I SA/Kr 687/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 marca 2012r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia p o s t a n a w i a ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. W dniu 9 sierpnia 2013r. skarżąca A.K. złożyła wniosek o ustanowienie pełnomocnika w sprawie jej skargi na decyzję ZUS z dnia 13 marca 2013r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia. Skarżąca domaga się ustanowienia adwokata z uwagi na niskie, realne dochody, zajęcia komornicze, konieczność samotnego utrzymania dwójki dzieci. Podaje, iż jej wynagrodzenie od 2010r jest częściowo zajęte przez komornika sądowego i w chwili obecnej otrzymuje 1181 zł. Osiąga również dochód z tytułu alimentów na dzieci w kwocie 500 zł. Wskazuje na stałe wydatki w wysokości 853 zł, koszty związane z edukacją dzieci – 246 zł miesięcznie i inne koszty związane z zakupem podręczników, tornistrów – 108 zł w przeliczeniu na miesiąc. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie z dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny skarżącej są alimenty w wysokości 500 zł oraz częściowo zajęte wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie netto 1181 zł. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada ona własnych nieruchomości, zamieszkuje w mieszkaniu rodziców i wszelkie koszty utrzymania ponosi sama. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów czy ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie skarżącej adwokata z urzędu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby czy sensowności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Nie ma też znaczenia ew. argument strony o braku znajomości prawa. Orzekający rozpatrując wniosek bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno – bytową ubiegającego się o pomoc w takiej formie. Tym czasem – jak ustalono, skarżąca osiąga miesięczny stały dochód w wysokości 1681 zł w przeliczeniu na trzy osoby z tytułu zatrudnienia oraz alimentów. Wykazuje koszty miesięcznego utrzymania na sumę 853 zł. Nie posiada oszczędności ani innego majątku, który nie służyłby zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych. Ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Część jej wynagrodzenia jest zajęta przez komornika sądowego. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).