I SA/Kr 687/13

|Sygn. akt I SA/Kr 687/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędzia: WSA Nina Półtorak, Protokolant: st. referent Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r., sprawy ze skargi A.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 13 marca 2013r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia - skargę oddala - Decyzją z dnia 13 marca 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji z dnia z dnia 24 stycznia 2013 r., nr [...], którą odmówiono skarżącej A.K. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych wraz z odsetkami, w łącznej kwocie 4 019,76 zł oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia zdrowotne pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 20 717,92 zł. Decyzje te zostały wydane w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 23 listopada 2012 r. skarżąca wystąpiła do ZUS-u o umorzenie całości zaległości z tytułu składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu skarżąca podała, że samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci, zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i obecnie jej jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę, które po potrąceniu zaliczek komorniczych wynosi 1 100 zł netto. Wskazała, że ZUS pismem z dnia 5 listopada 2012 r. uznał, że skarżąca nie posiada wystarczającego dochodu na regularną spłatę zadłużenia. W związku z powyższym należało uznać, że nie posiada tym bardziej środków na jednorazową spłatę całego zadłużenia. Skarżąca dodawała, że w przypadku braku umorzenia, będzie zmuszona do korzystania z pomocy społecznej, co w konsekwencji naruszy interes publiczny jak również spowoduje brak możliwości bezpiecznego wychowania dzieci. Zdaniem skarżącej przedstawione okoliczności stanowiły przesłankę do całkowitego umorzenia należności składkowych. Organ ustalił, że w okresie od 22 kwietnia 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych, przy czym od lipca 2009 r. do sierpnia 2010 r. zatrudniała pracowników. W 2009 r. skarżąca uzyskała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 37 269,83 zł oraz przychody z działalności gospodarczej w kwocie 186 047,49 zł, a ponieważ koszty ich uzyskania wyniosły 223 571,76 zł. To w efekcie skarżąca wykazała stratę w wysokości 37 524,27 zł. W 2010 r. dochód ze stosunku pracy wyniósł 40 870,31 zł, a z działalności gospodarczej 79 775,31 zł, przy czym trwało postępowanie dotyczące wyjaśnienia rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. W 2011 r. dochód skarżącej stanowił kwotę 49 746,84 zł. (wyłącznie ze stosunku pracy). W momencie złożenia wniosku skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Urzędzie Wojewódzkim i z tego tytułu otrzymywała wynagrodzenie w kwocie 3 591,60 zł brutto (2 569,27 zł netto). Po potrąceniu kwoty egzekwowanej przez komornika, miesięcznie od dyspozycji pozostawała jej kotwa 1 111,35 zł. ZUS ustalił również, że skarżąca jest współwłaścicielką w części ½ nieruchomości położonej w K.; jest panną samotnie wychowującą dwójkę dzieci, na które otrzymuje alimenty w kwocie 500 zł łącznie. Mieszka z rodzicami, jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego – samodzielnie ponosi koszty utrzymania. Z oświadczenia skarżącej wynikało również, że cierpi ona na "uporczywą migrenę" oraz zwyrodnienie kręgosłupa, natomiast jej syn ma zdiagnozowane zaburzeni percepcji słuchu, a córka zaburzenie percepcji wzrokowo ruchowej. Dzieci znajdują się pod stałą opieką Poradni Pedagogiczno - Psychologicznej w K. Poza zaległościami wobec ZUS-u skarżąca posiadała również zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego oraz zobowiązania względem banków i osób prywatnych - łącznie 34 454,14 zł. Niektórzy z tych wierzycieli dochodzili swoich należności w postępowaniu komorniczym. Organ wskazał, że w rozpoznawanie sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności o których mowa w art. 28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.). Skarżąca osiąga bowiem stałe dochody ze stosunku pracy i dysponuje majątkiem, z którego możliwe jest egzekwowanie należności składkowych, jak również kosztów egzekucyjnych. Zdaniem organu nie zachodzą również przesłanki pozwalające umorzyć należności pomimo braku ich całkowej nieściągalności – wskazane oraz w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Organ zaznaczył, że wprawdzie łączny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1 611,35 zł, a wydatki miesięczne przewyższają tę kwotę bo wynoszą 2 375,37 zł to jednak z pozostałych danych wynikało, że skarżąca posiada zabezpieczenie potrzeb mieszkalno-bytowych, a ich podstawowe potrzeby związane z zakupem leków są zaspokajane nawet przy trwającym nadal postępowaniu egzekucyjnym. Organ dodawał również, że schorzenia skarżącej nie uniemożliwiają jej kontynuowania pracy zawodowej. Z kolei zdarzenia losowe w postaci kradzieży w październiku 2009 r. z konta bankowego firmy skarżącej kwoty 2 079,42 zł, a w lutym 2010 r. materiałów budowlanych na kwotę 10 000 zł, zdaniem organu, nie miały wpływu na prowadzoną przez skarżącą działalność gospodarczą, a w szczególności na obowiązek wywiązania się z należności składkowych. Zdarzenia te wprawdzie wpłynęły na pogorszenie sytuacji finansowej, ale też zaistniały w znacznej mierze po dacie powstania zaległości. Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 13 marca 2013 r. ZUS utrzymał w mocy poprzednio wydaną decyzję. W uzasadnieniu organ po ponownym przeanalizowaniu sytuacji finansowej skarżącej, zauważał, że jej wyjaśnienia o samotnym wychowywaniu dwójki dzieci budzą wątpliwości. Z zgromadzonych dokumentów wynikało bowiem, że ojciec dzieci – T.R. wskazuje ten sam adres jako adres zamieszkania, a kierowane do niego pisma odbierane są przez skarżącą określającą się jako "żona". W konsekwencji organ uznał, że w rzeczywistości T.R. mieszka ze skarżącą i dokłada się do bieżących kosztów utrzymania rodziny w większym zakresie niż zasądzone alimenty. Dodatkowo organ argumentował, że wyjaśnienia skarżącej były niespójne – wskazywała, że samodzielnie utrzymuje dwójkę dzieci, a potem, że może liczyć na pomoc siostry. Organ wskazywał również, że sytuacja zdrowotna córki rzutująca na problemy w nauce znacznie się poprawiła. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na ww. decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że nie zachodzi całkowita nieściągalność jak również okoliczności pozwalające na umorzenie w sytuacji braku całkowitej nieściągalności, 2. art. 28 § 2 pkt 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez brak rozpatrzenia sprawy w kontekście "ważnego interesu strony", 3. art. 7 w zw. art. 77 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, a w szczególności niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i niewyczerpujący sposób zebrania i rozpatrzenia materiału dowodnego. Skarżąca podkreśliła, że ojciec dzieci – T.R. nie jest jej mężem, a jedynie podaje ten adres jako adres do korespondencji, w tym do rozliczeń podatkowych, ponieważ nie ma innego adresu zameldowania. Wskazała również, że ponoszenie wydatków na dodatkowe zajęcia dla dzieci, dostęp do Internetu jest koniecznością, bowiem szkoła nie zapewnia tego bezpłatnie. Pomoc siostry zależy od jej możliwości i jest raczej pomocą psychiczną, a nie finansową. W dodatkowym piśmie skarżąca przedstawiła dokumenty dotyczące problemów syna ze słuchem oraz konieczności jego kształcenia specjalnego. W piśmie z dnia 19 listopada 2013 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wszystkie zarzuty skargi, akcentując konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków w związku ze stanem zdrowia syna. ZUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu była ocena, czy ZUS prawidłowo zebrał w sprawie materiał dowodowy dotyczący sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej, a także czy dokonał jego prawidłowej oceny w kontekście przesłanek umorzenia zaległości przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz §3 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W zaskarżonych decyzjach ZUS stwierdził bowiem brak przesłanek umożliwiających w ogóle pozytywne dla skarżącej załatwienie sprawy. Podkreślić więc należy, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie daje ZUS-owi swobody w decydowaniu o umorzeniu zaległości składkowych. Organ może umorzyć zaległości tylko wtedy gdy stwierdzi istnienie przesłanek przewidzianych przez ww. przepisy. