I SA/Kr 701/13

|Sygn. akt I SA/Kr 701/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Nina Półtorak, Sędziowie: WSA Ewa Michna (spr.), WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2013 r., sprawy ze skargi S.Z., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 4 marca 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala - Wnioskiem z dnia 24 października 2012 r. skarżący S.Z. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W wydanej decyzji z dnia 4 marca 2013 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w łącznej kwocie 46 367,69 zł. W uzasadnieniu organ podał, że z analizy przedłożonej przez skarżącego dokumentacji i oświadczeń wynikało, że obecnie pobiera on świadczenie rentowe w wysokości 977,17 zł brutto (590,93 zł netto). Ze świadczenia tego dokonywane były potrącenia z tytułu zaległości składkowych w kwocie 244,29 zł miesięcznie. Ponadto skarżący przedłożył orzeczenie o zaliczeniu go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane za okres od września 2010 r. do września 2015 r., przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w T. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania skarżący określił na kwotę 790 zł, natomiast pozostałe koszty utrzymania na kwotę 500 zł. Skarżący podał również, że ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie 110 zł miesięcznie. Organ wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynikało, że skarżący nie posiada żadnych ruchomości, a posiadane nieruchomości zostały zlicytowane przez Komornika Sądu Rejonowego w T. Z przesłanej z Urzędu Miasta T. dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej wynikało, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do dnia 2 czerwca 2010 r. Ponadto Urząd Miasta T. pismem z dnia 5 listopada 2012 r. poinformował, że skarżący nie figuruje w bazie lokalnej jako właściciel lub współwłaściciel pojazdu. W wyniku podjętych czynności w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w T. organ ustalił również, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz dodatków mieszkaniowych. Z informacji uzyskanych od Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. wynikało, że za 2009 r. skarżący osiągnął dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 5 796,82 zł, dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 236 zł oraz dochód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 3 600 zł. W 2010 r. skarżący uzyskał dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie 34 825,99 zł. W 2011 r. dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 3 449 98 zł, a dochód z innych źródeł wyniósł 23 694,25 zł. Skarżący nie deklarował czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Odnosząc się do powyższych ustaleń organ podał, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie zaległości składkowych skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.). W przypadku skarżącego nie wystąpiła bowiem całkowita nieściągalność - aktualnie prowadzone było postępowanie egzekucyjne z przysługującego mu świadczenia rentowego. Zdaniem organu nie zachodziły również podstawy do umorzenia wymienionych należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 a i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – tj. poniesienie przez skarżącego strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Brak było również potwierdzenia, że skarżący sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dalej organ podniósł, że z przedłożonego przez skarżącego orzeczenia o zaliczeniu go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wynikało, że skarżący nie może podjąć żadnego zatrudnienia i uzyskiwać dochodów. Organ podkreślił, że umorzenia należności z tytułu składek w trybie wskazanych przepisów ustawy, stosuje się jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązania. Wnioskiem z dnia 15 stycznia 2012 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 4 marca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ podał, że skarżący nie przedstawił we wniosku żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności składkowych. W dalszej części podtrzymał stanowisko organu I instancji. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący odniósł się do swojej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Podał, że obecnie po opłaceniu wszelkich opłat i kosztów leczenia nie pozostają mu żadne środki niezbędne do życia. Podał również, że z uwagi na inwalidztwo (częściowa utrata wzroku po operacji) w chwili obecnej nie jest w stanie podjąć pracy. W odpowiedzi organ podtrzymał dotychczasową argumentację wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu była ocena zasadności przesłanek jakimi się kierował Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia zaległości, a także wysokość samych zaległości. Rozpatrując zarzuty związane z wątpliwościami co do wyliczenia zaległości, to zdaniem Sądu, na obecnym etapie sprawy skarżący nie przedstawił argumentów chociażby uprawdopodabniających jego sugestie o nieprawidłowych wyliczeniach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu dotyczącym umorzenia składek powinien ustalić jaka jest wysokość zaległości – nie może bowiem umarzać, ani też odmawiać umorzenia kwot, które nie istnieją. Jeżeli jednak w aktach sprawy znajdują się wydruki z konta potwierdzające wysokość zaległości, o których mowa w decyzjach w przedmiocie umorzenia, a wnoszący o umorzenie zaległości nie przedstawia jakichkolwiek konkretnych argumentów przemawiających za jego twierdzeniami o nieprawidłowych wyliczeniach – Sąd administracyjny nie może dokonać samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Zgodnie z art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 powołanej ustawy tzn. nie przesłał akt sprawy lub przesłał je tylko w części. Z akt nie wynika, że skarżący skutecznie kwestionował okresy podlegania ubezpieczeniu (ZUS wyraźnie zaznaczył w decyzji, że nie został złożony druk KOA). ZUS wysłał przy tym do skarżącego formularza druku (k.31). W aktach sprawy rzeczywiście brak takiego druku. Twierdzenia skarżącego (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), że taki druk został złożony nie zostały poparte przedstawieniem chociażby potwierdzenia jego złożenia. Dodatkowo, z akt wynika (pismo skarżącego z dnia 14 grudnia 2012 r. – k.104), że w sprawie rozliczenia konta skarżący miał złożyć odrębne pismo. Pismo takie nie zostało złożone. Na koniec tej części rozważań podkreślić należy, że ZUS z urzędu uzgodnił z właściwą placówką w N. (str. 6 decyzji z dnia 21 grudnia 2012 r.), że "stare" zaległości za okres do 31 grudnia 1998 r. zostały uregulowane. Powyższe zgodne jest z aktami sprawy, ponieważ decyzje dotyczą zaległości począwszy od listopada 2002 r. Sąd nie mógł więc dać wiary argumentom skarżącego o błędnych wyliczeniach, nie mógł też w tej sprawie prowadzić samodzielnie postępowania. Zgodnie bowiem z art. 106 §3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem takiego postępowania uzupełniającego nie jest więc ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy (czyli w rozpoznawanej sprawie: jaka jest rzeczywista wysokość zaległości) lecz ocena czy organy ustaliły ten stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił wysokość zaległości oraz stan majątkowy skarżącego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sam skarżący potwierdził, że ma "deficyt" 300 zł tj. nadwyżkę wydatków nad przychodami. W dalszej kolejności Sąd zbadał zasadność oceny przez organ, czy w sprawie zachodziły przesłanki umorzenia. W sprawach z wniosku o umorzenie zaległości w składkach tok postępowania organu polegać będzie na badaniu, czy w sprawie wystąpiły przesłanki ww. art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) lub ww. §3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Przedmiotem kontroli będzie więc prawidłowość ustaleń faktycznych tj. np. czy ustalenia w zakresie stanu majątkowego, stanu zdrowia są zgodne z aktami sprawy. Następnie Sąd będzie oceniał czy uzasadnienie w zakresie przyczyn ewentualnej odmowy umorzenia są logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym (np. w zakresie oceny potencjalnych możliwości zarobkowych lub wpływu konieczności zapłaty zaległości na warunki egzystencji) i oparte na zebranym materiale dowodowym (tzn. czy np. w aktach są odmienne informacje niż twierdzenia ZUS-u). Dodać jednak należy, że decyzja ta, w tym zakresie, należy do sfery tzw. swobodnego uznania organu, co z jednej strony nie oznacza dowolności prowadzenia przez ten organ postępowania i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego (zasadność rozważanych przesłanek umorzenia oraz tok postępowania administracyjnego podlega kontroli sądu administracyjnego, który może uchylić zaskarżone decyzje), z drugiej strony, sąd administracyjny nie posiada uprawnień do nakazania, w drodze sprawowanej kontroli, umorzenia zaległości, zgodnie z wnioskiem strony postępowania. Negatywna ocena organu wniosku skarżącego o umorzenie (zaakceptowana na obecnym etapie przez Sąd) nie wyklucza jednak możliwości ponownego starania się o umorzenie w przypadku zmiany okoliczności w sytuacji osobistej lub finansowej skarżącego. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy to prawidłowe były ustalenia organu, że skoro trwa nadal egzekucja ze świadczenia rentowego to nie wystąpiła przesłanka "całkowitej nieściągalności" w rozumieniu ww. art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący faktu trwającej egzekucji nie kwestionował, wynikało to zresztą z jego pism, gdzie wspominał o potrąceniach. Zgodnie natomiast z ww. §3 ust.1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Słusznie organ zauważał, że w sprawie nie wystąpiły żadne nadzwyczajne zdarzenia w rozumieniu ww. §3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia. Skarżący przedstawił natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (k. 75). W ocenie Sądu, prawidłowo organ uznał, że nie dowodzi ono "przewlekłej choroby (...) pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności" w rozumieniu ww. §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia. Z treści ww. orzeczenia wynika, że wskazana jest "praca w warunkach pracy chronionej, nie może wykonywać prac wymagających dobrego i jednoczesnego widzenia obuocznego". Tego typu orzeczenie na pewno ogranicza rodzaje aktywności zawodowej, ale też nie uniemożliwia pracy w takich dziedzinach gospodarki, w których skarżący np posiada doświadczenie z uwagi na dotychczasowy profil działalności gospodarczej (np. działalność handlowa). Podkreślić też należy, że skarżący w rzeczywistości spłaca zaległości, które narastały od lat i, jak wynika z akt sprawy, dotyczą one zarówno jego indywidualnej działalności gospodarczej, jak i (co zostało już uregulowane) działalności w formie spółki cywilnej. Pomimo braku wywiązywania się ze swoich obowiązków w zakresie opłacania składek – skarżący korzysta z dobrodziejstwa systemu ubezpieczeń społecznych. Otrzymuje bowiem świadczenie rentowe (977,17 zł brutto) i to w sytuacji, gdy powszechnie wiadomo, że system przyznawania rent ulega stopniowemu ograniczeniu. Z akt wynika, że wydatki przekraczają dochody ale fakt ten może też uzasadniać wątpliwości czy rzeczywiście skarżący zadeklarował wszystkie uzyskiwane dochody. Skarżący przedstawił bowiem umowę najmu (k. 103) 3 - pokojowego mieszkania z kuchnią i łazienką oświadczając (wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy), że koszty jego utrzymania wynoszą 600 zł miesięcznie, co wskazuje, że skarżący nie ogranicza zakresu swoich warunków bytowych (z akt nie wynika, żeby skarżący zamieszkiwał z rodziną) wobec trudnej sytuacji finansowej. W tej sytuacji Sąd uznał za zasadne powoływanie się przez ZUS na wyjątkowość instytucji umorzenia zaległości, a także konieczność dbania o innych ubezpieczonych, którym ZUS powinien wypłacać renty lub emerytury z środków gromadzonych z należnych wpłat. W związku z powyższym Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.