I SA/Kr 656/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Inga Gołowska sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2021r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 marca 2021r., Znak: [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 18 marca 2021 r., Znak: [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 stycznia 2021 r. odmawiającą M. B. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres 04/2020-05/2020. Jak wynika z uzasadnienia powodem odmowy zwolnienia było niedochowanie terminu do złożenia wniosku tj. do dnia 30 czerwca 2020r., gdyż skarżący wniosek złożył dopiero 5 stycznia 2021r. Podkreślono, iż ustawowy termin, do którego należało składać wnioski o zwolnienie z opłacania składek za marzec-maj 2020 r., tj. do 30 czerwca 2020 r. jest terminem materialnoprawnym. Zgodnie z procedurą administracyjną, zakres stosowania instytucji przywrócenia terminu jest ograniczony do ochrony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę. Przywrócenie terminu do dokonania czynności jest zatem instytucją procesową, której nie można stosować do terminów materialnoprawnych. Wnioskodawca złożył skargę do sądu administracyjnego, zarzucając naruszenie: - art. 7 i art. 77 § 1 i 3 KPA, poprzez nieprzeprowadzenie wszystkich dostępnych dowodów, w szczególności dokumentów złożonych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i zeznania świadka M. B., co do faktu złożenia pisemnego wniosku M. B. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na sporne ubezpieczenie oraz brak wszechstronnego rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego, skutkujące wydaniem nieprawidłowej decyzji administracyjnej; - art. 81a § 1 KPA, poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony niedających się usunąć wątpliwości, co do okoliczności złożenia wniosku o zwolnienie ze składek ZUS; - art. 31 zo i art. 31zp ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, poprzez odmowę zwolnienia ze składek ZUS, pomimo złożenia w terminie pisemnego wniosku w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę ZUS wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 marca 2021 r., Znak: [...] odmawiającą skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres kwiecień-maj 2020 r., wobec przyjęcia, że skarżący wniosek złożył po terminie z art. 31 zp ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, bo dopiero 5 stycznia 2021r. Spór między stronami zaistniał w zakresie ustalenia faktu złożenia wniosku w w/w terminie oraz nieuwzględnienia wniosków dowodowych mających w/g skarżącego wykazać, iż złożył wniosek z zachowaniem terminu przez wrzucenie wniosku do specjalnej skrzynki, bez możliwości uzyskania potwierdzenia jego złożenia. Wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres od 1.03.2020 r. do 31.05.2020 r. składany jest do ZUS w terminie do 30.06.2020 r. Warunkiem skutecznego złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku odprowadzenia składki jest złożenie go w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Jest to termin materialny, co powoduje że złożenie wniosku po jego upływie nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Wniosek o zwolnienie z opłacenia składek będzie więc bezskuteczny. Niedotrzymanie tego terminu powoduje trwale brak możliwości ubiegania się o zwolnienie, o którym mowa w art. 31zo ustawy COVID-19. Dodatkowo ustawa nie przewiduje żadnego mechanizmu przywrócenia uchybionego terminu. Organy administracji nie zostały uprawnione do zmiany terminów materialnych. Jednak skoro kwestia ta stanowi kluczowe zagadnienie dla niniejszej sprawy, bo decyduje o tym, czy wniosek został czy też nie został złożony w terminie, interes społeczny i słuszny interes obywateli, oraz ogólne zasady postępowania administracyjnego, wymagające wszechstronnego i precyzyjnego zbadania sprawy, nakazują, aby organ dogłębnie to wyjaśnił. Tymczasem w kontrolowanej sprawie brak było jakichkolwiek ustaleń i konfrontacji z wnioskami dowodowymi skarżącego, a ograniczono się jedynie do wskazania, iż wniosek nie został złożony w terminie wraz z konkluzją, wedle której skarżącemu nie przysługuje prawo zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne za sporny okres. Wobec powyższego okoliczność, czy wniosek złożono po terminie z art. 31 zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID-19 nie została ustalona w sposób należyty. Także sposób uzasadnienia stanowiska organu nie spełnia wyżej wymaganych kryteriów, co uniemożliwia sądowi ocenę prawidłowości i legalności działań organu. Aby rozstrzygnąć sprawę sąd musiałby najpierw opisać jej stan faktyczny ustalony na podstawie dokumentów dostępnych w aktach, zgromadzonych należycie dowodów i argumentacji skarżącego, a następnie dokonać subsumpcji pod mające zastosowanie w sprawie przepisy m.in. art. 31zp. Przyjęty na tle wykładni tego przepisu pogląd musiałby też zostać połączony ze stosowną argumentacją. Powyższe uchybienie koresponduje na tle tak zarysowanej kwestii, z uchybieniem organu rozpoznającego sprawę, w zakresie uzasadnienia faktycznego i uzasadnienia prawnego. W myśl zatem art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Jednocześnie uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim, a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu powinna pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie decyzję - odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowo-administracyjnym. W zaskarżonej decyzji opisanych wyżej elementów zabrakło. Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 7, 77 i 80 kpa orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrując ponownie sprawę, organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu i wydać stosowne rozstrzygnięcie z motywami odpowiadającymi wymogom art. 107 § 3 k.p.a.