I SA/Kr 638/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "M" Sp. z.o.o. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 rok p o s t a n a w i a oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Przedsiębiorstwa "M" Spółka z o.o. w K.o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 rok. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosku wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego oraz wykonywania robót ogólnobudowlanych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 976.000,00 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi 3.745.318,12 zł, a ostatni rok obrotowy spółka zamknęła zyskiem w wysokości 501.009,99 zł. Wskazano ponadto, iż spółka dysponuje trzema rachunkami bankowymi, na których stan środków na koniec miesiąc poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyniósł łącznie 36.689,09 zł ([...] Bank S.A. 26.144,75 zł i 10.303,19 zł oraz [...] Bank S.A. 241,15 zł). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona uzasadniła trudnościami finansowymi, jakie pojawiły się w funkcjonowaniu spółki w 2008 roku na skutek prowadzenia przez Urząd Skarbowy egzekucji zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych spółki za 2002 rok. W tym samym okresie spółka - posiadająca status zakładu pracy chronionej - weszła w fazę końcową starań o dotacje z Unii Europejskiej na uruchomienie nowej linii produkcyjnej materiałów budowlanych. W związku z tym spółka zmuszona była zgromadzić środki na pokrycie inwestycji. Pomimo dobrych wyników finansowych za poprzedni rok z początkiem 2008 roku spółka znalazła się w trudnej sytuacji na skutek poczynionych inwestycji oraz nałożonego na ten proces postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie spółka deklaruje spłatę dalszych części zaległości za 2007 rok (CIT-8) w związku z koniecznością wykazania się brakiem zaległości podatkowych. Strona podniosła także, iż na rachunku w [...] Banku dokonano blokady całkowitej przez Urząd Skarbowy. Zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego wynosi 74.230,80 zł (zaległość główna), natomiast odsetki od zaległości na dzień 10 kwietnia 2008 roku wynosiły 45.074,37 zł. Zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 za 2007 rok wynosi 101.616,00 zł plus odsetki. Spółka ma zaciągnięty kredyt w [...] Banku S.A. w roku bieżącym w wysokości 1.100.000,00 zł, kredyt inwestycyjny w wysokości 2.000.000,00 zł, kredyt odnawialny w wysokości 530.000,00 zł Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości lub w części od kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 powołanej ustawy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Po przeprowadzeniu analizy danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy orzekający doszedł do przekonania, że sytuacja materialna Przedsiębiorstwa "M" Sp. z o.o. w K. nie uprawnia do skorzystania przez ten podmiot z prawa pomocy. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Zwrócić należy uwagę na fakt, że skarżąca spółka prowadzi działalność gospodarczą osiągając zyski. Ostatni rok obrotowy zamknęła zyskiem w wysokości 501.009,99 zł. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że strona dysponuje środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych w łącznej kwocie 36.689,09 zł. Wnioskodawca zaznaczył, co prawda, że na rachunku w [...] Banku dokonano blokady całkowitej przez Urząd Skarbowy, ale dwa pozostałe rachunki w [...] Banku S.A. nie zostały zablokowane, ani zabezpieczone, a więc nie ma przeszkód do dysponowania zgromadzonymi na nich kwotami. Środki zgromadzone na tych rachunkach w zupełności wystarczą na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi. Zauważyć także należy, że oprócz środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych wnioskodawca dysponuje także środkami trwałymi o wartości 3.745.318,12 zł. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem orzekającego pogląd ten pozostaje aktualny również w rozpatrywanej sprawie. Argument strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, iż w związku z podjętymi staraniami o uzyskanie dotacji z Unii Europejskiej na uruchomienie nowej linii produkcyjnej materiałów budowlanych spółka zmuszona była zgromadzić środki na pokrycie tej inwestycji, nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę przedstawionej sytuacji majątkowej. Należy bowiem podkreślić, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki strony skarżącej nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Dodać także należy, że posiadane przez stronę zobowiązania podatkowe i konieczność ich spłaty stanowią normalne okoliczności związane z prowadzeniem każdej działalności gospodarczej, którym to ryzykiem nie można obciążać Skarbu Państwa. Zaakcentować wypada, że zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, a posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Podsumowując należy zaznaczyć, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach: z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych (por. M. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr11-12, s. 85). Przeprowadzona w niniejszej sprawie analiza nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi strona dysponuje, nie pozwalają na ponoszenie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).