I SA/Kr 624/07

Sygn. akt I SA/Kr 624/07 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 marca 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Ewa Długosz - Ślusarczyk (spr), Asesor WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2008r., sprawy ze skargi J. R., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów, i usług za okres od stycznia do listopada 2004r, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 240zł ( dwieście czterdzieści złotych). Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił J. R. umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2004 roku w kwocie 18.664,43 zł, argumentując, iż w świetle art. 67a § 1pkt. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U.2005/8/60- t.j. z póź. zm.) brak przesłanek do zastosowania przedmiotowej instytucji, a to z uwagi na nie wystąpienie w niniejszej sprawie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Zdaniem organu sytuacja majątkowo - rodzinna podatniczki była niewątpliwe ciężka, gdyż przy dochodach jej i męża łącznie na kwotę 1174,20 zł miesięczne koszty stałe (tj. czynsz, energia elektryczna, gaz, węgiel, woda, telefon, leczenie własne i inne typu środki czystości) wynosiły 1.003 zł. Wobec czego na pozostałe wydatki na utrzymanie siebie i męża J. R. miała od 100 do 150 zł miesięcznie. Jednakże w opinii Naczelnika podatek VAT jest podatkiem pośrednim, który został wliczony w wysokość ceny, nie jest pobierany od dochodu i od samego początku należy się Skarbowi Państwa. W tym bowiem przypadku zadaniem podatnika jest wyłącznie jego naliczenie oraz odprowadzenie do budżetu państwa. Jego umorzenie zatem może mieć miejsce tylko w wyjątkowych okolicznościach, spowodowanych czynnikami niezależnymi od podatnika. W niniejszej sprawie zaś zaległość powstała na skutek niewiedzy i braku doświadczenia wnioskodawczyni (a więc warunków od niej zależnych). W związku z czym chociaż bezspornie trudne warunki materialne oraz zdrowotne J. R. (utrata zdrowia, uzyskiwanie przychodów wyłącznie z niskiej renty oraz emerytury męża, brak majątku oraz możliwości podjęcia pracy) nie mogły jednak przesądzić o istnieniu ważnego interesu podatnika, a tym bardziej interesu społecznego. Organ podatkowy nie wykluczył natomiast możliwości złożenia przez wnioskodawczynię kolejnego wniosku o rozłożenie powstałej zaległości na raty, które dotychczas były zresztą pozytywnie rozpatrywane. Od wskazanej decyzji odwołanie złożyła J. R, domagając się jej uchylenia. W swoim uzasadnieniu podała, iż wbrew stanowisku organu istnieje ważny interes podatnika, ponieważ jej sytuacja rodzinno- finansowa jednoznacznie dowodzi, że nie jest ona w stanie w ogóle pokryć należności Skarbu Państwa ani w chwili obecnej ani w przyszłości. Ponadto dodała, że umorzenie omawianej zaległości leży również w interesie publicznym, bowiem dalsze płacenie zmusiłoby ją do korzystania z opieki społecznej, a więc pieniędzy podatników. Wobec tego brak sensu, by środki na pokrycie powstałego długu uzyskiwać z publicznej pomocy społecznej. W końcu skarżąca podniosła, że na jej korzyść przemawia dotychczasowa postawa (tj. terminowe płacenie każdych wiadomych jej należności) oraz nieumyślny charakter popełnionego przez nią przewinienia. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powielając jednocześnie przytoczoną przez organ pierwszej instancji argumentację. Wskazał również, że przedłożone w toku postępowania odwoławczego dokumenty, świadczące o ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej J. R. nie uzasadniają zastosowanie wnioskowanej ulgi, ponieważ materiał dowodowy potwierdza, że sytuacja strony nie jest na tyle wyróżniająca, aby traktować jaw sposób odmienny od innych podatników, ponieważ kwota ponoszonych przez nią wydatków (na utrzymanie oraz leczenie) nie odbiega od norm innych gospodarstw domowych. Umorzenie zaległości podatkowej zaś jest instytucją wyjątkową, traktowaną jako odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania i same trudne warunki finansowe czy zdrowotne nie mogą przesądzić o jej zastosowaniu. W skardze na w/w decyzję J. R. wniosła o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając organowi II instancji naruszenie: art. 67a Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że nie występuje w sprawie ważny interes podatnika oraz art. 7 i 107 § 3 kpa, a to z uwagi na zaniechanie podjęcia przez Dyrektora Izby Skarbowej kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego jak i brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyn, dla których organ podatkowy odmówił mocy dowodom, przedstawionym przez skarżącą. J. R., oprócz dotychczasowych wywodów z wcześniejszego wniosku oraz odwołania, podała, że dodatkowo na jej utrzymaniu pozostaje bezrobotna córka oraz wnuczka z porażeniem mózgowym. W jej opinii także organ podatkowy uchylił się od przeprowadzenia postępowania dowodowego z własnej inicjatywy celem wyczerpującego ustalenia sytuacji gospodarczej oraz osobistej podatniczki, opierając się wyłącznie na przedstawionych przez nią dokumentach, którym jednocześnie, jej zdaniem, bez wyjaśnienia odmówił mocy dowodowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko, podnosząc nadto, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w niniejszym przypadku w ogóle nie mają zastosowania oraz, że organy podatkowe podjęły wszelkie możliwe działania dla ustalenia stanu faktycznego. Natomiast okoliczność utrzymania córki oraz wnuczki nie była przedmiotem wcześniejszego badania, ponieważ po raz pierwszy pojawiła się dopiero we wniesionej skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia zgodności aktów administracyjnych, w tym decyzji i innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Celem tej kontroli jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. W zakresie swej kognicji Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a). Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie Sąd skargę oddala. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale tylko częściowo z powodów wskazanych w jej uzasadnieniu. Na wstępie zauważyć należy, iż decyzja o umorzeniu zaległości podatkowych ma charakter uznaniowy, co w świetle dominującego poglądu doktryny oraz orzecznictwa oznacza, że sąd uprawniony jest przede wszystkim do kontroli naruszeń proceduralnych. Nie ma zaś zasadniczo kompetencji do merytorycznej oceny samej poprawności decyzji administracyjnej. Podnoszone są jednak również głosy, że w omawianych przypadkach sąd może badać zgodność rozstrzygnięć z prawem materialnym, tyle że jedynie w pewnych granicach (vide Komentarz Lex - polonica do art. 67a Ordynacji podatkowej). Tą też koncepcję podziela tutejszy skład Sądu. Zaczynając zatem od kontroli naruszeń o charakterze formalnym, zwłaszcza ujętych w skardze, stwierdzić należy, iż powołanie w niej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego uznać należy za chybione, albowiem w postępowaniu podatkowym zastosowanie mają normy wyłącznie Ordynacji podatkowej. Niemniej jednak odpowiednikami wskazanych przez skarżącą przepisów są: art. 122 oraz 210 § 4 powołanej ustawy. Podnoszone w tym zakresie zarzuty nie są do końca trafne. Nie miało bowiem miejsca złamanie art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej we wskazanej przez podatnika płaszczyźnie, ponieważ organ podatkowy, wbrew stanowisku skarżącej, nie odmówił mocy dowodowej przedstawionym przez nią dokumentom (nie miał zatem czego w tym względzie uzasadniać), ale wyciągnął z nich odmienne niż J. R. wnioski. Mianowicie uznał, iż niewątpliwe trudna sytuacja materialna i rodzinna podatniczki (której nie kwestionuje) nie może sama w sobie implikować umorzenia zaległości podatkowej. Mimo tego, zdaniem Sądu, doszło do naruszenia w/w normy, a to z uwagi na brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do relacji ciężkich warunków materialnych i