r. W związku z powyższym, iż zainteresowany nie miał żadnych możliwości do uzupełnienia sprzeciwu poproszono o wyznaczenie następnego terminu do uzupełnienia braków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej:"p.p.s.a."), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, również, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, iż zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto podnieść należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego typu danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych uznał, iż strona skarżąca nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dane zwarte w złożonym przez Skarżącą oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., dokumenty dołączone do sprzeciwu, zdaniem Sądu są wybiórcze i nie pozwalają na ocenę sytuacji strony skarżącej, a wezwanie do uzupełnienia braków nie zostało wykonane. Przy czym podkreślenia wymaga, iż strona skarżąca, zarówno w toku orzekania przez referendarza sądowego, jak i przed tut. Sadem była wzywana o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy sprzeciwu w konkretnym, określonym w wezwaniach zakresie. Braków nie uzupełniono. Pismo z dnia 9 maja 2011r. o przesunięcie terminu do uzupełnienia braków nie mogło być wzięte pod uwagę. Po pierwsze z tego powodu, że to strona składając stosowne wnioski powinna liczyć się z obowiązkiem przedstawienia i udokumentowania podnoszonych okoliczności. Nadto dokumenty, o które była wzywana strona to podstawowe informacje związane z prowadzoną działalnością Spółki do których dostęp nie powinien być utrudniony (deklaracje podatkowe, bilans, informacje o zajęciu rachunków przez komornika). Tymczasem strona przez 9 miesięcy (liczonych od dnia złożenia wniosku o prawo pomocy) nie jest w stanie uzupełnić tego wniosku o istotne dla rozstrzygnięcia dokumenty. Dodatkowo od 9 maja 2011r. – data złożenia pisma, do dnia dzisiejszego upłynął kolejny miesiąc i strona skarżąca nadal nie uzupełniła wniosku. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do strony skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował organ orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Skoro strona skarżąca nie wyjaśniła okoliczności związanych z jej sytuacją majątkową w sposób precyzyjny i oczywisty, to sama uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny czy strona nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, nie precyzując swoich oświadczeń, w szczególności w zakresie osiąganych dochodów, a ponadto nie wspierając ich stosowną dokumentacją. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych (por. M. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 85). Tymczasem ten drugi element, w niniejszym postępowaniu pozostaje niewiadomy w świetle oświadczeń strony skarżącej. Nie wolno zapominać, że mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 2 p.p.s.a nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika wprost, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, "gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania". W świetle wskazanego przepisu sąd administracyjny nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Informacja pochodząca od strony powinna być zatem na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Jak bowiem wskazano wyżej przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodem Skarbu Państwa. Z tych względów (wyjątkowy charakter omawianej instytucji) w orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego - o którym mowa w art. 255 p .p.s.a - należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). To zaś miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd stwierdza, iż nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy także w zakresie częściowym. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1, art. 246 § 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.