I SA/Kr 706/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. - D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. - D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 16 maja 2017 r. nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.656 zł od skargi decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 16 maja 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2013 r. skarżąca M. N. zwróciła się z prośbą o zwolnienie jej od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację finansową oraz bardzo złą kondycję jej firmy. Podała, że w ostatnim czasie urząd Skarbowy w O. zajął bardzo wysokie kwoty, jakie przysługiwały jej w związku ze zwrotem podatku VAT. Skarżąca osiąga niewielkie dochody tylko z tytułu zatrudnienia w firmie męża, a działalność gospodarcza prowadzona przez jej męża wykazuje straty, dlatego sytuacja rodziny jest bardzo trudna. Skarżąca wezwana o złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF" w zakreślonym terminie uzupełniła brak. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartych we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką M. D. ur. 2014 r. Z mężem posiada rozdzielność majątkową od 2010 roku. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest prowadzona działalność gospodarcza przynosząca dochód w wysokości ok. 2.000 zł, który jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Mąż skarżącej prowadzi własną działalność gospodarczą, ale nie wykazuje większych zysków. W skład majątku skarżącej wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni ok. 200 m˛ i wartości 300.000 zł, nieruchomość rolna o areale ok. 15 ha, na którym prowadzona jest produkcja rolna, 30 arów lasu, wiaty na sprzęt oraz ciągnik rolniczy o wartości ok. 100 tys. zł w kredycie bankowym. Nie posiada ona oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżąca podniosła, że ma zajęte konta prze US na łączną kwotę prawie 130 tys. zł. Padła ofiarą oszustwa na dużą skalę i została pozbawiona płynności finansowej. Nie stać jej w tej chwili na nic, jest na granicy bankructwa. Nie posiada żadnych wolnych środków finansowych, ma na utrzymaniu siebie i córkę oraz pomaga tacie i bratu. Odnosząc się do zarządzenia Referendarza sądowego wzywającego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca poinformowała, że pobiera dopłaty unijne do gruntów ornych, których wysokość jest różna każdego roku. Za 2016 rok uzyskała ona dotację w kwocie 30.685,32 zł. Nieruchomość rolna wykorzystywana jest do przechowywania maszyn. Dochód z gospodarstwa rolnego nie został podany. Według przedłożonej kopii zeznania PIT-36 w roku 2016 skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 8.843.795,53 zł, przy kosztach jego uzyskania 8.811.016,52 zł, co dało dochód w wysokości 32.779,01 zł. Deklaracje VAT-7 z prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej potwierdzają obroty za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2017 roku na poziomie od 300 tys. zł do niemal 800.000 zł. Mąż skarżącej P. D. z pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnął w roku 2016 przychód w wysokości 55.754,51 zł przy kosztach uzyskania przychodu 66.395,30 zł, co dało stratę w wysokości 10.640,79 zł. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów za miesiące od czerwca do sierpnia 2017 r. w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosiła 1.000 zł, zaś wartość netto nabywanych w tym okresie towarów i usług wynosiła 10.500 zł, 27.086 zł i 51.721 zł. Udokumentowane wydatki rodziny skarżącej na energię elektryczną wynoszą 843,58 zł miesięcznie, za gaz 58,70 zł, za wodę 302,69 zł za dwa miesiące. Według oświadczenia strony łączna wysokość miesięcznych wydatków wynosi ok. 1.000 zł. Z zawiadomienia z dnia 4 września 2017 r. wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w Banku Ochrony Środowiska S.A. na łączną kwotę 101.231,06 zł (w tym należność główna 82.980 zł, odsetki 12.520,96 zł i koszty egzekucyjne 5.730,10 zł). Skarżąca przedłożyła także wykaz i historię posiadanych 20 rachunków bankowych własnych oraz wykaz 17 rachunków bankowych męża i historię 13 z nich. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości 1.656 zł. W ocenie orzekającego uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości mieści się w możliwościach finansowych wnioskodawczyni. Jak wynika z oświadczeń M. N. - D., popartych dokumentami źródłowymi, jej sytuacja materialna nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza, a także działalność gospodarcza prowadzona przez jej męża, P. D.. W roku 2016 skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 32.779,01 zł przy przychodzie w wysokości 8.843.795,53 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o dużej skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Przychód skarżącej za ubiegły rok był bardzo wysoki. Istotnym jest, że skarżąca nadal jest aktywnym przedsiębiorcą. