I SA/Kr 628/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Specjalista Małgorzata Kruszec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia 12 lutego 2018 r. Decyzją z dnia 26 kwietnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 12 lutego 2018 r., którą odmówiono K. C. umorzenia odsetek naliczonych od składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres od października 2015 r. do września 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że skarżąca figurowała jako płatnik składek od 26 lutego 2015 r. do 30 września 2016 r. W trakcie wykonywania działalności strona nie opłacała składek na ubezpieczenia, stając się dłużnikiem ZUS. Powstałe zaległości nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Od 1 października 2016 r. skarżąca nie jest już wspólnikiem spółki komandytowej. Strona oświadczyła, że uzyskuje dochód z umowy o pracę wysokości [...] zł netto i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Stałe obciążenia budżetu domowego to: opłaty eksploatacyjne [...] zł oraz inne wydatki [...] zł. Dodatkowo skarżąca spłaca zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów po [...] zł miesięcznie. Dochód dyspozycyjny strony uwzględniający "inne wydatki" w wysokości [...] zł, minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa domowego (obejmujące min. opłaty eksploatacyjne, wyżywienie, odzież, edukację itd.) [...] zł oraz zobowiązania pieniężne w wysokości [...] zł jest wartością ujemną. Skarżąca nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego. Na podstawie złożonych przez stronę dokumentów PIT organ przeanalizował osiągane przez nią w latach 2016 i 2017 przychody (dochody). Następnie organ zacytował przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek uregulowane w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej "u.s.u.s.". ZUS wskazał, że w sprawie z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego działalności strony. ZUS podał również, że nie można stwierdzić, aby w przypadku skarżącej zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. W ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym byłoby możliwe uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W przypadku zajęcia wynagrodzenia z umowy o pracę, ściągana kwota wynosiłaby około [...] zł, co pokryłoby koszty egzekucyjne, a także przyczyniłoby się do obniżania zadłużenia składkowego. W sytuacji podpisania umowy ratalnej egzekucja nie byłaby wszczynana, natomiast w przypadku jej trwania zostałaby zawieszona. Organ wskazał, że w stosunku do strony nie ma także zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. W konsekwencji ZUS stwierdził, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie ZUS zwrócił uwagę, że wobec braku całkowitej nieściągalności może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Organ przedstawił te szczególne przypadki umorzenia określone w §3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Podał, że w stosunku do skarżącej nie ma zastosowania przesłanka wskazana w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia – nie zostały przedstawione żadne dokumenty na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. W postępowaniu nie zostały także przedstawione dokumenty potwierdzające zaistnienie sytuacji przewidzianych w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. ZUS zaznaczył, że nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącej, jednak nie nosi ona znamion ubóstwa. Strona nie korzysta z pomocy społecznej lub innych form pomocy państwa dla osób w trudnej sytuacji życiowej. Skarżąca nie sygnalizowała, aby miała jakiekolwiek trudności w terminowym regulowaniu bieżących opłat za media, również nie wykazała, aby zalegała z jakimikolwiek opłatami w instytucjach z tego tytułu. ZUS zaznaczył, że chociaż strona nie dysponuje dochodem dyspozycyjnym, dostrzega możliwość poprawy swojej sytuacji materialnej – za 2 lata po skończeniu studiów odejdą związane z tym wydatki w wysokości [...] zł rocznie. Organ zwrócił także uwagę na możliwość stopniowego regulowania należności w dłuższym okresie, np. w układzie ratalnym dostosowanym do możliwości płatniczych strony. ZUS odniósł się także do trudnej sytuacji zdrowotnej matki skarżącej, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z ustaleń dokonanych przez ZUS wynika, że matka strony do 14 lutego 2018 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę, a od 15 lutego 2018 r. do teraz jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Z przedstawionych dokumentów nie wynika, że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i że konieczność opieki nad nią uniemożliwia stronie uzyskiwanie dochodu. W ocenie organu w stosunku do skarżącej nie będzie miał również zastosowania §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na ww. decyzję, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi ponownie podała, że nie pracowała w spółce swojego ojca i w związku z tym nie prowadziła działalności gospodarczej, która wymagałaby opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia. W czasie działalności spółki studiowała w G., a później pracowała na umowach zlecenie w K.. Decydent wydający negatywną decyzję z sprawie zaprzeczył wykładni prawnej na temat odpowiedzialności komandytariuszy, która mówi "suma komandytowa stanowi górną granicę odpowiedzialności komandytariusza wobec wszystkich wierzycieli spółki, niezależnie od tytułu prawnego wierzytelności". Skarżąca odniosła się także do zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treści, w których zanegowano wszelkie argumenty przemawiające za tym, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślono w szczególności, że odpowiedzialność komandytariusza ograniczona do wysokości sumy komandytowej nie będzie miała zastosowania w przypadku skarżącej, gdyż przepisy u.s.u.s. stanowią przepisy szczególne względem przepisów Kodeksu spółek handlowych. Pełnomocnik skarżącej wraz z pismem procesowym z dnia 7 kwietnia 2019 r. przesłał do tut. Sądu decyzję ZUS z dnia 26 listopada 2018 r., którą określono skarżącej wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres od miesiąca kwietnia 2016 r. do września 2016 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę; ubezpieczenie zdrowotne za okres od miesiąca kwietnia 2016 r. do września 2016 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę; Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2016 r. do września 2016 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę. Na rozprawie przedłożono także odpowiedź ZUS na odwołanie skarżącej od ww. decyzji z dnia 26 listopada 2018 r. w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s.. Zgodnie z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Te ostatnie przepisy dają organowi możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Z treści powyższych przepisów wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania wskazanej ulgi. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie mają bowiem istotne znaczenie z punktu widzenia oceny możliwości spłaty zadłużenia, a w konsekwencji także oceny przesłanek zastosowania instytucji umorzenia należności. Sąd podkreśla, że ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją (wyrok z 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 78/18). W rozpoznanej sprawie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji takich ustaleń nie zawiera. Toczące się zaś przed Sądem Okręgowym w K., V Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, postępowanie zainicjowane odwołaniem od decyzji ZUS z dnia 26 listopada 2018 r. wskazuje, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do istnienia przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskowała skarżąca. Sąd stwierdza w związku z tym, że rozpoznanie wniosku o umorzenie należności, która może nie istnieć, bądź której wysokość nie jest znana było przedwczesne. Organ nie ocenił bowiem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Ponownie rozstrzygając sprawę organ usunie dostrzeżone przez Sąd uchybienie, czemu da wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 12 lutego 2018 roku