I SA/Kr 659/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku B.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 marca 2013r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2005r. oraz za okres od stycznia 2006r. do kwietnia 2008r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 17 czerwca 2013r. skarżąca B.C., działając przez swego pełnomocnika z wyboru, doradcę podatkowego M. D. – M. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 marca 2013r. wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2005r. oraz za okres od stycznia 2006r. do kwietnia 2008r. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia wszystkich rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża. Podobnie zajęte zostały wszystkie nieruchomości wnioskodawczyni. Wskazuje, iż jest osobą ciężko chorą. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę małżonka w wysokości 10 777 zł, praw autorskich – 400 zł, umowy zlecenia 144 zł, dochodów z najmu osiąganych przez skarżącą w kwocie 6000 zł oraz emerytury w wysokości 1300 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 18 621 zł. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona trzy domy o pow. 170 m2, 280 m2 oraz 180 m2. Wykazuje także oszczędności w wysokości 20 000 zł oraz cenną biżuterię. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości 18 621 zł pochodzących z szeregu źródeł, m. innymi z wynagrodzenia za pracę, emerytury czy dochodów dodatkowych z tytułu najmu, niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. koszty kredytu czy specjalistycznego leczenia ( brak jakichkolwiek dowodów na obciążenia z tego tytułu ), posiadany majątek nieruchomy ( trzy domy ), który zawsze może jego właścicielowi przynieść pożytki, nawet mimo wskazanego faktu, iż nieruchomości te zajęte są przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, posiadane oszczędności przewyższające swą kwotą wysokość wymaganego wpisu sądowego, brak innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżąca – jak wskazano - podniosła co prawda, że ponosi duże koszty związane z leczeniem własnym natomiast twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków , argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżącej przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku , posiadanych oszczędnościach, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztach utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż strona działa przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, mimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Fakt ten sam w sobie nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy, jednakże jest brany pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek warunkujących otrzymanie tejże pomocy. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności ( w szczególności ze względu na posiadane oszczędności i majątek nie służący do zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych rodziny, a także bardzo wysokie w stosunku do średniej krajowej miesięczne dochody rodziny ), do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).