osobistych skarżącej w aspekcie możliwości spłaty powstałej zaległości (vide wyrok NSA z 27 marca 2002 roku, I SA/Wr 2948/1999, LEX nr 75599). Z akt sprawy wynika bowiem, iż podatniczka regulowała swoje zadłużenie jeszcze w roku 2005 (brak danych co do dalszego okresu). W 2006 roku jednakże w lutym skarżąca z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (straciła więc dodatkowe źródło dochodu). To bezspornie mogło mieć wpływ na jej zdolności płatnicze. Organ podatkowy natomiast w żaden sposób nie odniósł się do tej kwestii. Inaczej mówiąc w uzasadnieniu całkowicie pominął rzeczywiste szanse na zaspokojenie długu Skarbu Państwa na tle obecnej sytuacji materialno - rodzinnej skarżącej. Samo ogólnikowe odwołanie się przez organ do podobnej sytuacji innych podatników nie jest w tym względzie wystarczającym, gdyż jego badaniu oraz ocenie winien podlegać konkretny stan faktyczny - w tej sprawie możliwość spłaty zadłużenia przez J. R. na tle jej warunków finansowo - rodzinnych. Wprawdzie postępowanie podatkowe, a w tym m.in. wezwanie z dnia [...] marca 2007 roku (k. 16 akt podatkowych) oraz pismo z tego samego dnia (k.15 akt podatkowych) dowodzi, że Dyrektor Izby Skarbowej podjął z urzędu czynności, zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego (głównie sytuacji finansowej oraz rodzinnej J. R.), to jednak nie rozważył zebranego materiału dowodowego właśnie pod wyżej szczegółowo opisanym kątem. Dlatego też naruszony został nie tyle art. 122, co art. 187 § 1 oraz 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Poza tym nadmienić należy, iż chociaż z reguły ważny interes podatnika w rozumieniu art. 67a omawianej ustawy oznacza zaistnienie zdarzenia "nadzwyczajnego i wyjątkowego", to w świetle judykatury nie może być wyłącznie z nim zawsze utożsamiany. W indywidualnych przypadkach bowiem zdarza się, iż za jego przyjęciem będzie przemawiać na tle sytuacji rodzinnej również trudna sytuacja finansowa oraz zdrowotna podatnika, uniemożliwiająca mu w danym czasie zapłatę zaległości podatkowej (vide np. wyrok NSA z dnia 27 maja 2002 roku, I SA/Wr 2948/1999, LEX nr 75599 ). Także, chociaż jak słusznie stwierdza organ podatkowy niewiedza lub pewne uchybienia w zakresie obowiązków podatkowych nie uzasadniają powstania ważnego interesu podatnika, to jednak nie można w tym względzie pominąć tragicznego stanu majątkowego oraz zdrowotnego podatnika, powodującego realne zagrożenie dla jego egzystencji (vide np. wyrok WSA z Łodzi z 11 października 2005 roku, I SA/Łd 8823/2005, Lex polonica nr 412917). Co więcej w niektórych okolicznościach dramatyczna sytuacja osobista może implikować nie tylko ważny interes podatnika, ale również "przechodzić" w interes publiczny, ponieważ jeśli rzetelna ocena kondycji konkretnej osoby prowadzi do wniosku, iż ani w chwili obecnej ani w rozsądnej przyszłości nie ma realnych szans na uzyskanie środków na pokrycie długu podatkowego (na co wskazuje przede wszystkim stan rodzinny i osobisty podatnika), to brak racjonalnych powodów w dalszym utrzymywaniu powstałego zadłużenia, a tym bardziej zmuszania obowiązanego do sięgania, celem próby jego zaspokojenia, do pomocy państwa. Podsumowując zatem organ, wydając ponowną decyzję, winien ustosunkować się w oparciu o pełny materiał dowodowy do sytuacji majątkowo - rodzinnej J.R. w relacji do możliwości spłaty jej zadłużenia oraz ewentualnego istnienia w tej właśnie płaszczyźnie ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego. W związku z powyższym, Sąd uznając, iż doszło do naruszenia art. 187 § 1 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej oraz braku wyczerpującego rozważenia ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego w rozumieniu art. 67a w/w ustawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) ppsa orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa oraz § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1348 z póź. zm.)