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie trzy miesiące 2017 r. wynika, że M. N. - D. podejmowała czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług, jak i ich nabycia. I tak w czerwcu 2017 r. podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wyniosła łącznie 390.377 zł, w lipcu 2017 r. 341.658 zł, a w sierpniu 2017 r. 796.817 zł. Kwoty obrazujące nabycie towarów i usług przedstawiają się następująco: 290.088 zł za czerwiec 2017 r., 312.326 zł za lipiec 2017 r. i 481.175 zł za sierpień 2017 r. Dane te obrazują wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności. Nie można zatem uznać, że skarżąca nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych kosztów w prowadzonym przez nią postępowaniu sądowym, których wysokość - w odniesieniu do skali prowadzonej przez skarżącą działalności - jest niemal symboliczną. Mąż skarżącej również osiąga stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W roku 2016 osiągnął on przychód 55.754,51 zł, a rok podatkowy zakończył stratą w wysokości 10.640,79 zł. Zaakcentować należy, że wykazana strata nie musi oznaczać utraty przez przedsiębiorcę płynności finansowej. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GZ 92/11). P. D. nadal prowadzi działalność gospodarczą dokonując zarówno dostawy towarów i usług na terytorium kraju, jak i ich nabycia. Z analizy przedłożonych historii licznych rachunków bankowych, którymi dysponuje skarżąca i jej mąż wynika, że w ramach prowadzonej działalności małżonkowie obracają środkami pieniężnymi w kwotach znacznie przekraczających należne w sprawie koszty sądowe. Saldo części z nich jest zerowe (np. rachunków: [...], [...], czy [...]) lub ujemne ([...] saldo -19.999,80 zł, [...] saldo -375,87 zł, [...] saldo -405,87 zł), a na części z nich znajdują się wolne środki ([...] kwota 1.330 zł, [...] kwota [...]EUR, [...] kwota [...]EUR, a na rachunku [...] znajduje się kwota [...]EUR). Ponadto zestawienie niektórych rachunków wykazuje obroty na kwoty wielokrotnie przekraczające należne w sprawie koszty sądowe. I tak przykładowo na rachunku [...] w sierpniu 2017 r. (a zatem po wniesieniu przez stronę skargi) suma uznań wyniosła 320.665,03 zł , a suma obciążeń 301.617,66 zł, na rachunku [...] suma uznań wyniosła 88.647,13 EUR, a suma obciążeń 87.354,47 EUR. Powyższe dane potwierdzają, że skarżąca prowadząc działalność znacznych rozmiarów, miała możliwości, aby wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Dodatkowo, oprócz prowadzonej działalności gospodarczej, skarżąca ma także możliwości uzyskania dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni nie udzieliła, co prawda, odpowiedzi na pytanie jaka jest wysokość uzyskiwanego z tego źródła dochodu, jednakże sama wysokość pobieranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego sięgających sumy 30.685,32 zł za rok 2016 stanowi znaczne zasilenie budżetu skarżącej. W tym miejscu orzekający pragnie zwrócić uwagę na nieścisłości w oświadczeniu skarżącej odnośnie posiadanych składników majątkowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podała, że powierzchnia posiadanej nieruchomości rolnej wynosi ok. 15 ha, tymczasem z decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika, że powierzchnia działek rolnych, które M. N. zadeklarowała we wniosku o przyznanie tej płatności wynosiła 34,32 ha. Wskazane rozbieżności budzą wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń strony skarżącej w przedmiocie posiadanych składników majątkowych. Orzekający pragnie zwrócić też uwagę, że w orzecznictwie przyjmuje się, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15). W rozpoznawanej sprawie skarżąca jest właścicielką domu, w którym zamieszkuje wraz z rodziną a także nieruchomości rolnej znacznych rozmiarów i dużej wartości. Nie sposób jest zatem uznać ją na osobę wymagającą wsparcia ze strony Państwa. Wnioskodawczyni nie wykazała również, aby ponosiła szczególnego rodzaju wydatki związane z koniecznym utrzymaniem rodziny, które uniemożliwiłyby jej opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedłożone potwierdzenia opłat ponoszonych na media mieszczą się w granicach jej możliwościach płatniczych. Odnosząc się do prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego stwierdzić należy, że okoliczność ta także nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Fakt zajęcia rachunków bankowych skarżącej niewątpliwie utrudnia jej prowadzenie działalności gospodarczej, to jednak z oświadczenia strony nie wynika, aby zrezygnowała z jej prowadzenia. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający uznał, że sytuacja materialna M. N. - D. pozwala na opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych bez uszczerbku w środkach zabezpieczających konieczne utrzymanie wnioskodawczyni i jej rodziny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05, prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie skarżąca dysponuje znacznym majątkiem oraz uzyskiwała bardzo wysokie dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, dlatego też aktualne jej problemy finansowe, związane z zajęciem rachunków bankowych, nie mogą stanowić pozytywnej przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. stronie będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.