I SA/Kr 678/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Iwona Sadowska-Białka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2018 r. sprawy ze skarg K. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy prawnej, skargi na czynność egzekucyjną oraz zawieszenia postępowania, na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 6 kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 6 kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oraz na przewlekłość postępowania - s k a r g i o d d a l a - Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r., [...] odmówił wszczęcia postępowania na wniosek K. O. w sprawie przyznania pomocy prawnej, skargi na czynność egzekucyjną – zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zawieszenia postępowania. Organ wskazał, że przepisy k.p.a. oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości przyznania pomocy prawnej oraz zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek zobowiązanego. Natomiast w zakresie skargi na czynność egzekucyjną organ stwierdził, że została ona wniesiona z uchybieniem terminu. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r., [...] odmówił K. O. umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że brak było podstaw do umorzenia postępowania. Kwestia braku wcześniejszego doręczenia upomnienia została już rozstrzygnięta postanowieniami wierzyciela, postępowanie egzekucyjne było zawieszone nie na wniosek wierzyciela, a z mocy samego prawa, a do przedawnienia obowiązku nie doszło. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r., [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] oddalił skargę K. O. na czynność egzekucyjną i przewlekłość postępowania. Zdaniem organu zarzuty skargi na czynność egzekucyjną wykraczały poza jej dopuszczalny zakres, nie mogła zatem być uwzględniona. Przewlekłość postępowania mogłaby natomiast zostać stwierdzona, jeśli jego czas wydłużyłby się z winy organu, a nie wskutek korzystania przez stronę z uprawnień procesowych. K. O. wniosła zażalenia na powyższe postanowienia. Podtrzymała stanowisko w sprawie, wskazała, że co do szczegółów sprawy powinien się wypowiedzieć fachowy pełnomocnik, o którego ustanowienie wnosiła, zasadność wniesionej skargi została jej zdaniem przedstawiona w sposób uzasadniony. Zdaniem skarżącej, podział jednego jej pisma na trzy części jest "absurdalny". Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniami z dnia 6 kwietnia 2018 r., [...], [...] oraz [...] uchylił zaskarżone postanowienia w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zauważył, że K. O. wniosła w dniu 24 listopada 2017 r. pismo, zawierające szereg różnych żądań. Naczelnik Urzędu Skarbowego podzielił skargi i wnioski, wynikające z pisma na trzy grupy i wydał trzy odrębne postanowienia. Było to zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nieprawidłowe, albowiem o charakterze pisma decyduje rzeczywista intencja strony, a nie nadana pismu nazwa czy tytuł. Pismo nie zawierało m. in. jednoznacznych przesłanek, pozwalających uznać je za skargę na czynność egzekucyjną albo przewlekłość postępowania. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej kwalifikacji pisma, które stanowi w istocie zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Organ pierwszej instancji nie jest jednak związany tą oceną, jeśli będzie mieć co do niej wątpliwości, powinien wezwać stronę do sprecyzowania pisma, wyjaśnienia jego kwalifikacji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, o ile będzie ją rozpatrywał jako zarzuty, organ pierwszej instancji winien zatem rozważyć przede wszystkim terminowość złożenia zarzutów i zbadać, czy dany zarzut był już przedmiotem rozpatrzenia w innym postępowaniu. Skargi na powyższe postanowienia wniosła K. O.. Zwróciła się o ich uchylenie, podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Zarzuciła organowi odwoławczemu działanie na jej niekorzyść, przewlekłość postępowania, a nadto podniosła, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powinien był rozpoznać sprawę merytorycznie, a nie wydawać decyzję kasatoryjną. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej u.p.e.a.), jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponieważ przepisy u.p.e.a. nie zawierają żadnych regulacji odnośnie postępowania odwoławczego, w tym postępowania zainicjowanego wniesieniem zażalenia, odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy k.p.a., w tym art. 138 k.p.a. Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powyższe uregulowania znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym (art. 144 k.p.a.). Sąd podziela zaprezentowany w skargach pogląd o istniejącym co do zasady obowiązku wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia merytorycznego. Orzeczenie kasatoryjne, powodujące konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji winno być wyjątkiem, zatem jest dopuszczalne tylko w razie zaistnienia przesłanek, wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. Jednakże – wbrew stanowisku skarżącej – należy uznać, że w niniejszej sprawie przesłanki wydania postanowień kasatoryjnych zaistniały. Pismo z dnia 24 listopada 2017 r. skarżąca zatytułowała "skargi i wnioski dotyczące: 1) czynności egzekucyjnych organu egzekucyjnego; 2) przewlekłości postępowania egzekucyjnego; 3) działania organu egzekucyjnego niezgodnego z prawem; wniosków zobowiązanego o: a) przyznanie pomocy prawnej (...) b) zawieszenie postępowania egzekucyjnego (...) c) wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa". Natomiast w wywodach pisma skarżąca podnosiła, że nie zgadza się z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, zarzuciła przedawnienie roszczeń, brak podstaw prawnych ich dochodzenia, niedopuszczalność dochodzonych roszczeń, brak wcześniejszego doręczenia upomnienia oraz wskazała, że tytuły wykonawcze są pozbawione mocy prawnej. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że powyższe pismo nie jest precyzyjne i zachodzi konieczność wnikliwego rozważenia, jaki w istocie jest jego charakter, a zatem czy stanowi ono zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji, czy też jest innym środkiem prawnym. Organ pierwszej instancji nieprawidłowo, wręcz literalnie podszedł do treści pisma, dodatkowo wyodrębniając z niego trzy różne sprawy. Nie wezwał skarżącej do sprecyzowania, jaki tak naprawdę środek prawny zamierzała wnieść, nie skorzystał z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym winien należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, a nadto czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Brak zbadania intencji wnoszącej pismo oraz ustalenia jego charakteru stanowi w ocenie Sądu poważne naruszenie przepisów postępowania. Organ pierwszej instancji zastąpił te ustalenia swoimi domniemaniami, przypisując skarżącej np. intencję wniesienia skargi na czynności egzekucyjne albo skargi na przewlekłość postępowania. Wydanie rozstrzygnięcia z urzędu w postępowaniu incydentalnym, które zgodnie z prawem może być wszczynane wyłącznie na wniosek (skargę) może stanowić nawet wadę orzeczenia w postaci jego nieważności. Skoro tak, to organ nie może domyślać się, czy strona miała zamiar wnieść dany środek prawny, ale w razie wątpliwości w tym zakresie winien był wezwać stronę do sprecyzowania i jednoznacznego wskazania, czy taki środek chciała wnieść. Przepisy prawa zostały zatem naruszone, a od wyjaśnienia charakteru pisma zależał w zasadzie cały zakres koniecznego rozstrzygnięcia. Wobec tego organ odwoławczy wręcz był obowiązany do zastosowania art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a., co też słusznie uczynił, wydając postanowienia kasatoryjne. Zarzuty skarg nie potwierdziły się, a Sąd, nie będąc związany ich granicami nie dopatrzył się żadnych innych podstaw do wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi.