I SA/Kr 653/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia 2 maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 lutego 2018 r., którą odmówiono E. K. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ zaznaczył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podał, że z chwilą przejścia na emeryturę zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (która otrzymuje dochód w kwocie [...]zł), wymagającą ze względu na stan zdrowia sprawowania nad nią opieki. Koszty utrzymania opieki lekarskiej przekraczają dochód żony. Skarżący wskazał, że on również wymaga opieki. Opłacanie składek pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego żonę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podał, że nie posiada zasobów pieniężnych, majątku, który mógłby sprzedać i wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS. Zakład opisał następnie sposób powstania zaległości, naliczenia odsetek, sytuację rodzinną, majątkową i zarobkową wnioskodawcy. Zacytował przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek uregulowane w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej "u.s.u.s.". ZUS wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego działalności prowadzonej przez stronę. Organ podał również, że nie można stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Z dokonanych ustaleń wynika bowiem, że skarżący nie jest pozbawiony źródła dochodu, gdyż pobiera emeryturę. Zadłużenie będące przedmiotem postępowania dotychczas nie było objęte żadną formą egzekucji i tym samym żaden organ egzekucyjny nie miał możliwości wypowiedzenia się co do ściągalności lub braku ściągalności zadłużenia. Ustalenia organu wskazują, że zobowiązany posiada składnik majątkowy w postaci emerytury, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. Również na posiadanej przez stronę nieruchomości ZUS jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia spłaty należności składkowych. Organ podał, że w stosunku do strony nie ma również zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. W konsekwencji organ stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie ZUS zwrócił uwagę, że wobec braku całkowitej nieściągalności ZUS może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Organ przedstawił te szczególne przypadki umorzenia określone w §3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Wskazał następnie, że na podstawie posiadanych informacji rozważył możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i uznał, że sytuacja taka w stosunku do skarżącego nie zachodzi. Zakład zaznaczył, że nie kwestionuje, że jednorazowa wpłata na poczet należności nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek w ramach umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty, dostosowanych do możliwości płatniczych skarżącego. Organ podał, że w stosunku do skarżącego nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia - nie zostały przedstawione żadne dokumenty na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Zakład zaznaczył także, że wobec charakteru źródła dochodu nie będzie miał w stosunku do skarżącego zastosowania §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przesłanka określona w tym przepisie ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny całkowicie uniemożliwia uzyskiwanie dochodu. Ostatecznie Zakład stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa - rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji. W skardze na powyższą decyzję, zobowiązany wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie naliczonych przez ZUS należności składkowych oraz uznanie, że pismo z 18 sierpnia 2010 r. stanowi skuteczne wyrejestrowanie działalności gospodarczej z datą jego złożenia. W uzasadnieniu skarżący podał, że prowadził działalności handlową od 1 lipca 1992 r. do 31 lipca 2010 r. przechodząc na emeryturę od dnia 1 sierpnia 2010 r. Ponieważ skarżącemu pozostały do upłynnienia pozostałości towaru handlowego, wyposażenia i środka trwałego, pismem z dnia 18 sierpnia 2010 r. poinformował ZUS Oddział M., że nie będzie prowadził czynnej działalności gospodarczej. Na to pismo skarżący nie otrzymał żadnej odpowiedzi i wskazówek. W związku z ustawą z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą skarżący zwrócił się z wnioskiem z dnia 12 stycznia 2012 r. z prośbą o umorzenie należności za okres trwania abolicji, tj. od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Wniosek ten został rozpatrzony decyzją o warunkach umorzenia z dnia 2 czenwca 2015 r., które nie zostały dopełnione z uwagi na problemy zdrowotne. Następnie w dniu 17 marca 2015 r. skarżący złożył drugi wniosek i oświadczenie z dnia 21 lutego 2015 r. do ZUS w K., odnosząc się również do pisma z dnia 18 sierpnia 2010 r. W piśmie z dnia 21 lutego 2015 r. skarżący złożył także wniosek o zakończenie postępowania i umorzenie pozostałości należności nieobjętych ustawą o abolicji to jest za cały okres od 1 marca 2010 r. Na te pisma strona nie otrzymała odpowiedzi. W związku z tym skarżący uznał, że zostały one pozytywnie rozpatrzone. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Narusza ona bowiem podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8 i art. 77§1 k.p.a. (zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy). Uchybienia te miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Sąd zauważa, że w toku postępowania przed organem skarżący kilkukrotnie podnosił, że występował z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 155 - dalej ustawa abolicyjna), jednak jego wniosek z dnia 17 marca 2015 r. pozostał bez odpowiedzi. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się do tych twierdzeń, w aktach administracyjnych nie znajdują się także żadne dowody potwierdzające fakt prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej. Niewątpliwie wyjaśnienie tej kwestii jest istotne dla określenia zaległości, które ewentualnie mogą zostać umorzone w obecnie trwającym postępowaniu. Sąd zauważa również, że analiza zebranego przez organ materiału dowodowego wskazuje, że organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przedawnienia należności składkowych. Z zaskarżonej decyzji wynika, że składki te są należne za wskazane miesiące w okresie od listopada 2008 r. do listopada 2015 r. W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepisy dotyczące przedawnienia należności składkowych były parokrotnie nowelizowane. Sąd zauważa, że przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia (wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 91/12, LEX nr 1139317). W związku z powyższym ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali, czy składki objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, czy też nie. W tym celu przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych i stwierdzi, które z nich mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Następnie, jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucje przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. Jak to już zostało wcześniej wskazane, organ wyjaśni także kwestie związane z prowadzeniem wobec skarżącego postępowania w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie ustawy abolicyjnej. Po wyjaśnieniu powyższych kwestii i uzupełnieniu materiału dowodowego w powyższym zakresie, co znajdzie wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, organ dokona oceny przesłanek umorzenia należnych składek. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).