I SA/Kr 625/14

Kraków, dnia 12 października 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 września 2016r. o przyznaniu doradcy podatkowemu K.M.wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwoty tytułem niezbędnych poniesionych wydatków na środki transportu w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 24.01.2014r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu postanawia: przyznać doradcy podatkowemu K.M., o numerze wpisu [...] , wykonującemu zawód w ramach kancelarii "M", znajdującej się we W. przy ul. K.: - wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 553,50 zł, zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 103,50 zł, - kwotę 11,72 zł tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków na środki transportu, a - w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi – wniosek oddalić. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SO/Kr 25/14 postanowieniem z dnia 27.03.2014r. przyznał stronie skarżącemu prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Na tej podstawie Krajowa Rada Doradców Podatkowych dnia 9.05.2014r. wyznaczyła w w/w sprawie pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego K.M.. Następnie akta sprawy o sygn. I SO/Kr 25/14 zostały włączone do akt postępowania prowadzonego pod sygn. I SA/Kr 625/14. W dniu 5.09.2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, a pełnomocnik skarżącego dnia 31.10.2014r. wniósł skargę kasacyjną od w/w orzeczenia. W dniu 18.12.2014r. referendarz sądowy WSA w Krakowie przyznał doradcy podatkowemu wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną w I instancji oraz koszty niezbędnych poniesionych wydatków. Na rozprawie dnia 21.01.2016r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, a do akt sprawy dołączony został "załącznik do protokołu rozprawy w sprawie o sygn. I GSK 132/15 ", w którym K.M. domagał się: przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy ustalone według norm przypisanych wraz z należnym podatkiem VAT oraz zwrotu niezbędnych wydatków w wysokości 50,22 zł, sprecyzowanych w "zestawieniu niezbędnych wydatków pełnomocnika" z dnia 21.01.2016r. Jako te niezbędne wydatki podane zostały koszty przelotu z W. do W. w dniu 20.01.2016r. i z W.do W. w dniu 22.01.2016r. w kwocie 398,80 zł oraz koszt dwóch noclegów w hotelu w W. w kwocie 1308,63 zł (stanowiącej według wnioskodawcy przelicznik 300 euro). Łączną kwotę niezbędnych wydatków pełnomocnik wyliczył więc na 1707,43 zł i podzielił ją na 34 (ilość spraw rozpatrywanych przed NSA), co dało mu wymienioną stawkę 50,22 zł. Przedmiotowy załącznik zawierał ponadto oświadczenie pełnomocnika, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości, ani w części. Postanowieniem z dnia 9 września 2016r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyznał doradcy podatkowemu K.M., o numerze wpisu [...], wykonującemu zawód w ramach kancelarii "M ", znajdującej się we W. przy ul. K. : - wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 553,50 zł, zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 103,50 zł, - kwotę 11,72 zł tytułem niezbędnych poniesionych wydatków na środki transportu, - w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi – wniosek oddalił. We wniesionym sprzeciwie zarzucono: - naruszenie art. 250 § 2 w związku z art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., w skrócie p.p.s.a.) przez błędne jego zastosowanie, pomimo że Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu (referendarzowi sądowemu tego sądu) brak jest przydanej kompetencji do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji w przypadku złożenia skargi kasacyjnej; - naruszenie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. z 2011r., nr 31, poz. 153) poprzez odmowę zwrotu wydatków na hotel; - naruszenie art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez nie wskazanie przesłanek uzasadniających miarkowanie wynagrodzenia; oraz wniesiono o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej na zasadzie prawa pomocy przed sądem drugiej instancji w zakresie, w jakim złożono skargę kasacyjną według stawki, o której mowa w § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia przy niestosowaniu art. 250 § 2 p.p.s.a. tj. w wysokości 75% przyznanego wynagrodzenia postanowieniem o sygn. l SA/Kr 625/14 z dnia 2014-12-18 oraz przyznanie wydatków na zakwaterowanie w hotelu. W uzasadnieniu podkreślono, iż w dniu nawiązania stosunku zlecenia pomiędzy Skarbem Państwa, a pełnomocnikiem (tj. w dniu wyznaczenia go przez Krajową Radę Doradców Podatkowych) obowiązywała taryfa (tj. rozporządzenie), która nie mogła być modyfikowana instytucją miarkowania, a która to instytucja weszła w życie dopiero 15 sierpnia 2015 r. Ta sama taryfa obowiązywała również w dniu złożenia przez doradcę podatkowego środka zaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, będącego sądem II instancji. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została wniesiona na długo przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Tym samym, zgodnie z obowiązującą taryfą (tj. rozporządzeniem) co najmniej za tę cześć pomocy prawnej wyświadczonej z urzędu wynagrodzenie powinno zostać określone na poziome 50% wynagrodzenia należnego przed sądem pierwszej instancji. Ewentualne miarkowanie wynagrodzenia drugoinstancyjnego mogłoby dotyczyć jedynie części zlecenia Skarbu Państwa, wykonanego po dniu 15 sierpnia 2015 r., tj. stawiennictwa na rozprawie przed NSA. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony doradca podatkowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszej sprawie wyznaczony pełnomocnik strony skarżącej sporządził skargę kasacyjną i brał udział w rozprawie przed NSA. Wywiązał się tym samym z powierzonych mu obowiązków. Stąd też przyznanie wynagrodzenia w tym zakresie jest uzasadnione. Jednakowoż art. 250 § 2 p.p.s.a. dopuszcza możliwość obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika w uzasadnionych przypadkach, co stanowi legitymację swoistego jego miarkowania w tym zakresie. Pomimo, że w przepisie tym jest mowa o uprawnieniu sądu do obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, to w rzeczywistości kompetencję w tym zakresie posiada w pierwszej kolejności referendarz sądowy (por. M. Jagielska (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 994). Nadto § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. z 2011r., nr 31, poz. 153) stanowi, że zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Powyższe stanowi dyrektywę kierunkową dla ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika w konkretnym przypadku. Przyjąć zatem należało, że z racji iż sprawa była jedną z wielu rozpoznawanych przez WSA w Krakowie, a później przez NSA, w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów różnych marek, to i analiza faktyczno – prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne. Ponadto wynagrodzenie pełnomocnika zasądzone za I instancję skonsumowało niejako uwzględnione okoliczności nakładu pracy doradcy podatkowego i wkładu pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Kolejne wywody pełnomocnika, czy powołane ekspertyzy prawne nie dotyczą nowego problemu materialnoprawnego, a jedynie uzupełnienia lub doprecyzowania "starego". W ujęciu materialnoprawnym problematyka nakłada się więc niejako w obu przypadkach: sprzed i po wyroku WSA, utrzymanym orzeczeniem NSA, co właśnie z punktu widzenia przyznania wynagrodzenia pełnomocnika jest istotne, biorąc pod uwagę nakład pracy doradcy podatkowego. Przy ocenie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika zwrócić należy uwagę, że w ramach tej sprawy doszło w II instancji do jednego stawiennictwa doradcy podatkowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wreszcie wartość przedmiotu sporu ze względu na "ujęcie procentowe" – wymiar podatku, jest wysoka, co z kolei decyduje proporcjonalnie o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, w ramach odpowiednich przedziałów określonych w powołanym rozporządzeniu. Mając natomiast na względzie finansowy interes Państwa przy ustalaniu wynagrodzenie pełnomocnika., Państwo musi w wielu sprawach występować, jako gwarant praworządności i zasad poszanowania prawa wszystkich swoich obywateli – także tych ubogich i odpowiednio dysponować posiadanymi środkami, z jednej strony w ramach obrony wspomnianych wartości, ale z drugiej powinno czuwać, aby wydatki na te cele były współmierne i adekwatne do cen tego rodzaju usług w ujęciu obiektywnym, a nie tabelaryczno – przedziałowym, jak ma to miejsce w cytowanym rozporządzeniu. Stąd też wysokość zapłaty za zlecenie powinna odzwierciedlać zarówno wkład pracy, jak i wartość rzeczywiście wykonanej pracy, ocenianej oczywiście wieloaspektowo, ale przy pomocy obiektywnego miernika staranności. Istotne jest przy tym uwzględnienie zasady sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego, wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym zasadnym było przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w wysokości 25% należnej stawki ustalonej w oparciu o § 3 ust. 2 pkt. 1) w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1) lit. e