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że żadna z powyższych okoliczności nie wystąpiła. ZUS zasadnie też podkreślał, że skoro skarżąca uzyskiwała stałe dochody z tytułu umowy o pracę i była współwłaścicielką nieruchomości to nie można twierdzić, że "należność jest nieściągalna" w rozumieniu ww. art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dokumenty znajdujące się w aktach sprawy potwierdzały ustalenia faktyczne, a i skarżąca, co do zasady, nie kwestionowała powyższych faktów. Nie można więc było uznać, że ZUS naruszył wymienione w skardze przepisy postępowania administracyjnego. Przechodząc z kolei do następnego typu przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości to trzeba zaznaczyć, że w we właściwych przepisach zostały one wymienione jedynie przykładowo, o czym świadczy użycie w tekście przepisu określenia "w szczególności". Zgodnie z §3 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu, ZUS miał prawo weryfikować twierdzenia skarżącej o samotnym wychowywaniu dzieci. Z akt rzeczywiście wynika, że ojciec dzieci – T.R. współdziała w ich wychowywaniu, a także współdziałał w prowadzeniu działalności gospodarczej, której dotyczą zaległości. Nawet z dokumentów przedstawionych przez skarżącą już po wniesieniu skargi wynika, że T.R. wspólnie ze skarżącą złożył wniosek o kształcenie specjalne syna (k.88 akt sądowych). Skarżąca we wniosku o umorzenie zaległości podatkowych za 2010 r. (k.155 akt administracyjnych) wyraźnie wskazała, że T.R. prowadził w jej imieniu firmę i reprezentował ją w 2011 r. w postępowaniu kontrolnym. Powyższe dokumenty, zdaniem Sądu, świadczą o słuszności wniosków organu, że skarżąca zataiła faktyczny udział T.R. w ponoszeniu bieżących kosztów rodziny. Skoro T.R. prowadził faktycznie firmę zarejestrowaną na skarżącą (zatrudnioną na pełny etat w Urzędzie Wojewódzkim), a także współdziałał i nadal współdziała ze skarżącą w kwestiach związanych z uzyskiwaniem zaświadczeń dotyczących stanu zdrowia dzieci; podaje adres skarżącej jako adres do korespondencji lub zamieszkania w sprawach rozliczeń podatkowych – to z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że faktycznie co najmniej wspomaga skarżącą w opiece nad dziećmi i finansowaniu potrzeb rodziny. Akcentowany przez skarżącą fakt, że jest panną nie ma znaczenia w sprawie, a to dlatego że istotne jest w badaniu sytuacji majątkowej skarżącej czy może faktycznie korzystać z pomocy ojca swoich dzieci, partnera. Pośrednio na powyższą okoliczność wskazuje również fakt, że skarżąca w istocie zaspokaja potrzeby swojej rodziny takie jak dodatkowe zajęcia sportowe dzieci, dostęp do Internetu, płatne programy telewizyjne pomimo, że wydatki te przekraczają zadeklarowane dochody. Nie negując potrzeby tego typu wydatków należy jednak zauważyć, że gdyby skarżąca nie dysponowała dodatkowymi dochodami to po prostu nie mogłaby finansować wykazanych wydatków. W ocenie Sądu wnioski ZUS nie były więc sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a nadto były logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym. Zarzuty pełnomocnika skarżącej akcentujące konieczność zwiększonych wydatków na syna w praktyce nie wykazały aby ojciec dziecka również nie mógł tych wydatków współfinansować, skoro z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynikało, że oboje rodzice współdziałają w sprawach związanych z kłopotami zdrowotnymi syna. W związku z powyższym Sąd skargę oddalił na zasadzie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.