I SA/Kr 650/13

Dnia 24 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 maja 2013r. sygn. akt I SA/Kr 650/13 w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 20 marca 2013r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości straty. postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 20.03.2013r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości straty. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" M.P. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci, przy czym w 2004r. małżonkowie wyłączyli ustawową wspólność majątkową i wprowadzili ustrój rozdzielności majątkowej. M.P. z tytułu umowy o pracę w S. sp. z o.o. w K. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1500 zł. miesięcznie. W 2012r. z tego tytułu uzyskał dochód w wysokości 16.331,28 zł. Jego żona również zatrudniona jest w tej spółce i otrzymuje identyczne wynagrodzenie. W 2012r. z tego tytułu uzyskała 13.159,40 zł. dochodu. Na jej konto bankowe w Banku Spółdzielczym wpływają jednak dodatkowe kwoty w wysokości od 2 500 – 4000 zł. (dowód: transakcje z dnia 08.01.2013r., 18.01.2013r., 07.03.2013r.). Rodzina mieszka w domu położonym w S., którego właścicielem jest żona wnioskodawcy. Wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą 2 542,63 zł miesięcznie i obejmują: opłatę za prąd – 453 zł., opłatę za telefon – 55,60 zł., opłatę za wywóz śmieci – 33,26 zł., opłatę za gaz - 682,80 zł., opłatę za wodę – 85,97 zł., koszty obiadów szkolnych dla dzieci – 132 zł., koszty dojazdów do pracy – 400 zł., koszty żywności – 700 zł. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. W stosunku do niego toczą się postępowania egzekucyjne a kwota należności wobec Skarbu Państwa oscyluje w granicach 10.000.000 zł. W tym stanie rzeczy referendarz odmówił zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzając, że skarżący jest w stanie pokryć wpis w wysokości 500 zł, gdyż w innym postępowaniu uiścił wpis dwukrotnie wyższy. Od powyższego postanowienia skutecznie wniesiono sprzeciw. Wnioskodawca raz jeszcze przedstawił w nim swoją sytuację finansową i zarzucił, że referendarz błędnie ocenił jego możliwości płatnicze. Zaakcentowano rozdzielność majątkową pomiędzy wnioskodawcą i jego żoną, na której w całości niemal spoczywa ciężar utrzymania dzieci. Podkreślono też wielomilionowe zobowiązania podatkowe wnioskodawcy i związane z tym zajęcia rachunków bankowych, które uniemożliwiły zabezpieczenie środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zwrócono też uwagę, że w innych sprawach wnioskodawcy udzielono prawa pomocy. Art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. u z 2012r. poz.270 ze zm. dalej- p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Ponadto z ugruntowanego już orzecznictwa wynika, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wysokość opłaty oceniana jest bowiem w świetle okoliczności faktycznych sprawy, odnoszących się do zdolności skarżącego do jej uiszczenia (por. orzecz. Webb przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 9353/81, czy Kreuz I przeciwko Polsce z dnia 19.06.2001 r., skarga nr 28249/95). W ocenie tut. Sądu skarżący wykazał, że zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że zarówno on jak i jego małżonka uzyskują dochód w wysokości 1500 zł. Dochody te prawie w całości pokrywają wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny. Nie można jednak zapominać o wielomilionowych zobowiązaniach skarżącego względem Skarbu Państwa oraz o toczących się z jego udziałem postępowaniach sądowych, w ramach których wnioskodawca zobowiązany jest również do uiszczenia wpisu, który w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 108/13 oraz I SA/Kr 110/13 wyniósł w sumie 1000 zł. Zdaniem Sądu wydatek ten pokrył nadwyżkę dochodów nad bieżącymi wydatkami, która ewentualnie mogła występować. W chwili obecnej w świetle dostarczonych przez wnioskodawcę danych, Sąd nie dostrzega wolnych środków, które wnioskodawca mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jednocześnie brakuje podstaw, aby poszukiwać tych środków w odrębnym majątku żony wnioskodawcy, w sytuacji, gdy wysokość jej miesięcznego wynagrodzenia nie pokrywa w całości kosztów utrzymania rodziny, a na jej mężu spoczywają wielomilionowe zobowiązania podatkowe. Z wyżej wymienionych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.