w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r., przy zastosowaniu art. 250 § 2 p.p.s.a. Wynagrodzenie to wynosi więc 450 zł. [25% z (75% x 2400 zł.) = 450 zł.] i zostało podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług, ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1) ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 r. (Dz.U. z 2016r., poz. 710 z p. zm.) w zw. z § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia i wynoszącą w tym wypadku 103,50 zł. Miarkowanie, a zatem skorzystanie z art. 250 § 2 p.p.s.a., obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015r. jest zasadne, ponieważ na jego zastosowanie wprost wskazuje art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658), dotyczący art. 1 pkt 67 tej ustawy, zmieniającego art. art. 250 p.p.s.a. Z kolei koszty przejazdu na rozprawę zalicza się do wydatków niezbędnych doradcy podatkowego, w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt. 2) w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które poniósł w związku z wykonywaniem pomocy prawnej z urzędu (por. wyrok NSA z dnia 12.02.2013r., sygn. akt II FSK 1620/11, postanowienie NSA z dnia 26.07.2012r., sygn. akt II GZ 252/12). Kwestią sporną była ich wysokość uzależniona od rodzaju środka transportu. W kontekście jednak znacznych wahań cen biletów kolejowych na tej samej trasie, nawet w przeciągu jednego dnia, oraz powszechności połączeń lotniczych i stosunkowo niedużych różnic w cenach biletów lotniczych na trasach wewnątrzkrajowych, w porównaniu z innymi środkami transportu, przyjąć trzeba, że koszty przelotu samolotem mogą być uznane za w/w. wydatki, przy uwzględnieniu ceny takiego połączenia - eń (por. też postanowienie SN z dnia 20.04.2011r., sygn. akt I CZ 22/11, postanowienie SN z dnia 25.10.2012r., sygn. akt IV CZ 109/12.) W rozpatrywanej sytuacji cena przelotu tam i z powrotem wyniosła 398,80 zł. i mieści się w kwotowych ramach "niezbędnych wydatków" poniesionych w związku z dojazdem na rozprawę, także w aspekcie analizy porównawczej kosztów przelotu z kosztami podróży samochodem, (całkowity koszt podróży na tej trasie samochodem wyniósłby 528,74 zł., co stanowi kwotę nieco wyższą). Stąd też przyznanie zwrotu wydatków za przeloty samolotem jest zasadne w kwocie 11,72 zł., wyliczonej zgodnie z sugestią pełnomocnika, poprzez podzielenie kosztów przelotów w wysokości 398,80 zł. przez 34 sprawy rozpatrywane przez NSA. W zakresie zaś wskazywanych przez pełnomocnika wydatków poniesionych na hotel, to nie można ich uznać za niezbędne. Decydujące było, iż przedstawiona przez pełnomocnika kwota noclegu w hotelu znacznie odbiega od przeciętnych cen noclegów. Takie bowiem należy brać pod uwagę uwzględniając zwrot kosztów noclegu w ramach pojęcia "niezbędnych wydatków", użytego w w/w rozporządzeniu z dnia 31 stycznia 2011r. Koszt noclegu w ramach w/w wydatków należy traktować jako przypadek szczególny. "Niezbędność" w tym wypadku odnosi się bowiem do konieczności przenocowania pełnomocnika, wywołanej ewidentnym brakiem połączeń komunikacyjnych, ale nie może być utożsamiana z noclegiem, którego koszty przekraczają zwyczajną, przeciętną, wartość noclegu w danym miejscu. Prowadziłoby to do przepłacania przez Skarb Państwa przez przyznawania wydatków poniesionych na nocleg. Pełnomocnik mógłby bowiem żądać przyznania zwrotu wydatków za hotel nawet o bardzo wysokim standardzie i w gruncie rzeczy wnosić o przyznanie kwot znacznie przekraczających przeciętną, rozsądną cenę za tego rodzaju usługę. Zatem przy przyznawaniu pełnomocnikowi zwrotu takich wydatków należy kierować się racjonalnością, elementarnymi zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego, tak aby nie naruszać w sposób oczywisty interesu budżetu państwa, który przy nieuwzględnieniu tych postulatów, w sposób nieproporcjonalny i nieekwiwalentny wypłacałby koszty noclegu pełnomocnika, wybranego przez niego w sposób arbitralny. Działanie takie stałoby oczywiście w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej, która nie tylko musi być brana pod uwagę względem stron postępowania, ale również w relacji do sposobu wydatkowania funduszy Państwa na ustanowionego z urzędu pełnomocnika, który w takiej sytuacji staje się "zleceniobiorcą" Skarbu Państwa. Jego wydatki w tym zakresie muszą być zatem ograniczone do pewnego rozsądnego średniego miernika wartości usług w danym zakresie. Taką usługą z pewnością nie jest usługa hotelowa specyfikowana na fakturze przedłożonej przez pełnomocnika. Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy o p.p.s.a.