I SA/Kr 640/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. U. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. U. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 12 kwietnia 2018 r. nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł od skargi na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. skarżący M. U., działający przez pełnomocnika adw. M. P. – W. , złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sadowych. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K. B. i synem L. B. ur. 2011 r. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego nieprzynosząca dochodów oraz działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę, z której wysokość dochodów nie była skarżącemu znana na dzień składania wniosku (miała zostać przedstawiona na wezwanie sądu). We wniosku skarżący nie wykazał żadnych składników majątku, rubryki formularza "PPF" od 7.1. do 7.3. zawierają przekreślenia. Wnioskodawca podał, że ze względu na pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną, ponosi ona koszty związane z kredytem hipotecznym oraz utrzymaniem domu. Żona pomaga też wnioskodawcy w pokrywaniu kosztów leczenia, których miesięczna wysokość wynosi ok. [...] zł. Syn L. nie ma własnego majątku, jest na utrzymaniu matki. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości [...] zł, ponieważ nie ma oszczędności, ani majątku. Prowadzi działalność gospodarczą, ale w roku 2018 nie uzyskał z tego tytułu jakichkolwiek dochodów (podobnie w latach 2016 i 2017). Stan ten spowodowany jest pogarszającym się stanem zdrowia wnioskodawcy. Leczy się on na serce, płuca, astmę oskrzelową, ma alergię na wiele składników pokarmowych, a dodatkowo w ostatnim czasie zachorował na depresję. Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2018 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Odnosząc się do wezwania adw. M. P. – W. przesłała oświadczenie M. U. z dnia 27 sierpnia 2018 r., z którego wynika, że do lokalu mieszkalnego pod adresem os. P. [...] w K. nie posiada on żadnego tytułu prawnego. Lokal ten stanowi własność rodziców wnioskodawcy, a on jest tam zameldowany. W roku 2017 skarżący nie osiągnął dochodów i nie złożył zeznania podatkowego. Deklaracji VAT-7 nie składał, ponieważ został wykreślony jako czynny podatnik VAT przez Urząd Skarbowy [...]. Jedyny prywatny rachunek bankowy, jaki skarżący posiada to rachunek w SKOK J., który został zajęty przez komornika. Rachunek bankowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą prowadzony jest w B. S.A., którego wyciąg za okres od 1 maja do 30 maja 2018 r. został dołączony do pisma. Z uwagi na rozdzielność majątkową oraz prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych z żoną, wnioskodawca nie jest w stanie wykazać jej stanu majątkowego. Żona odmówiła przekazania kopii zeznania podatkowego za 2017 r., deklaracji VAT-7 oraz informacji o rachunkach bankowych. Wydatki związane z koniecznymi potrzebami rodziny, takie jak opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę i wszystkie inne pokrywa żona skarżącego – K. B.. Skarżący ma zaległości we wspomaganiu żony w pokrywaniu potrzeb rodziny, a zwłaszcza potrzeb małoletniego dziecka. Jeśli chodzi o wydatki na leczenie, to wnioskodawca oświadczył, że leczy się w ramach NFZ, natomiast za wykupywane przez niego leki nie zbiera paragonów, dlatego nie jest w stanie ich przedłożyć. Umowa kredytowa jest obsługiwana przez żonę skarżącego, ponieważ nie stać go na spłatę rat kredytowych. Z wiedzy skarżącego w ostatnim czasie występowały zaległości w spłacie kredytu. Skarżący oświadczył, że nie jest właścicielem żadnego pojazdu mechanicznego. Jego żona korzysta z pojazdów z wypożyczalni, a wnioskodawca nie ma wiedzy co do tego, czy jest ona właścicielem innych pojazdów z uwagi na rozdzielność majątkową między nimi. Wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru było dotychczas pokrywane z oszczędności skarżącego, a obecnie ma on w tym zakresie zaległości. Za pismem z dnia 12 września 2018 r. skarżący przesłał dodatkowo wyciąg z rachunku bankowego w B. S.A. prowadzonego dla Firmy H. M. U. za miesiąc sierpień 2018 r. (saldo -1.012,42 zł) oraz raport o kontach depozytowych skarżącego w SKOK J.. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują tę instytucję. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie oświadczenie M. U. zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do oceny czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przesłane przez stronę wyjaśnienia nie tylko nie usunęły wątpliwości co do tej sytuacji skarżącego, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że uchyla się on od ujawnienia rzeczywistych danych celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie przesłał: - odpisu zeznania podatkowego za 2017 r. obejmującego przychody ze wszystkich źródeł; - deklaracji VAT-7 z prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej za ostatnie 3 miesiące bieżącego roku; - dokumentów potwierdzających stan majątkowy (nieruchomości, zasoby pieniężne, przedmioty wartościowe, itp.), źródło i wysokość miesięcznych dochodów żony - K. B.; - odpisu zeznania podatkowego K. B., za 2017 r. obejmującego przychody ze wszystkich źródeł; - deklaracji VAT-7 z prowadzonej przez K. B. działalności gospodarczej za ostatnie 3 miesiące bieżącego roku; - wykazu wszystkich posiadanych przez żonę wnioskodawcy rachunków bankowych (osobistych i firmowych) oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego oraz jego rodziny (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, gospodarowanie odpadami, itp.), oraz oświadczenia o wysokości wydatków na wyżywienie, ubranie, środki czystości, itp.; - dokumentów potwierdzających wydatki ponoszone na leczenie; - kopii umowy kredytowej z harmonogramem rat kredytowych. Niewyjaśniona pozostała kwestia źródła i wysokości miesięcznych dochodów skarżącego. W formularzu "PPF" w rubryce 10 "dochody" skarżący wpisał "brak", w uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi działalność gospodarczą, ale za lata 2016, 2017 i w roku 2018 nie uzyskał z tego tytułu żadnych dochodów. Okoliczności te nie zostały jednak potwierdzone żadnymi dokumentami obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej. Tym bardziej, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że skarżący prowadzący działalność pod nazwą Firma H. M. U. posiada status przedsiębiorcy "aktywny", brak jest wpisów dotyczących zawieszenia, czy zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie wykazał stanu majątkowego swojej żony, K. B., zasłaniając się zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wreszcie skarżący nie wykazał żadnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (m. in. czynsz, media), ani nie przesłał rachunków potwierdzających wysokość tych wydatków wyjaśniając, że są one pokrywane przez jego żonę. Nie podał nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Jedynym wydatkiem, na który wskazał to koszty leczenia w wysokości [...] zł miesięcznie, które są pokrywane przez żonę wnioskodawcy. Jednakże wezwany do udokumentowania tych wydatków oświadczył że nie zbiera paragonów, dlatego nie jest w stanie ich przedłożyć. W świetle wskazanych okoliczności należy stwierdzić, że orzekający nie miał możliwości zbadania rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, choć to na nim w istocie spoczywa obowiązek wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. To w jego interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających złożony wniosek. W niniejszej sprawie w dalszym ciągu istnieją niejasności co do możliwości płatniczych strony, które musiały skutkować negatywnymi konsekwencjami w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.